{"id":683,"date":"2019-03-31T10:25:57","date_gmt":"2019-03-31T06:25:57","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=683"},"modified":"2019-04-02T00:34:54","modified_gmt":"2019-04-01T20:34:54","slug":"31-mart-az%c9%99rbaycanlilara-qarsi-soyqirimi-tor%c9%99dilmisdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=683","title":{"rendered":"31 MART &#8212; AZ\u018fRBAYCANLILARA QAR\u015eI SOYQIRIMI T\u00d6R\u018fD\u0130LM\u0130\u015eD\u0130R"},"content":{"rendered":"\n<p>\n\nBu g\u00fcn d\u0259 biz\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fck &#171;demokratiya&#187;n\u0131 s\u0131r\u0131maq ist\u0259yirl\u0259r, amma haqq i\u015fimizi tan\u0131m\u0131rlar. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r bir \u0259sr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 bu mill\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n 4 d\u0259f\u0259 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259dilibs\u0259, art\u0131q bu a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131 ifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7ox mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri, tarixi k\u00f6kl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n daha \u00e7ox dan\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 bitm\u0259y\u0259n bir tarixin, bitm\u0259y\u0259n bir d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyin m\u0259hz 1918-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u0259lam\u0259tidir. Bu d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015flay\u0131b, \u0259srin sonunda &#8212; 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 davam etdirilib. Yen\u0259 d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir zaman, m\u0259qam daxilind\u0259 hadis\u0259 ba\u015f ver\u0259rs\u0259, yen\u0259 erm\u0259ni h\u0259min bu siyas\u0259tini davam etdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin 30 mart v\u0259 3 aprel tarixl\u0259ri aras\u0131nda Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259 Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015eamax\u0131, Quba, Xa\u00e7maz, L\u0259nk\u0259ran, Hac\u0131qabul, S\u0259lyan, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 Bak\u0131 Soveti v\u0259 Da\u015fnaksy\u00fctundan olan erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131n. R\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n soyq\u0131r\u0131m n\u0259tic\u0259sind\u0259 12 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 insan itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmumilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin 26 mart 1998-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 31 mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>1917-ci ild\u0259 Rusiyada ba\u015f vermi\u015f Oktyabr inqilab\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259, Stepan \u015eaumyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi bol\u015fevik Bak\u0131 Soveti Bak\u0131 quberniyas\u0131nda hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdir. Etnik erm\u0259ni olan v\u0259 Britaniya h\u00f6kum\u0259tind\u0259n milyon q\u0131z\u0131l rubl m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 ilkin yard\u0131m alan Stepan \u015eaumyan, Bak\u0131da az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni milliy\u0259t\u00e7il\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da rus v\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259halisini qar\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Soy\u011fun\u00e7uluq, qarmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q v\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131na a\u0445tar\u0131\u015flar ancaq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f veririrdi. Buna etiraz ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman tacirl\u0259ri b\u00fct\u00fcn ma\u011fazalar\u0131 ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131lar. 1917-ci il dekabr\u0131n 26-da Bak\u0131da t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fckan v\u0259 ma\u011fazalar\u0131n\u0131n, dem\u0259k olar ki, \u00e7o\u0445u ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131. Hadis\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259la\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar narahat olma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. \u00ab\u0130smailiyy\u0259\u00bb binas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda mitinq ke\u00e7irilir v\u0259 buraya 3000 n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcrk topla\u015f\u0131r v\u0259 onlar M\u00fcs\u0259lman \u0130ctimai T\u0259\u015fkilatlar\u0131 Komit\u0259sind\u0259n t\u0259l\u0259b edir ki, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 qayda-qanun yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbir g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r. \u00c7\u0131\u0445\u0131\u015f ed\u0259n natiql\u0259r soy\u011fun\u00e7ulu\u011fa, zorak\u0131l\u0131\u011fa v\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131na a\u0445tar\u0131\u015flara etiraz edirdil\u0259r. Natiql\u0259rd\u0259n biri M\u00fcs\u0259lman \u0130ctimai T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259d\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k demi\u015fdi.