{"id":9844,"date":"2021-04-28T09:29:17","date_gmt":"2021-04-28T05:29:17","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=9844"},"modified":"2021-04-28T09:29:18","modified_gmt":"2021-04-28T05:29:18","slug":"az%c9%99rbaycanin-isgal-gunu-27-aprel-yoxsa-28-aprel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=9844","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal g\u00fcn\u00fc: 27 APREL, YOXSA 28 APREL?"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Bu g\u00fcn 28 aprel istilas\u0131n\u0131n, y\u0259ni \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik respublika olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin (AXC) s\u00fcqutundan 99 il ke\u00e7ir.<\/h3>\n\n\n\n<p><br><a href=\"http:\/\/www.femida.az\/\"><strong>Femida.az<\/strong><\/a>\u00a0tarix\u00e7i-alim N\u0259siman Yaqublunun \u201cAz\u0259rbaycan milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 ensiklopediyas\u0131\u201d (sovet d\u00f6vr\u00fc: 1920-1991) kitab\u0131mdan 28 aprel i\u015f\u011fal\u0131 haqq\u0131nda olan m\u0259lumatlar\u0131 oxuculara t\u0259qdim edir.<br><br>1920-ci ilin 27 aprelind\u0259 Bol\u015fevik Rusiyas\u0131n\u0131n silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u2013 ba\u015fda XI Ordu olmaqla Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini ke\u00e7ib m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisini i\u015f\u011fal etdil\u0259r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan \u2013 Rusiya s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 olan azsayl\u0131 silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rimiz m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rs\u0259l\u0259r d\u0259 bu, n\u0259tic\u0259siz oldu. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 60 (altm\u0131\u015f), b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 70 (yetmi\u015f) min rus \u2013 bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycana h\u00fccum etdiyi qeyd olunmaqdad\u0131r. \u018fslind\u0259 \u201csovet hakimiyy\u0259tinin, f\u0259hl\u0259-k\u0259ndli hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 yard\u0131m\u201d ad\u0131 alt\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n yeni i\u015f\u011fal\u0131 ba\u015f verirdi. Az\u0259rbaycan Milli Qurtulu\u015f H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck ideoloqu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201dNikolay Rusiyas\u0131 il\u0259 Lenin Rusiyas\u0131 aras\u0131nda he\u00e7 bir f\u0259rq yoxdur. O zamank\u0131 z\u0259ncirl\u0259rin r\u0259ngi a\u011f, indiki z\u0259ncirl\u0259rin r\u0259ngi q\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r\u201d (burada a\u011f v\u0259 qara, Rusiyan\u0131n o d\u00f6vrl\u0259rd\u0259ki bayraqlar\u0131na i\u015far\u0259dir).<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda Sovet hakimiyy\u0259tinin m\u00f6vcudlu\u011fu d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1920-1991-ci ill\u0259r) d\u00f6vl\u0259tin t\u0259bli\u011fat sistemind\u0259, n\u0259\u015fr etdiyi kitablarda, \u201c27 Aprel\u201d yox, \u201c28 Aprel\u201d tarixin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilib. B\u0259s n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00fchacir\u0259td\u0259 ya\u015fayan liderl\u0259ri (ba\u015fda M. \u018f. R\u0259sulzad\u0259, \u018f. Top\u00e7uba\u015fov v\u0259 d.) \u00f6z yaz\u0131lar\u0131nda, r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 1920-ci ilin 27 Aprelini Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 olaraq qeyd edibl\u0259r. Bu, onunla izah edilib ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Rusiya bol\u015fevikl\u0259rinin XI Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n aprelin 26-dan 27-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 pozulub v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r Yalama-Xa\u00e7maz t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259razimiz\u0259 daxil olublar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/femida.az\/photos\/2019\/04\/224509_1556347535.