{"id":7037,"date":"2023-03-08T03:21:00","date_gmt":"2023-03-07T23:21:00","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=7037"},"modified":"2023-03-08T14:20:54","modified_gmt":"2023-03-08T10:20:54","slug":"stalinqrad-doyusu-niy%c9%99-2-ci-dunya-muharib%c9%99sinin-%c9%99n-qanli-doyusudur-abs-li-polkovnik-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=7037","title":{"rendered":"Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc niy\u0259 2-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr? \u2013 AB\u015e-l\u0131 polkovnik yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259ddar v\u0259 qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. T\u0259xmini hesablamalara g\u00f6r\u0259, bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 iki milyona yax\u0131n alman v\u0259 sovet \u0259sg\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin dinc \u0259hali h\u0259lak olub.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">KONKRET.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259ri AB\u015e-\u0131n \u201cThe National Interest\u201d n\u0259\u015frind\u0259 h\u0259rbi ekspert yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AB\u015e ordusunun t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fc polkovniki, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u018ffqan\u0131standa xidm\u0259ti ezamiyy\u0259tl\u0259rd\u0259 olan, \u201cDefense Priorities\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi Daniel Davis bunun s\u0259b\u0259bini bel\u0259 izah edib:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201c2012-ci ilin iyulundan ba\u015flayaraq Suriyan\u0131n bir vaxtlar g\u00f6z\u0259l v\u0259 canl\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri olan H\u0259l\u0259bin bitm\u0259k bilm\u0259y\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7evrilm\u0259sini d\u00fcnya d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edir. M\u00f6vcud m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 H\u0259l\u0259bd\u0259 v\u0259 Suriyan\u0131n b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa regionlar\u0131nda h\u0259lak olanlar\u0131n say\u0131 300 min\u0259 yax\u0131n insan olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lardan birinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, 2003-c\u00fc ild\u0259n 2011-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r AB\u015e-\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi koalisiyan\u0131n \u0130raq m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 bilavasit\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 v\u0259 ya dolay\u0131s\u0131 il\u0259 405 min iraql\u0131 h\u0259lak olub. 2001-2015-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u018ffqan\u0131standa m\u00fcharib\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 91 min 991 n\u0259f\u0259r \u00f6l\u00fcb. \u00dcmumilikd\u0259, \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259d\u0259 15 il \u0259rzind\u0259 h\u0259lak olanlar\u0131n say\u0131 796 min 991 n\u0259f\u0259r olub.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259lak olanlar\u0131n say\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olsa da, Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 h\u0259lak olanlar\u0131n say\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bilm\u0259z. T\u0259xmini hesablamalara g\u00f6r\u0259, alt\u0131 ay \u0259rzind\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmaz sayda insan \u2014 1,9 milyon alman v\u0259 sovet \u0259sg\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin dinc sakin h\u0259lak olub.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1941-ci ilin iyununda Hitler Sovet \u0130ttifaq\u0131na q\u0259fil h\u00fccum bar\u0259d\u0259 \u0259mr verdi. N\u00f6vb\u0259ti ilin \u0259ks\u0259r vaxt\u0131nda Alman ordusu Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131raraq SSR\u0130 \u0259razisinin min kvadrat kilometrini i\u015f\u011fal edib.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1942-ci ilin avqust ay\u0131nda Almaniyan\u0131n 6-c\u0131 ordusu \u00f6lk\u0259nin s\u0259naye m\u0259rk\u0259zin\u0259 yax\u0131n olan Volqa sahill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259di. U\u011fur qazanarsa, hitler\u00e7il\u0259r Volqaya ged\u0259n yolu k\u0259s\u0259 v\u0259 potensial olaraq Moskvan\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 davam etdirm\u0259k imkan\u0131ndan m\u0259hrum ed\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onlar Stalinqrad \u015f\u0259h\u0259rini g\u00f6t\u00fcrm\u0259li idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l Stalinqrad\u0131n \u0259halisi 400 min n\u0259f\u0259r idi. Burada \u0259sas \u00e7ay liman\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r yerl\u0259\u015firdi. \u015e\u0259h\u0259r SSR\u0130 lideri \u0130osif Stalinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Hitler Sovet liderin\u0259 \u015f\u0259xsi z\u0259rb\u0259 vuraraq \u015f\u0259h\u0259rin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 maraql\u0131 idi. Stalin Stalinqrad\u0131 saxlama\u011f\u0131 v\u0259 Hitler\u0259 onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan \u015f\u0259h\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259m\u0259yi \u00e7ox vacib bir v\u0259zif\u0259 hesab edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad\u0131n h\u0259rbi c\u0259h\u0259td\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var