Müharibə: Torpaq Üzərində Döyüş, Şüur Üzərində Səssiz İşğal
Müharibə – çox vaxt həqiqətin susdurulduğu, yalanın isə ən gur səslə danışdığı zamandır. Topların səsi yüksəldikcə sözün həqiqəti alçalır. Tarix boyu belə olub. XX əsrdə bunu açıq gördük. Adolf Hitler Almaniyada təbliğatı dövlət ideologiyasına çevirmişdi. Eyni dövrdə Joseph Stalin rəhbərliyindəki Sovet İttifaqı da informasiya məkanını sərt nəzarətdə saxlayırdı. Hər iki tərəf özünü xilaskar, qarşı tərəfi isə şeytan obrazında təqdim edirdi. Həqiqət isə səngərlərin arasında qalan bir əsir idi. Bu gün də dəyişən çox az şey var. Ukrayna müharibəsi göstərdi ki, informasiya savaşı real savaş qədər dağıdıcıdır. Bəzən mərmidən əvvəl xəbər yayılır, həqiqət isə ilk hədəf olur. Müharibənin Dili — Müharibə vaxtı sözlər öz mənasını dəyişir:
• Yalan “vətənpərvərlik” adı ilə bəzədilir.
• Qəddarlıq “təhlükəsizlik” kimi təqdim olunur.
• Günahsızların ölümü “zəruri itki” adlandırılır.
• Susmaq isə “xəyanət” damğası ilə qorxudulur. Əslində müharibə iki cəbhədə gedir:
1. Torpaq üzərində.
2. Şüurlar üzərində.
Torpaq uğrunda savaş bir gün bitir. Amma şüura yeridilən yalan illərlə yaşayır. Ən böyük itki təkcə insan itkisi deyil — həqiqətin itkisidir. Beynəlxalq Hüquq və Müharibənin Sərhədi Müasir beynəlxalq sistemin əsas hüquqi çərçivəsi United Nations Nizamnaməsidir. Maddə 2(4) – Dövlətlər digər dövlətlərin ərazi bütövlüyünə və siyasi müstəqilliyinə qarşı güc tətbiq edə bilməz. Maddə 2(7) – Dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə qadağandır. Maddə 51 – Silahlı hücuma məruz qalan dövlətin özünümüdafiə hüququ vardır. Bu maddələr göstərir ki, müharibə “normal vasitə” deyil. O yalnız: • Özünümüdafiə məqsədilə, • Və ya BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarı ilə qanuni hesab oluna bilər. Hüquq müharibəni məhdudlaşdırmağa çalışır. Lakin siyasi maraqlar çox zaman hüququ arxa plana keçirir. Yaxın Şərqdə Gərginlik: Gücün və Qorxunun Siyasəti Son günlər ABŞ, İsrail və İran arasında artan hərbi qarşıdurma regionu ciddi risk altına salıb. Əgər məktəblər vurulursa, uşaqlar ölürsə, şəhərlər xarabalığa çevrilirsə — burada qalib yoxdur. Burada yalnız itirən insanlıqdır. Hörmüz boğazı kimi strateji məkanların gərginləşməsi təkcə regionu deyil, dünya iqtisadiyyatını silkələyir. Neft qiymətləri artır, ticarət riskə düşür, sosial narazılıq dərinləşir. Qısa nəticə aydındır: — Müharibənin birbaşa xeyri xalqlara deyil. Qısa müddətdə daha çox hərbi-siyasi aktorlar və silah sənayesi qazanır. ABŞ-ın Tələbləri və Geosiyasi Düyün Rəsmi mövqelərə görə ABŞ İrandan əsasən bunları tələb edir: • Nüvə proqramının məhdudlaşdırılması • Regional silahlı qruplara dəstəyin azaldılması • Ballistik raket proqramının məhdudlaşdırılması Eyni zamanda Cinlə enerji və hərbi əməkdaşlığın artması Vaşinqton üçün əlavə narahatlıq yaradır. Burada məsələ yalnız təhlükəsizlik deyil — enerji yolları və geosiyasi balansdır. ABŞ Konstitusiyası və Müharibə Səlahiyyəti United States Konstitusiyasına görə: • Müharibə elan etmək səlahiyyəti Konqresə məxsusdur. • Prezident Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanıdır. Tammiqyaslı və uzunmüddətli müharibə Konqres təsdiqi olmadan davam etdirilə bilməz. Bu mexanizm gücün bir əldə cəmlənməsinin qarşısını almaq üçündür. Fəlsəfi və İrfani Baxış Fəlsəfə bizə öyrədir ki, güc həmişə ədalət demək deyil. Ədalət isə yalnız silahın susduğu yerdə nəfəs ala bilər. Qurani-Kərimdə buyurulur: — “Bir qövmə olan kin sizi ədalətsizliyə sövq etməsin. Ədalətli olun.” (Maidə, 8) İrfani baxışda müharibə insanın nəfsinin kollektiv şəkildə azmasıdır. Şəhərlər yanmadan əvvəl qəlblər yanır. Qan tökülmədən əvvəl vicdan susur. Əgər bir savaş həqiqəti boğursa, o savaşın zahiri qələbəsi belə mənəvi məğlubiyyətdir. Ən Vacib Nəticə • Müharibə ən çox xalqlara zərər verir. • Enerji və geosiyasi maraqlar əsas mübahisə mövzusudur. • Hüquq sistemi müharibəni məhdudlaşdırmağa çalışsa da, siyasi iradə olmadan sülh mümkün deyil. Torpaq uğrunda döyüş bir gün bitir. Amma şüurda yaradılan düşmən obrazı nəsillər boyu yaşayır. Sülh yalnız silahların susması deyil — həqiqətin danışa bilməsidir. Əgər həqiqət danışa bilmirsə, sülh hələ doğulmayıb Bu yazını bitirərkən qəlbimizin ən dərin yerindən gələn bir dua ilə sözümüzü tamamlayırıq. Ey Uca Yaradan! — Qanla yazılan səhifələri mərhəmətinlə bağla. Analara göz yaşı, uşaqlara qorxu, torpaqlara od nəsib etmə. Həqiqəti susdurulanlardan etmə bizi, haqqın yanında duranlardan et. Allah Azərbaycanı qorusun! — Bu müqəddəs torpaqlara bir daha müharibə qismət olmasın. Şəhid qanı ilə yoğrulmuş Vətənimiz daim əmin-amanlıq içində yaşasın. Ordumuz qüdrətli, xalqımız bir, dövlətimiz möhkəm olsun. Dualarımız budur ki, Haq qalib gəlsin, ədalət zülmə üstün olsun, İslamın bayrağı hər zaman uca və şərəflə dalğalansın. Yaşasın Azərbaycan!
Mübariz Eldar oğlu AVMVİB-nin Neftçala rayon şöbə sədri