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Y\u0259ni, h\u0259l\u0259 1920-ci ilin 21 v\u0259 23 aprel tarixl\u0259rind\u0259 Qafqaz C\u0259bh\u0259si \u0130nqilab H\u0259rbi \u015euras\u0131 S.Q.Orconikidzenin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 XI Orduya Aprelin 27-d\u0259 Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dini ke\u00e7ib, b\u00fct\u00fcn \u0259razini tutmaq \u0259mrini vermi\u015fdi. Aprelin 26-da XI Ordu q\u0259rargah\u0131 h\u00fccuma r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn D\u0259rb\u0259nd\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. XI Ordunun h\u00fccumu aprelin 26-dan 27-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 saat 12-d\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130r\u0259lid\u0259 d\u0259st\u0259 komandiri M.Q.Yefremovun yerl\u0259\u015fdiyi \u201cIII \u0130nternasional\u201d qatar\u0131 gedirdi. Yalama stansiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan Ordusu \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 q\u0131sa d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra Milli Orduya m\u0259xsus zirehli qatar geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu. Xudat v\u0259 Xa\u00e7maz stansiyalar\u0131nda da Milli Ordu \u0259sg\u0259rl\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rdil\u0259r (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1000-\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sg\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nilir). Lakin onlar\u0131n say\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 bol\u015fevik ordusundan olduqca az idi. Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini ke\u00e7\u0259n bol\u015fevik ordusunda 60-70 min \u0259sg\u0259r var idi. Bizim 25-30 minlik ordumuzun b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si kommunistl\u0259rin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Qaraba\u011fda qiyam qald\u0131rm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259rl\u0259 sava\u015fa g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. Generallar\u0131m\u0131zdan S. Mehmandarov v\u0259 \u018f. \u015e\u0131xlinski k\u00f6rp\u00fcn\u00fc partlad\u0131b XI Orduya mane olmad\u0131lar. 1920-ci ilin Aprelin 28-d\u0259 saat 5-d\u0259 \u201cIII \u0130nternasional\u201d zirehli qatar\u0131 23 saatl\u0131q Yalama-Bak\u0131 m\u0259saf\u0259sini q\u0259t ed\u0259r\u0259k Bak\u0131 Va\u011fzal\u0131na \u00e7atd\u0131.<br>Bel\u0259likl\u0259, bol\u015fevikl\u0259r m\u0259hz 28 Apreli Az\u0259rbaycanda Sovet Hakimiyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 g\u00fcn\u00fc \u00e9lan ed\u0259r\u0259k \u201c28 Aprel \u0130nqilab\u0131\u201d olaraq d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 yayd\u0131lar. Y\u0259ni 27 Aprel i\u015f\u011fal\u0131 yox, yalan v\u0259 saxta bir t\u0259qvim yaratd\u0131lar \u201328 Aprel inqilab\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>27 Aprel i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar M. \u018f. R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cQanl\u0131 \u00e7ar istibdad\u0131n\u0131n yerini bu d\u0259f\u0259 ondan daha qanl\u0131 bol\u015fevik istibdad\u0131 tutdu. Bel\u0259likl\u0259, azadl\u0131q istiqlal\u0131m\u0131z q\u0131z\u0131l istila\u00e7\u0131lar\u0131n ayaqlar\u0131 alt\u0131na \u0259yildi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SOVET \u0130\u015e\u011eALI \u2013\u201cQRAB NEDELYA\u201d<br>(YA\u011eMALAMA H\u018fFT\u018fS\u0130)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/femida.az\/photos\/2019\/04\/224511_1556347766.