idi, lakin onun Stalin v\u0259 Hitler \u00fc\u00e7\u00fcn psixoloji bax\u0131mdan n\u0259 q\u0259d\u0259r vacib oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, onun rolu artd\u0131 v\u0259 o, b\u0259lk\u0259 d\u0259, \u00f6lk\u0259nin paytaxt\u0131 Moskva kimi daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 almanlar tez bir zamanda \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir u\u011fur qazand\u0131lar. Hitler\u00e7il\u0259r \u015f\u0259h\u0259r\u0259 v\u0259 onun m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 aviasiyadan, tanklardan, artilleriyadan, minaatanlardan v\u0259 dig\u0259r a\u011f\u0131r silahlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, praktiki olaraq m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259d\u0259n h\u00fccum etdil\u0259r. 1942-ci ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 almanlar ir\u0259lil\u0259m\u0259y\u0259 davam etdil\u0259r, lakin h\u00fccum s\u00fcr\u0259ti d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015e\u0259h\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli k\u00fctl\u0259vi bombardman edilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00f6v xarabal\u0131qlara \u00e7evrilmi\u015fdi. Sovet komandanl\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f binalardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, m\u00fcdafi\u0259 taktikas\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, paradoksal olsa da, bu binalar \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaqlar kimi xidm\u0259t etdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lakin noyabr ay\u0131na q\u0259d\u0259r alman qo\u015funlar\u0131 q\u0259tiyy\u0259tli h\u00fccum n\u0259tic\u0259sind\u0259 Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 x\u0259ttini s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rd\u0131lar v\u0259 Volqaya \u00e7\u0131xd\u0131lar. O vaxt t\u0259r\u0259fl\u0259rin itkil\u0259ri y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insan idi v\u0259 c\u0259bh\u0259 x\u0259ttinin h\u0259r iki t\u0259r\u0259find\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin \u015fidd\u0259ti s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 edil\u0259 bilm\u0259zdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir heyvan m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hollivudun \u201cD\u00fc\u015fm\u0259n qap\u0131n\u0131n yan\u0131ndad\u0131r\u201d filmind\u0259 (Enemy at the Gates, 2001) alman v\u0259 rus snayperl\u0259ri aras\u0131nda bir duel g\u00f6st\u0259rilir. H\u0259r iki t\u0259r\u0259f \u00fc\u00e7\u00fcn snayperl\u0259r \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli r\u0259qibl\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilir. Uzun m\u0259saf\u0259d\u0259n at\u0259\u015f etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sg\u0259rl\u0259r \u00f6zl\u0259rini t\u0259hl\u00fck\u0259siz hiss etmirdil\u0259r v\u0259 tez-tez snayperl\u0259rin g\u00fcll\u0259l\u0259ri alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Anatoli \u00c7exov adl\u0131 bir rus snayper h\u0259yat\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 insan\u0131 vurdu\u011fu an\u0131 dan\u0131\u015f\u0131r\u0131b: \u201cM\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259h\u015f\u0259tli hiss edirdim. Bir n\u0259f\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f\u0259m\u201d. Lakin bir m\u00fcdd\u0259t sonra, o, almanlar\u0131n onun bir \u00e7ox soyda\u015flar\u0131n\u0131 nec\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini \u00f6yr\u0259ndikd\u0259n sonra d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 deyib: \u201cM\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi ke\u00e7irm\u0259d\u0259n onlara at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259nd\u0259 q\u0259ddar v\u0259 v\u0259h\u015fi oldum. Onlara nifr\u0259t edir\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn nec\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m oldu\u011funu anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259d\u0259n olan insanlar\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 bir ne\u00e7\u0259 hekay\u0259ni t\u0259klif edirik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maykl Cons \u201cStalinqrad: Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu Almaniya h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131nda nec\u0259 dayand\u0131?\u201d (Stalingrad: How the Red Army Survived the German Onslaught) adl\u0131 kitab\u0131nda \u0259trafl\u0131 yaz\u0131r ki, 14 sentyabr 1942-ci ild\u0259 almanlar \u015f\u0259h\u0259r vasit\u0259si il\u0259 Volqa \u00e7ay\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131lar, ancaq onlar \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 200 metr qalm\u0131\u015f dayand\u0131lar. Sovetl\u0259r m\u0259\u011flubiyy\u0259t astanas\u0131nda idi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Luftvaffe havadan m\u00fctl\u0259q \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 malik idi, lakin \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259ni g\u00fcnd\u00fcz Volqa vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u00f6l\u00fcm\u0259 b\u0259rab\u0259r idi. Lakin 13-c\u00fc qvardiya diviziyas\u0131n\u0131n komandiri qaranl\u0131q d\u00fc\u015f\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r sahild\u0259 m\u00f6vqe tutan rus