{"id":7918,"date":"2021-01-24T14:37:18","date_gmt":"2021-01-24T10:37:18","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=7918"},"modified":"2021-01-24T14:37:20","modified_gmt":"2021-01-24T10:37:20","slug":"erm%c9%99nistan-muharib%c9%99d%c9%99-iki-s%c9%99b%c9%99bd%c9%99n-uduzdu-alman-alimd%c9%99n-sok-sozl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=7918","title":{"rendered":"Erm\u0259nistan m\u00fcharib\u0259d\u0259 iki s\u0259b\u0259bd\u0259n uduzdu &#8212; Alman alimd\u0259n \u015fok s\u00f6zl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Almaniyan\u0131n onlayn n\u0259\u015frl\u0259rinin birind\u0259 Potsdam Universitetinin \u0130qtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259 kafedras\u0131n\u0131n professoru doktor Vilfrid Furman\u0131n \u201cQafqazda s\u00fclh v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q?\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259si yerl\u0259\u015fdirilib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti C\u0259nubi Qafqazda \u201c\u0259b\u0259di s\u00fclh\u201d\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi \u015fans adland\u0131rmaq olar. Bu m\u00fcharib\u0259, faktiki olaraq, s\u0259rh\u0259dl\u0259rin beyn\u0259lxalq h\u00fcquqda \u201csaat s\u0131f\u0131rdak\u0131\u201d, y\u0259ni SSR\u0130-nin m\u00f6vcudlu\u011funun son ill\u0259rind\u0259ki v\u0259ziyy\u0259tini b\u0259rpa edib. \u00c7oxlar\u0131 bu m\u00fcharib\u0259nin yekunlar\u0131n\u0131 bir n\u00f6v q\u0259ti nizamlama hesab edir, indi onu siyasi v\u0259 institusional bax\u0131mdan h\u0259rt\u0259r\u0259fli raz\u0131la\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor Furman yaz\u0131r ki, m\u00fcharib\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almayan v\u0259 y\u0259qin ki, bunu ist\u0259m\u0259y\u0259n Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131b. Halbuki, \u0259g\u0259r o, \u00f6z \u00f6lk\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n beyn\u0259lxalq h\u00fcququ pozmaqla i\u015f\u011fal edilmi\u015f Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin qeyd-\u015f\u0259rtsiz qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 sentyabr\u0131n 27-d\u0259 elan ets\u0259ydi, m\u00fcharib\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131 d\u0259rhal al\u0131na bil\u0259rdi. Sonradan, ilk at\u0259\u015fl\u0259rd\u0259n sonra da Pa\u015finyan Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin t\u0259klifini q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 qrafikini elan ets\u0259ydi, el\u0259 h\u0259min anda at\u0259\u015f dayand\u0131r\u0131lard\u0131. Amma Pa\u015finyan bunu etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququ pozaraq v\u0259 Az\u0259rbaycana m\u00fcharib\u0259 elan edilm\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n bombalama\u011fa ba\u015flad\u0131, n\u0259tic\u0259d\u0259 insanlar h\u0259lak oldular v\u0259 yaraland\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llifin fikrinc\u0259, erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi bunu q\u0259sd\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131 bilavasit\u0259 Erm\u0259nistana at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa t\u0259hrik etm\u0259k v\u0259 bel\u0259likl\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 tapmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 etmi\u015fdi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Pa\u015finyan \u00f6z\u00fc d\u0259 Erm\u0259nistan ordusunun \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f mif\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t inan\u0131r v\u0259 bu mill\u0259t\u00e7i ill\u00fcziyalar al\u0259mind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan m\u00fcharib\u0259d\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, iki s\u0259b\u0259bd\u0259n uduzdu: birincisi, reall\u0131qla \u0259laq\u0259ni itirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, ikincisi, Az\u0259rbaycan Ordusunda m\u00f6vcud olan \u00fcmumi motivasiya v\u0259 M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandandan ba\u015flam\u0131\u015f s\u0131ravi \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox ciddi h\u0259rbi intizam s\u0259b\u0259bind\u0259n. Az\u0259rbaycan 27 il, x\u00fcsus\u0259n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda onun xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra \u00fcmid edirdi ki, d\u00fcnya birliyi beyn\u0259lxalq h\u00fcququn b\u0259rpa olunmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Eyni zamanda, o, vaxt\u0131 h\u0259d\u0259r yer\u0259 itirmir, \u00f6z silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rini yarad\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7il\u0259r is\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s bar\u0259d\u0259 q\u0259rar\u0131 \u00e7ox gec q\u0259bul etdil\u0259r, m\u00fc\u0259llifin fikrinc\u0259, v\u0259ziyy\u0259t erm\u0259ni ordusunun tamam darmada\u011f\u0131n edilm\u0259si h\u0259ddin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. O vaxt Erm\u0259nistan ordusunun maddi bazas\u0131n\u0131n t\u0259qrib\u0259n 80 faizi art\u0131q m\u0259hv edilmi\u015fdi v\u0259 b\u00f6lm\u0259l\u0259rin \u00e7oxunun z\u0259ruri \u015f\u0259xsi hey\u0259ti yox idi. Erm\u0259ni ordusunun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistandak\u0131 komandirl\u0259ri kapitulyasiyadan xeyli \u0259vv\u0259l h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131r, siyasi q\u0259rarlar q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r, amma erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7il\u0259r (onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti) \u00f6zl\u0259rini \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaqda davam etdil\u0259r v\u0259 fantaziyan\u0131 reall\u0131\u011fa \u00e7evir\u0259 bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Furman maraql\u0131 bir analogiya apar\u0131r: m\u00fcharib\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi, \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131lar olan \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131n \u00e7oxundan (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eu\u015fadan) \u201cyaxa qurtarmas\u0131na\u201d k\u00f6m\u0259k etdi. Bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri uzun ill\u0259r boyu \u201cErm\u0259nistan\u201d adl\u0131 dirijabl\u0131 a\u011f\u0131r bir y\u00fck kimi geri \u00e7\u0259kirdi, n\u0259hay\u0259t o, yer\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, Erm\u0259nistanda qisasa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar s\u0259sl\u0259nir v\u0259 bu \u015f\u00fcarlar\u0131 s\u0259sl\u0259ndir\u0259nl\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ruhanil\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya erm\u0259nil\u0259ri V\u0259t\u0259n\u0259 repatriasiya etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. \u018fvv\u0259l\u0259n, Erm\u0259nistanda v\u0259 erm\u0259ni diasporunun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 iqtisadi potensial aras\u0131nda f\u0259rq \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u0130kincisi, diasporun tarixi v\u0259t\u0259n bar\u0259d\u0259 romantik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri respublikada m\u00f6vcud olan reall\u0131qdan \u00e7ox g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Qafqazda s\u00fclh prosesinin \u0259sas problemi bundan ibar\u0259tdir. Erm\u0259nistanda ya\u015fayan, m\u0259\u011flubiyy\u0259tin n\u0259 dem\u0259k oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f insanlar bir c\u00fcr, \u00f6z tarixi v\u0259t\u0259nl\u0259rini, onun m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyini t\u0259rifl\u0259m\u0259y\u0259 meyilli olan, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 investisiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn oraya pul g\u00f6nd\u0259r\u0259n, amma bu \u00f6lk\u0259nin n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 korrupsiyaya qur\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259y\u0259n diaspor erm\u0259nil\u0259ri is\u0259 tamam f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr v\u0259 arzu edirl\u0259r. Professorun fikrinc\u0259, C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh prosesi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259hz Erm\u0259nistan\u0131n ondan q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r t\u0259l\u0259b ed\u0259n diaspordan as\u0131l\u0131 olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqda m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259ri tan\u0131mal\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n q\u0259dimliyi, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 siyas\u0259t uydurmamal\u0131d\u0131r. B\u0259li, beyn\u0259lxalq h\u00fcquqda t\u0259yini-m\u00fcq\u0259dd\u0259rat h\u00fcququ anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00f6vcuddur, lakin d\u00f6vl\u0259tin bu v\u0259 ya dig\u0259r regionunda etnik \u00e7oxlu\u011fun ayr\u0131lmas\u0131 h\u00fcququ yoxdur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0259dim erm\u0259ni m\u0259sk\u0259nl\u0259ri, erm\u0259ni \u00e7arl\u0131qlar\u0131 v\u0259 ilax\u0131r bar\u0259d\u0259 bilikl\u0259r tarix\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli ola bil\u0259r, lakin m\u00f6vcud s\u0259rh\u0259dl\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, x\u00fcsus\u0259n silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si c\u0259hdl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bu bilikl\u0259r \u0259sla yaram\u0131r. \u018frazi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u00fcn qada\u011fan edilm\u0259si prinsipi d\u0259 buna mane olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n indiki h\u00f6kum\u0259ti, \u0259lb\u0259tt\u0259, \u0259g\u0259r o, s\u00fclh\u0259 can at\u0131rsa, ekspansionist \u0259hval-ruhiyy\u0259li partiyalar\u0131 v\u0259 kils\u0259ni inand\u0131rmal\u0131d\u0131r ki, qisas almaq niyy\u0259tinin perspektivi yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor sonda bu n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lir ki, Erm\u0259nistan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 siyasi konsensus olmasa, Qafqazda m\u00f6hk\u0259m s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 praktiki bax\u0131mdan qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (teleqraf.com).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almaniyan\u0131n onlayn n\u0259\u015frl\u0259rinin birind\u0259 Potsdam Universitetinin \u0130qtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259 kafedras\u0131n\u0131n professoru doktor Vilfrid Furman\u0131n \u201cQafqazda s\u00fclh&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7919,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-7918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sq"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n-300x169.jpg",300,169,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",550,309,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",540,303,false],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/142339482_3888616257881437_4488444855591147714_n.jpg",400,225,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=9\" rel=\"category\">Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r<\/a>","tag_info":"Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7918"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7920,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7918\/revisions\/7920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7919"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}