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.resimyukle.xyz\/JKeO0U.png\" alt=\"31 MART - AZ\u018fRBAYCANLILARA QAR\u015eI SOYQIRIMI T\u00d6R\u018fD\u0130LM\u0130\u015eD\u0130R\"\/><figcaption> <br>\u0130smailiyy\u0259 binas\u0131n\u0131n yand\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonrak\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Mitinq\u0259 g\u0259l\u0259n Bak\u0131 Soveti \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin s\u0259dr m\u00fcavini P. \u00c7aparidze \u0259halini sakil\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259, Sovet t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r c\u00fcr \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011fa son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi \u00f6l\u00e7\u00fc g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259yin\u0259 s\u00f6z verir. Mitinqd\u0259, eyni zamanda, \u015f\u0259h\u0259r milisinin r\u0259isi Q. Var\u015famyan \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, \u0259sg\u0259rl\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qdan t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndiyini bildirir v\u0259 \u0445ahi\u015f edir ki, bu hadis\u0259l\u0259r\u0259 milli r\u0259ng verilm\u0259sin. Y\u0131\u011f\u0131ncaqda i\u015ftirak ed\u0259n M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 qarmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q olmas\u0131n dey\u0259, 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiya yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edir. Uzun m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra q\u0259bul edil\u0259n q\u0259tnam\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, \u00f6zba\u015f\u0131na a\u0445tar\u0131\u015flar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na v\u0259 silahlar\u0131n m\u00fcsadir\u0259 olunmas\u0131na yol verilm\u0259sin, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sah\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcs\u0259lman milisl\u0259ri qoyulsun. Eyni zamanda, qeyd olunurdu ki, q\u0259bul edilmi\u015f q\u0259rarlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi inqilabi Komit\u0259 il\u0259 birg\u0259 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 Milli Komit\u0259y\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ls\u0131n. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn qoyulan t\u0259l\u0259bl\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Milli Komit\u0259nin t\u0259cili y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 ke\u00e7irilir.[6] Bu y\u0131\u011f\u0131ncaqda \u018f. Top\u00e7uba\u015fov, B. A\u015furb\u0259yov, M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259, \u0130. Heyd\u0259rov v\u0259 M.H. Hac\u0131nski i\u015ftirak edirdi. Lakin S. \u015eaumyan ba\u015fda olamaqla Bak\u0131 bol\u015fevikl\u0259ri bu t\u0259klifi qulaqard\u0131na vuraraq, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00f6z \u0259traf\u0131nda toplayan v\u0259 onlar\u0131 milli-azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259n \u00abM\u00fcsavat\u00bb partiyas\u0131na, M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131na, h\u0259m\u00e7inin, onlar\u0131n sosial dayaqlar\u0131 olan Az\u0259rbaycan \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bel\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259, Urmiya c\u0259bh\u0259sind\u0259n qay\u0131dan rus \u2013 erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rinin bir hiss\u0259si Bak\u0131ya topla\u015f\u0131rd\u0131. Bunun da bir ne\u00e7\u0259 s\u0259b\u0259bi vard\u0131: \u0259vv\u0259la, Rusiyada oktyabr inqilab\u0131ndan sonra hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n bol\u015fevikl\u0259r m\u00fcharib\u0259ni davam etdirm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. Rus ordusunda ba\u015f\u0131pozu\u011fluq yaranm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n \u00e7o\u0445u \u00f6z yerl\u0259rin\u0259 qay\u0131tmaq ist\u0259yirdil\u0259r. C\u0259bh\u0259 \u0445\u0259ttind\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259r \u00f6zba\u015f\u0131na \u00e7\u0131\u0445\u0131b gedirdil\u0259r. Lakin b\u0259z\u0259n yollar\u0131n ba\u011flanmas\u0131 v\u0259 qor\u0445ulu olmas\u0131 bu h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin \u00f6z yerl\u0259rin\u0259 getm\u0259l\u0259rin\u0259 mane olurdu. \u0130kincisi, Bak\u0131 bol\u015fevikl\u0259ri \u0259sg\u0259rl\u0259r aras\u0131nda ciddi t\u0259bli\u011fat apararaq onlar\u0131n \u00f6z t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Bu d\u00f6vrd\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin el\u0259 bir h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan onlar rus-erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n \u00f6z siyas\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. Bol\u015fevikl\u0259rin \u00f6z \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirdiyi h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r v\u0259 b\u00f6lm\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan \u0445alq\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funa t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131rd\u0131.[6] \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259, \u00abDa\u015fnaks\u00fctyun\u00bb partiyas\u0131 v\u0259 Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131 Bak\u0131ya topla\u015fan erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t etdiyind\u0259n, onlar bu q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n \u00f6zl\u0259rinin erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. Burada da, bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni \u015fovinistl\u0259rinin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Bel\u0259 ki, \u0259g\u0259r bo\u015fevikl\u0259r Bak\u0131da \u00f6zl\u0259rinin t\u0259k hakimiyy\u0259tl\u0259rini yaratmaq fikirind\u0259 idil\u0259rs\u0259, erm\u0259nil\u0259r d\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ist\u0259yirdil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n bu m\u0259qs\u0259dl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kd\u0259 St.