YAŞIL GƏLƏCƏYİN MEMARLARI: TƏBİƏTİN QORUNMASINDANDAVAMLI İNKİŞAF STRATEGİYASINA APARAN ŞƏRƏFLİ XİDMƏT YOLU
İnsan cəmiyyətinin inkişaf tarixi göstərir ki, iqtisadi yüksəliş yalnız təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə ilə deyil, eyni zamanda onların qorunması və gələcək nəsillərə sağlam şəkildə ötürülməsi ilə mümkündür. Ətraf mühit insan həyatının, iqtisadiyyatın, kənd təsərrüfatının, sənayenin və ümumilikdə dövlətin davamlı inkişafının əsas dayağıdır. Məhz buna görə də ekoloji təhlükəsizlik XXI əsrin ən mühüm qlobal prioritetlərindən birinə çevrilmişdir. Bu istiqamətdə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində xüsusi rol oynayan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi işçilərinin fəaliyyəti yüksək dəyərə malikdir. Azərbaycanda hər il 23 may tarixinin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi İşçilərinin Peşə Bayramı kimi qeyd olunması onların cəmiyyət və dövlət qarşısında göstərdikləri fədakar xidmətin mühüm qiymətləndirilməsidir. Bu peşə bayramı təkcə bir qurumun əməkdaşlarının təntənəsi deyil, həm də təbiətin mühafizəsinə xidmət edən bütün insanların əməyinə verilən ictimai hörmətin ifadəsidir. Çünki sağlam ətraf mühit olmadan sağlam cəmiyyətin, güclü iqtisadiyyatın və dayanıqlı gələcəyin mövcudluğu mümkün deyil.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ölkənin torpaq, su, meşə, fauna, flora, atmosfer havası və mineral ehtiyatlarının qorunmasını təmin edən əsas dövlət qurumudur. Nazirliyin əməkdaşları biomüxtəlifliyin mühafizəsi, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə olunması, meşələrin bərpası, su ehtiyatlarının monitorinqi, geoloji tədqiqatlar, ətraf mühitin çirklənməsinin qiymətləndirilməsi, iqlim dəyişmələrinin təsirlərinin azaldılması və ekoloji qanunvericiliyin icrasına nəzarət kimi çoxşaxəli fəaliyyət istiqamətlərini həyata keçirirlər. Onların gündəlik fəaliyyəti insanların çox vaxt görmədiyi, lakin həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərən mühüm işlərdən ibarətdir. BMT-nin və digər beynəlxalq təşkilatların hesabatları göstərir ki, son yüz ildə planetdə meşə örtüyünün əhəmiyyətli hissəsi məhv olmuş, milyonlarla hektar torpaq deqradasiyaya uğramış, yüzlərlə bitki və heyvan növü yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdır. Qlobal temperaturun sənaye inqilabından bəri orta hesabla 1°C-dən artıq artması iqlim dəyişmələrinin artıq real təhlükəyə çevrildiyini sübut edir. Belə şəraitdə ekoloqların, meşə mühafizəçilərinin, geoloqların, hidroloqların, meteoroloqların və digər mütəxəssislərin fəaliyyəti təkcə milli deyil, həm də beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan zəngin biomüxtəlifliyə malik ölkələrdən biridir. Qısa məsafədə doqquz iqlim qurşağının mövcudluğu ölkəmizin flora və fauna baxımından olduqca zəngin olmasına şərait yaratmışdır.
Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Talış dağları, Kür-Araz ovalığı, Xəzər dənizi və onun sahilləri minlərlə bitki və heyvan növünün yaşayış məkanıdır. Bu zənginliyin qorunması isə yalnız elmi əsaslandırılmış ekoloji siyasət və peşəkar mütəxəssislərin fəaliyyəti nəticəsində mümkündür. Son illərdə ölkəmizdə meşələrin bərpası, yaşıllaşdırma aksiyaları, milli parkların genişləndirilməsi, tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi, su ehtiyatlarının qorunması, atmosfer havasının monitorinqi və ekoloji maarifləndirmə istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilmişdir. Hirkan, Şahdağ, Göygöl, Altıağac, Şirvan və digər milli parkların fəaliyyəti biomüxtəlifliyin qorunmasına mühüm töhfə verir. Bu uğurların arxasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin minlərlə əməkdaşının əməyi dayanır. Ekoloji təhlükəsizlik yalnız dövlət qurumlarının vəzifəsi deyil. Bu məsuliyyət hər bir vətəndaşın gündəlik davranışından başlayır. Lakin cəmiyyətin ekoloji mədəniyyətinin formalaşdırılmasında nazirlik əməkdaşlarının maarifləndirici fəaliyyəti xüsusi rol oynayır. Məktəblərdə keçirilən ekoloji layihələr, ağacəkmə kampaniyaları, «Yaşıl dünya naminə həmrəylik», «Bir ağac – min nəfəs», tullantıların çeşidlənməsi və su ehtiyatlarının qorunmasına dair tədbirlər insanların təbiətə münasibətinin dəyişməsinə xidmət edir. Müasir dövrdə ekoloji problemlərin həlli artıq yalnız ənənəvi üsullarla mümkün deyil. Peyk müşahidələri, coğrafi informasiya sistemləri (GIS), uzaqdan zondlama texnologiyaları, süni intellekt, böyük verilənlərin analizi və avtomatik monitorinq sistemləri ekoloji idarəetmənin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Nazirlik əməkdaşlarının bu texnologiyalardan istifadə etməsi təbii ehtiyatların daha dəqiq qiymətləndirilməsinə, ekoloji risklərin erkən müəyyən edilməsinə və operativ qərarların qəbul edilməsinə imkan yaradır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri də ekoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər ərzində dağıdılmış meşələrin bərpası, çay hövzələrinin qorunması, minalardan təmizlənmiş ərazilərin yaşıllaşdırılması, ekosistemlərin rekultivasiyası və biomüxtəlifliyin bərpası gələcək nəsillər üçün sağlam təbii mühitin yaradılmasına xidmət edir. Bu istiqamətdə ekoloqların və digər mütəxəssislərin fəaliyyəti strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın beynəlxalq ekoloji təşəbbüslərdə fəal iştirakı da ölkəmizin ətraf mühitin mühafizəsinə verdiyi önəmi nümayiş etdirir. İqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi, karbon emissiyalarının azaldılması və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu məqsədlərin reallaşması üçün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin əməkdaşları elmi bilikləri, peşəkarlıqları və məsuliyyətləri ilə mühüm rol oynayırlar.
Təbiətin qorunması yalnız bugünkü nəslin deyil, gələcək nəsillərin də hüquqlarının müdafiəsidir. Bir ağacın qorunması minlərlə canlı növünün yaşaması, bir çayın təmiz saxlanılması insanların sağlamlığı, bir meşənin mühafizəsi isə iqlim sabitliyi deməkdir. Bu baxımdan ekoloqların və təbiət mühafizəçilərinin fəaliyyəti görünməyən, lakin cəmiyyət üçün həyati əhəmiyyət daşıyan xidmətlər sırasındadır. 23 May Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi İşçilərinin Peşə Bayramı təbiəti qoruyan insanların zəhmətinə verilən yüksək dəyərin rəmzidir. Onların peşəkarlığı, məsuliyyəti və vətənpərvərliyi Azərbaycanın ekoloji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, biomüxtəlifliyin qorunmasına və davamlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verir. Hər bir vətəndaş təbiəti qorumağı öz mənəvi borcu hesab etdikdə, ekoloji mədəniyyət həyat tərzinə çevrildikdə və dövlət–cəmiyyət əməkdaşlığı daha da gücləndikdə sağlam ətraf mühit, yaşıl iqtisadiyyat və təhlükəsiz gələcək qurmaq mümkün olacaqdır. Çünki təbiəti qorumaq sadəcə ekoloji vəzifə deyil, həm də Vətənə, insanlığa və gələcək nəsillərə olan ən müqəddəs məsuliyyətdir.
ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı
