31 Mart Azərbaycanlıların Soyqırımı
1918-ci ilin 30 martı ilə 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhəri və Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində, həmçinin Göyçay, Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Salyan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər ərazilərdə Bakı Soveti və erməni daşnak silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri vəhşiliklər insanlığın ən qara səhifələrindən birini yaratdı. Bu qanlı qırğın xalqımızın yaddaşında silinməz, dərindən sarsıdıcı iz buraxmışdır. Azərbaycanın prezidenti Heydər Əliyev 26 mart 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə 31 mart tarixini Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi təsis etmişdir. Bu gün həm də xalqımızın faciələrini unutmamağa və gələcək nəsillərə tarixi dərs kimi çatdırmağa xidmət edir. 1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş Oktyabr inqilabının nəticəsi olaraq, separatçı və uşaq qatili Stepan Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşevik Bakı Soveti Bakı quberniyasında hakimiyyəti ələ keçirdi. Bu dövrdə rus və erməni silahlı dəstələri azərbaycanlılara qarşı məqsədyönlü soyğunçuluq, zorakılıq və terror siyasətinə başladılar. Müsəlmanların yaşadığı məhəllələr qarət, talan və amansız basqınlarla üzləşdi. Dekabrın 26-da Bakıdakı türk dükanlarının və mağazalarının əksəriyyəti bağlanmış, müsəlman tacirlər təlaş içində tədbir görmüşdülər. “İsmailiyyə” binası qarşısında keçirilən mitinqdə 3 minə yaxın azərbaycanlı Müsəlman İctimai Təşkilatları Komitəsindən şəhərdə qayda-qanun yaradılması üçün yardım istədi. Natiqlər soyğunçuluq, zorakılıq və qanunsuz axtarışlara etiraz etdilər, lakin bu etirazlar rus bolşevikləri və daşnakların törətdiyi vəhşiliyi dayandırmağa yetmədi.
Bakı soyqırımı — Erməni daşnak–rus bolşevik qüvvələrinin azərbaycanlılara qarşı başlatdığı mart qırğınları əsnasında yüzlərlə kişi, qadın və uşaq amansızcasına öldürüldü. Qadınlar və uşaqlar xüsusi qəddarlıqla hədəf alındı, onları müdafiəsiz vəziyyətdə qətlə yetirdilər. Bakı Sovetinin hərbi-inqilabi komitəsinə rəhbərlik edən erməni Korqanovun yaratdığı “inqilabi” orduya azərbaycanlılar daxil edilməmiş, ermənilər isə silahlandırılmış və vəhşilik törətməyə təşviq edilmişdi. Erməni müəlliflər belə amansız və diskriminativ siyasəti etiraf etmişlər. Quba və Şamaxıda qırğın — 1918-ci ildə Quba qəzasında erməni daşnakları və bolşeviklərin yerli əhaliyə qarşı törətdikləri qırğınlar xüsusilə dəhşətli idi. Ləzgi əhalisinin müqaviməti bəzi ərazilərdə müvəqqəti qələbələr qazandırsa da, ümumilikdə dağıntı, talan və insan itkisi geniş miqyasda baş verdi. Şamaxıda isə Bakıda başlayan qırğınlar davam etdi, yüzlərlə azərbaycanlı qəddarlıqla qətlə yetirildi, kəndlər yandırıldı, ailələr darmadağın edildi.
Qurbanların statistikası — Tarixi mənbələrə görə, 31 mart soyqırımında həlak olmuşların sayı təxminən 15–18 min nəfər arasında olmuşdur:
• Təxminən 4 mindən çox uşaq
• 3 mindən artıq qadın
• 6 min qoca
Bu rəqəmlər yalnız statistik göstəricilər deyil, hər biri ayrı bir faciə, dağılan bir ailə və sarsılan bir həyat hekayəsini əks etdirir. İnsanlıq faciəsi və tarix dərsi — 31 mart soyqırımı yalnız bir tarixi hadisə deyil, həm də insanlıq faciəsinin, ədalətsizliyin və nifrətin simvoludur. Bu qanlı qırğın azərbaycanlıların dözümlülüyünü, vətənpərvərliyini və milli kimliyini qorumaq üçün göstərdikləri müqaviməti əks etdirir. Tarix göstərir ki, insanlıq yalnız ədalət və mərhəmət üzərində möhkəmlənir; nifrət və amansızlıq isə cəmiyyətləri məhvə aparır. Bu faciə həm də hər birimizə xatırladır ki, həqiqət və ədalət uğrunda mübarizə yalnız döyüş meydanlarında deyil, tarix yazan sözlərdə, ədəbiyyatda, mədəni irsimizdə və milli yaddaşımızın qorunmasında davam etməlidir.
Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyi (AVMVİB)-nin sədri Füzuli Rzaquliyev, 93 min müharibə veteranı adından, eləcə də AVMVİB-in Neftçala rayon şöbəsinin üzvləri və “Qocalar Döyüşə Gedir” qrupunun təmsilçiləri olaraq 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı günündə bütün şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyir. “Başın sağ olsun, Vətən!” – sözləri ilə şəhidlərimizin ailələrinə dərin hüzn, səbir və iradə arzulayır. 31 mart soyqırımı milli yaddaşımızın qorunmasının, vicdanımızın ayıq olmasının və gələcək nəsillərə haqqın, ədalətin və vətən sevgisinin çatdırılmasının nə qədər vacib olduğunu bizə xatırladır. Bu gün biz yalnız tarixi xatırlamır, həm də insanlıq, ədalət və vətən uğrunda canlarını fəda etmiş qəhrəmanlarımızın ruhunu ehtiramla anırıq.
Mübariz Eldar oğlu AVMVİB-nin Neftçala rayon şöbə sədri