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>27 aprel 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda \u201cQrob nedelya\u201d (\u201cYa\u011fmalama h\u0259ft\u0259si\u201d) elan ed\u0259r\u0259k ticar\u0259txanalar\u0131, evl\u0259rin u\u015faq oyuncaqlar\u0131na q\u0259d\u0259r h\u0259r \u015feyi talan edib 60 (altm\u0131\u015f) vaqon dolu \u0259\u015fyan\u0131 \u201cYolda\u015f Lenin\u0259 Az\u0259rbaycandan h\u0259diyy\u0259\u201d ad\u0131 alt\u0131nda Moskvaya yollad\u0131lar. \u018frzaq anbarlar\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edildi, Moskva proletariat\u0131na g\u00f6nd\u0259rildi. Az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259l\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259 at\u0131ld\u0131, evl\u0259ri m\u0259nims\u0259nildi. Se\u00e7m\u0259 ziyal\u0131lar, h\u00f6kum\u0259t adamlar\u0131, m\u0259murlar, tan\u0131nm\u0131\u015f pedaqoqlar da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, ya h\u0259bs edildi. \u0130ki g\u00fcn \u0259rzind\u0259 Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131nda 300 (\u00fc\u00e7 y\u00fcz) n\u0259f\u0259r g\u00fcll\u0259l\u0259ndi, 10 (on) min\u0259 q\u0259d\u0259r insan Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi.<br>Bol\u015fevikl\u0259r neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 olmaqla, Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259rini Sovet Rusiyas\u0131na da\u015f\u0131d\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan talan edilir, s\u0259rv\u0259ti Rusiyaya da\u015f\u0131n\u0131rd\u0131. Yaln\u0131z 1920-ci ilin may\u0131n 1-d\u0259 Rusiyaya \u201cBuniyad\u201d g\u0259misi il\u0259 67, 528 pud neft; \u201cRus\u201d g\u0259misi il\u0259 76697 pud mazut yola sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131.<br>Sovetl\u0259r Birliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 800 (s\u0259kkiz y\u00fcz) min slavyan \u0259silli \u0259cn\u0259bi Az\u0259rbaycana g\u0259tiril\u0259r\u0259k burada \u0259b\u0259di m\u0259skunla\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>26 BAKI KOM\u0130SSARLARININ AB\u0130D\u018fS\u0130 \u2013 \u0130DEOLOJJ\u0130<br>\u0130\u015e\u011eALIN BA\u015eLANMASI<br>(BAKIDA \u0130LK BOL\u015eEV\u0130K AB\u0130D\u018fS\u0130)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/femida.az\/photos\/2019\/04\/224512_1556347796.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>1920-ci ilin sentyabr\u0131nda Bak\u0131n\u0131 azad etmi\u015f T\u00fcrk \u015f\u0259hidl\u0259rin\u0259 qoyulacaq abid\u0259nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi olmal\u0131 idi. 1920-ci ilin 27 aprelind\u0259 Az\u0259rbaycan bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra h\u0259min abid\u0259nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131 (abid\u0259nin m\u00fc\u0259llifi Ziv\u0259r b\u0259y \u018fhm\u0259db\u0259yov idi).<br>Az\u0259rbaycan i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra 1920-ci ilin sentyabr\u0131nda Bak\u0131da Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131na \u0259ks m\u00f6vqed\u0259 dayanm\u0131\u015f,31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131nda bilavasit\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f 26 Bak\u0131 Komissarlar\u0131n\u0131n d\u0259fn m\u0259rasimi oldu. \u0130lk olaraq 1920-ci ilin sentyabr\u0131n 8-d\u0259 onlar\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259fn m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. 1924-26-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u201c26 Bak\u0131 Komissarlar\u0131n\u0131n g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259si\u201d qorelyefi (qranit, heyk\u0259lt\u0259ra\u015f S.D.Merkurov idi) v\u0259 26 Bak\u0131 Komissarlar\u0131 xatir\u0259 ansambl\u0131 (1968, memarlar H.\u018fl\u0259sg\u0259rov, \u018f.H\u00fcseynov, heyk\u0259lt\u0259ra\u015flar \u0130.Zeynalov, N.M\u0259mm\u0259dov) yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br>Sovetl\u0259r Birliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1918-ci ilin 31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131nda minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n q\u0259tlind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f 26-lar\u0131n \u2212 S.\u015eaumyan\u0131n, S.Osepyan\u0131n, A.\u018fmiryan\u0131n, A.Boryan\u0131n, B.Avakyan\u0131n, A.Kostanyan\u0131n, T.