m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin dayana bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 \u0259min oldu\u011fundan, o, \u00f6z diviziyalar\u0131na \u00e7ay\u0131 ke\u00e7m\u0259yi \u0259mr etdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">General Aleksandr Rodimtsev qo\u015funlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 barjaya mindi v\u0259 \u00e7aydan ke\u00e7m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u015eahidl\u0259rin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, general\u0131n qay\u0131\u011f\u0131 \u0259ks sahil\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fczm\u0259y\u0259 macal tapmam\u0131\u015f alman bombas\u0131na tu\u015f g\u0259ldi. G\u00f6y\u0259rt\u0259d\u0259 olanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6ld\u00fc, amma diviziyan\u0131n komandiri m\u00f6c\u00fcz\u0259 il\u0259 sa\u011f qald\u0131. \u018fsg\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxunun is\u0259 b\u0259xti g\u0259tirm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u0259l\u0259 \u015f\u0259h\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n sahild\u0259 saxlan\u0131lan azsayl\u0131 Sovet m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n biri olan Albert Burkovski 13-c\u00fc qvardiya diviziyas\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131n\u0131n onlara nec\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bel\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r\u0131b: \u201cBiz yerd\u0259 uzanm\u0131\u015fd\u0131q. H\u0259r yer od i\u00e7ind\u0259 idi. Qay\u0131qlar bombaland\u0131 v\u0259 at\u0259\u015f\u0259 tutuldu. D\u00fcz g\u00f6zl\u0259rimin \u00f6n\u00fcnd\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rl\u0259 dolu b\u00f6y\u00fck barj\u0131n suyun dibin\u0259 nec\u0259 getdiyini g\u00f6rd\u00fcm\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad\u0131n dig\u0259r m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi \u0130van \u015eilayev ox\u015far d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0259hn\u0259ni t\u0259svir edib.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAlov ba\u015flad\u0131, b\u0259r\u0259d\u0259n qara t\u00fcst\u00fc \u00e7\u0131xd\u0131, partlay\u0131\u015f ba\u015f verdi v\u0259 d\u0259rhal sonra g\u0259mi manevr etdi, sonra yuxar\u0131 g\u00f6y\u0259rt\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fctunlar alovland\u0131. G\u00fccl\u00fc partlay\u0131\u015fdan \u00e7ay boyunca dal\u011falar yarand\u0131. H\u0259r \u015fey bitdikd\u0259n v\u0259 t\u00fcst\u00fc da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra g\u0259minin oldu\u011fu yerd\u0259, he\u00e7 bir \u015fey yox idi, yaln\u0131z dal\u011falar qalm\u0131\u015fd\u0131. G\u00f6rd\u00fckl\u0259rimizd\u0259n qan\u0131m\u0131z dondu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maykl Consun qeyd etdiyi kimi, Sovet qo\u015funlar\u0131 c\u0259bh\u0259 x\u0259ttini saxlaya bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAlmanlar \u00e7ay\u0131n y\u00fcks\u0259k sahilini tutdular v\u0259 h\u00fccum ed\u0259n ruslara sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259 endirdil\u0259r\u201d dey\u0259 yaz\u0131b. \u2013 Adama el\u0259 g\u0259lirdi ki, onlar \u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. Amma al\u0131nd\u0131. Rodimtsevin \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u015fidd\u0259tli bir \u0259lb\u0259yaxa d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 almanlardan \u0259sas binan\u0131 geri ald\u0131lar v\u0259 \u00e7aydan ke\u00e7idi t\u0259min etdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu d\u00f6y\u00fc\u015f 2013-c\u00fc ild\u0259 yay\u0131mlanan Rusiyan\u0131n \u201cStalinqrad\u201d filmind\u0259n fraqmentd\u0259 g\u00f6st\u0259rilib. Alman qo\u015funlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu t\u0259r\u0259fd\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f daha da d\u0259h\u015f\u0259tli idi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">WW2History.com tarixi portal\u0131na almanlar\u0131n sa\u011f qalm\u0131\u015f \u0259sg\u0259ri Helmut Valz m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 Stalinqradda k\u00fc\u00e7\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin d\u0259h\u015f\u0259tli oldu\u011funu deyib: \u201cYa\u015fanan d\u0259h\u015f\u0259td\u0259n b\u00fct\u00fcn insanl\u0131qdan m\u0259hrum oldum\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ruslar\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi binalardan birin\u0259 edil\u0259n h\u00fccum zaman\u0131 Valts \u0259n q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 olub v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259sg\u0259ri il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O, at\u0259\u015f a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn avtomat\u0131 qald\u0131randa bird\u0259n-bir\u0259 g\u00f6zl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda ulduzlar\u0131n s\u0259yrildiyini g\u00f6r\u00fcb: \u201cM\u0259n sa\u011fa baxd\u0131m, sol \u0259limi \u00fcz\u00fcm\u0259 vurdum, hiss etdim ki, qan \u0259limin alt\u0131ndan axd\u0131 di\u015fl\u0259rim a\u011fz\u0131mdan yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O, art\u0131q h\u0259r \u015feyin sonu g\u0259ldiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb: \u201cG\u00f6zl\u0259yirdim ki, rus \u0259sg\u0259ri m\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259k. Amma sonra yolda\u015flar\u0131ndan biri k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 m\u0259n\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7maq ist\u0259y\u0259n rusu avtomatla vurdu. Onun ba\u015f\u0131nda polad kaskas\u0131n\u0131n oldu\u011funa baxmayaraq, z\u0259rb\u0259 d\u00fcz \u00fcz\u00fcn\u0259 d\u0259ydi. El\u0259 bir \u00e7art\u0131lt\u0131 e\u015fidildi ki, m\u0259n h\u0259l\u0259 d\u0259 onu e\u015fidir\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Amma d\u0259h\u015f\u0259t onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min g\u00fcn ba\u015fa \u00e7atmad\u0131. Yolda\u015f\u0131 onun yaras\u0131n\u0131 sar\u0131yan vaxt arxas\u0131nda ba\u015fqa bir rus \u0259sg\u0259rinin dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ona x\u0259b\u0259rdar etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, amma \u00e7ox gec olub.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">At\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri e\u015fidildi v\u0259 onun yan\u0131ndan yolda\u015f\u0131n ba\u015f\u0131ndan qopan kaska u\u00e7du.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cSonra ona baxd\u0131m v\u0259 ba\u015f\u0131ndan yaraland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm v\u0259 ba\u015f\u0131 par\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131. Onda m\u0259n ilk d\u0259f\u0259 insan beynini g\u00f6rd\u00fcm. Sol t\u0259r\u0259fd\u0259 v\u0259 sa\u011f t\u0259r\u0259fd\u0259 beynin hiss\u0259l\u0259ri, ortada is\u0259 su var idi. Qan deyildi, su idi. O, yerd\u0259 uzananda m\u0259n\u0259 baxd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc davam etdiril\u0259n yar\u0131m il \u0259rzind\u0259 13-c\u00fc qvardiya diviziyas\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri v\u0259 Helmut Valts\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259r min d\u0259f\u0259 t\u0259krarland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Orduda xidm\u0259t etdiyim 21 il \u0259rzind\u0259 y\u00fcks\u0259k intensivli h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda, h\u0259m\u00e7inin partizanlara qar\u015f\u0131 apar\u0131lan d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Amma d\u00fcz\u00fcn\u00fc deyim ki, m\u0259n Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn nec\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m oldu\u011funu h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilmir\u0259m. B\u00fct\u00fcn insanl\u0131qdan m\u0259hrum olan bu d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r amans\u0131z v\u0259 q\u0259ddar ola bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k qorxuludur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qanl\u0131 Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc 1943-c\u00fc ilin fevral ay\u0131nda, Vermaxt\u0131n 6-c\u0131 ordusunun komandan\u0131 general Fridrix Paulus ordusundan qalan 90 min \u0259sg\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Sovet qo\u015funlar\u0131na t\u0259slim olduqda ba\u015fa \u00e7atd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu Volqada nasistl\u0259ri dayand\u0131rd\u0131qdan sonra, n\u00f6vb\u0259ti iki il \u0259rzind\u0259 almanlar\u0131 amans\u0131zl\u0131qla t\u0259qib ed\u0259c\u0259k. Onun q\u0259l\u0259b\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn son m\u0259rh\u0259l\u0259si Berlinin s\u00fcqutu, Adolf Hitlerin \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin sonu olacaq.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sovet \u0259sirliyind\u0259 olan 90 min almandan alt\u0131 minini v\u0259t\u0259nin\u0259 sa\u011f buraxd\u0131lar. Onlar Almaniyaya yaln\u0131z 1950-ci ill\u0259rin ortalar\u0131nda qay\u0131td\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Son be\u015f ild\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259 qeyri-insani m\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015f vers\u0259 d\u0259 (bu m\u00fcharib\u0259l\u0259r, x\u00fcsus\u0259n iki od aras\u0131nda qalan yoxsul dinc sakinl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259tli idi) ke\u00e7mi\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259rin k\u00f6lg\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu k\u00f6lg\u0259l\u0259r art\u0131q geri d\u00f6nm\u0259sin\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Bab\u0259k G\u00f6y\u00fc\u015f<\/strong> (<strong>KONKRET.az<\/strong>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259ddar v\u0259 qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. T\u0259xmini hesablamalara g\u00f6r\u0259, bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7038,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-7037","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315-300x184.jpg",300,184,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",640,392,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",640,392,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315.jpg",707,433,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315-707x380.jpg",540,290,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/354315-675x433.jpg",390,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7037"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7039,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7037\/revisions\/7039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}