\u018fmirovun v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin q\u0259bri \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259k d\u0259st\u0259l\u0259ri g\u0259tirm\u0259y\u0259 insanlar\u0131 m\u0259cbur edir, buran\u0131 \u201cm\u00fcq\u0259dd\u0259s\u201d bir and yerin\u0259 \u00e7evirirdil\u0259r.<br>1958-ci ild\u0259 h\u0259min meydanda \u201c26 Bak\u0131 Komissarlar\u0131n\u0131n g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259si\u201d qorelyefi qoyulmu\u015f, 1968-ci ild\u0259 is\u0259 26 Bak\u0131 Komissar\u0131 xatir\u0259 ansambl\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>BOL\u015eEV\u0130K Q\u018fTL\u0130AMLARI<br>(\u0130lk qurbanlar)<br><\/strong><br>1920-ci ilin Aprelin 27-d\u0259n 28-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259d\u0259n ba\u015flayaraq, bol\u015fevikl\u0259r Az\u0259rbaycanda amans\u0131z q\u0259tliama ba\u015flad\u0131lar.<br>S\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, 1920-ci ilin Aprelin 28-d\u0259n 1921-ci ilin avqustuna q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycanda 48 min n\u0259f\u0259r q\u0131rm\u0131z\u0131 terrorun qurban\u0131 olmu\u015fdu. 1921-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r ancaq h\u0259rb\u00e7il\u0259rd\u0259n 12 general, 27 polkovnik (albay) v\u0259 podpolkovnik, poru\u00e7ik v\u0259 podporu\u00e7ik, 146 propor\u015fik, 266 n\u0259f\u0259r ba\u015fqa i\u015f\u00e7il\u0259r g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Yaln\u0131z 1920-ci ilin may\u0131n 26-dan iyunun 4-n\u0259 q\u0259d\u0259r G\u0259nc\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyanda 10 min\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan insan\u0131 h\u0259lak olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AZ\u018fRBAYCANDA RUSLA\u015eDIRMA S\u0130YAS\u018fT\u0130<br><br>(1920-1930-CU \u0130LL\u018fR)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M. \u018f. R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cSovetl\u0259rd\u0259 indi m\u00fcdhi\u015f bir rus-bol\u015fevik \u015fovinizmi z\u00fchur etmi\u015fdir. Rus m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rini m\u00fctl\u0259q sur\u0259td\u0259 q\u0259bul etm\u0259y\u0259nl\u0259r, buna m\u00fcqabil mill\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259t d\u0259y\u0259rl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259nl\u0259r kosmopolitizm il\u0259 ittiham olunur v\u0259 yaxan\u0131 NKVD-nin \u0259lin\u0259 verirl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fcd\u0259n Sovet h\u00f6kum\u0259ti dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Qafqaza qay\u0131tmas\u0131na 1931-ci ild\u0259 q\u0259rar vermi\u015fdi. Bu, erm\u0259nip\u0259r\u0259st siyas\u0259tin davam\u0131 idi. Tbilisid\u0259 \u00e7ap olunan \u201cZarya Vostoka\u201d q\u0259zetinin 140-c\u0131 say\u0131nda bildirilirdi ki, \u201cMuxtar Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Vilay\u0259ti\u201dnd\u0259 erm\u0259ni kommunistl\u0259r da\u015fnaklar\u0131 daim m\u00fcdafi\u0259d\u0259 olmu\u015f, h\u0259tta Qaraba\u011fda \u00e7\u0131xan erm\u0259nic\u0259 q\u0259zet da\u015fnaklarla m\u00fcbariz\u0259d\u0259n imtina etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 is\u0259 Sovet d\u00f6vl\u0259tind\u0259ki r\u0259hb\u0259rliyin m\u00fcnasib\u0259ti f\u0259rqli idi. Sovet hakimiyy\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131 rusla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 milli kadrlar\u0131 m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 yax\u0131n buraxm\u0131rd\u0131. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259lumatlar Sovet h\u00f6kum\u0259tinin \u201crusla\u015fma\u201d siyas\u0259tin\u0259 \u0259yani bir s\u00fcbutdur:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u00fcmumilikd\u0259 nisb\u0259ti:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Az\u0259rbaycan Ba\u015f \u0130qtisad \u015euras\u0131nda &#8212; 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 31, 1931-ci ild\u0259 is\u0259 y\u00fczd\u0259 22 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>2. S\u0131\u011forta \u0130dar\u0259sind\u0259 \u2013 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 12, 1929-cu ild\u0259 y\u00fczd\u0259 16, 1931-ci ild\u0259 y\u00fczd\u0259 14.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Az\u0259rbaycan Neft Komit\u0259sind\u0259 \u2013 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 9, 1929-cu ild\u0259 y\u00fczd\u0259 7, 1931-ci ild\u0259 y\u00fczd\u0259 5.<\/p>\n\n\n\n<p>4. D\u00f6vl\u0259t Plan \u0130dar\u0259sind\u0259 \u20131928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 67, 1931-ci ild\u0259 y\u00fczd\u0259 39-a enmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Ba\u015f D\u00f6vl\u0259t M\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 \u2013 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 66, 1937-ci ild\u0259 y\u00fczd\u0259 46.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Maarif V\u0259kal\u0259tind\u0259 \u2013 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 65 ik\u0259n, 1931-ci ild\u0259 104 m\u0259murdan 50-ni erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t N\u0259\u015friyyat \u0130dar\u0259sind\u0259 \u2013 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri y\u00fczd\u0259 51, 1931-ci ild\u0259 y\u00fczd\u0259 43.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da rusla\u015fman\u0131n daha g\u00fccl\u00fc apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u201cZarya Vostoka\u201d q\u0259zetinin 1931-ci il 11 iyun say\u0131ndak\u0131 m\u0259lumatdan g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cBak\u0131 Sovetinin m\u0259sul i\u015f\u00e7il\u0259rinin 45 faizi ruslar, 17 faizi erm\u0259nil\u0259r, 16 faizi is\u0259 t\u00fcrkl\u0259rdir (az\u0259rbaycanl\u0131lard\u0131r &#8212; red.).<\/p>\n\n\n\n<p>Yen\u0259 h\u0259min ild\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olan 12 ali m\u0259kt\u0259bd\u0259n ancaq birind\u0259 \u2013 yeni Pedaqoji \u0130nstitutda t\u0259dris t\u00fcrkc\u0259, qalan\u0131nda is\u0259 rusca apar\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcdhi\u015f bir rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259ti apar\u0131ld\u0131. X\u00fcsus\u0259n, d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131\u015fmalar, s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r rus dilind\u0259 olurdu. H\u0259tta ruslarla ail\u0259 quranlar\u0131n \u00f6n v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259si daha asan olurdu. Erm\u0259ni mill\u0259tind\u0259n olanlar is\u0259 (x\u00fcsus\u0259n qad\u0131nlar) m\u00fctl\u0259q idar\u0259 r\u0259hb\u0259rinin katib\u0259si, k\u00f6m\u0259k\u00e7isi funksiyas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u201crusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259ti\u201dni ilk d\u0259yi\u015fdirm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259rd\u0259n biri 1954-1959-cu ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycana ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015f \u0130. Mustafayev oldu. Onun Az\u0259rbaycan idar\u0259\u00e7ilik sistemind\u0259 ana dilini m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259si sonradan v\u0259zif\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/www.femida.az\/\"><strong>Femida.az<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn 28 aprel istilas\u0131n\u0131n, y\u0259ni \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik respublika olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin (AXC)&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9845,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-9844","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666-300x209.jpg",300,209,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",540,377,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",487,340,false],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/224510_1556347666.jpg",358,250,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9846,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9844\/revisions\/9846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}