\u015eaumyan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Bak\u0131 Soveti d\u0259 ya\u0445\u0131ndan k\u00f6m\u0259klik etmi\u015fdi. S. \u015eaumyan 1918-ci il mart\u0131n 15-d\u0259 \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n Bak\u0131 Soveti Zaqafqaziya v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin m\u0259rk\u0259zin\u0259 v\u0259 istehkam\u0131na \u00e7evrilm\u0259lidir demi\u015fdir. \u015eaumyan yaz\u0131rd\u0131:<br>\u018fyal\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 tam \u00fcst\u00fcnl\u00fck M\u00fcsavat partiyas\u0131n\u0131n v\u0259 M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bol\u015fevikl\u0259r ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00abM\u00fcsavat\u00bb\u0131n siyasi t\u0259siri aradan qald\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 onlar\u0131n sosial dayaqlar\u0131 m\u0259hv edilm\u0259lidir. Onlar \u0259n m\u00fc\u0445t\u0259lif metodlarla \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u00abM\u00fcsavat\u00bb\u0131n m\u00f6vqeyinin bundan sonra g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. 1918-ci ilin yanvar ay\u0131nda M\u00fcs\u0259lman korpusunun komandiri general \u018fs\u0259d b\u0259y Tal\u0131\u015finskinin Bak\u0131da h\u0259bsi \u015f\u0259h\u0259rin t\u00fcrk \u2013 m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi aras\u0131nda q\u0259z\u0259b do\u011furmu\u015fdu. General-mayor Tal\u0131\u015finski rus-yapon m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Port \u2013 Arturun q\u0259hr\u0259mancas\u0131na m\u00fcdafi\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdu. \u015eaumyan\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 m\u00fcs\u0259lman diviziyas\u0131 q\u0259rargah\u0131n\u0131n Bak\u0131 va\u011fzal\u0131nda birba\u015fa h\u0259bs edilm\u0259si \u0445alq\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Bak\u0131da v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259 \u0259halinin etiraz n\u00fcmayi\u015fl\u0259ri ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. N\u00f6vb\u0259ti t\u0259\u0445ribat \u00abEvelina\u00bb g\u0259misind\u0259 L\u0259nk\u0259rana getm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fan \u0259sg\u0259rl\u0259rin t\u0259rksilah edilm\u0259si hadis\u0259si oldu. Bel\u0259 ki, mart\u0131n 29-da m\u0259\u015fhur kapitalist \u015e. \u018fs\u0259dullayevin o\u011flu, zabit \u018f. \u018fs\u0259dullayevin komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00abDikaya diviziya\u00bb hiss\u0259l\u0259ri Sovet hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131n\u0131n icaz\u0259si olmadan L\u0259nk\u0259rana yolla d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131 liman\u0131nda \u00abEvelina\u00bb para\u0445oduna mindil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 \u00e7o\u0445sayl\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin olmas\u0131na g\u00f6z yuman bol\u015fevikl\u0259r, mart\u0131n 29-da g\u0259mi il\u0259 L\u0259nk\u0259rana qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn topla\u015fan m\u00fcs\u0259lman zabit v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rini S. \u015eaumyan\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259rksilah etdil\u0259r. Bu t\u0259\u0445ribat\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 cavab h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 t\u0259\u0445ribata s\u00f6vq etsin v\u0259 onlara qar\u015f\u0131 \u0259sl m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 \u0259ld\u0259 etmi\u015f olsunlar. Erm\u0259ni da\u015fnak-rus bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin \u00abEvelina\u00bb g\u0259misin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 t\u0259rksilah etm\u0259si \u0259haliy\u0259 b\u0259rk narahatl\u0131q g\u0259tirdi. Onlar Bak\u0131 m\u0259scidl\u0259rind\u0259n birinin h\u0259y\u0259tin\u0259 y\u0131\u011f\u0131laraq Sovet t\u0259r\u0259find\u0259n \u00abEvelina\u00bb g\u0259misind\u0259n m\u00fcsadir\u0259 olunmu\u015f silahlar\u0131n geri qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n q\u0259rar q\u0259bul etdil\u0259r. N\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn\u00fc m\u00fcs\u0259lman n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri silahlar\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 Sovetd\u0259n \u0445ahi\u015f etdil\u0259r. Ar\u0445iv s\u0259n\u0259dind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar al\u0131nm\u0131\u015f silahlar\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda inqilabi komit\u0259y\u0259 ultiumatum verdil\u0259r v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u00f6z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rini g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. H\u0259min g\u00fcn H\u0259rbi-\u0130nqilab Komit\u0259sind\u0259 St.\u015eaumyan\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00abM\u00fcsavat\u00bb partiyas\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259cili m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f silahlar\u0131n \u00abH\u00fcmm\u0259t\u00bb t\u0259\u015fkilat\u0131 vasit\u0259sil\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Bol\u015fevikl\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olan Caparidze d\u0259 bu t\u0259l\u0259bin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 s\u00f6z verdi, lakin bu zaman k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 at\u0131\u015fma ba\u015fland\u0131. S. \u015eaumyan\u0131n qabaqcadan haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u0445ribat ba\u015f tutdu v\u0259 bu, Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn siqnal oldu. T\u0259\u0445ribat\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 \u00f6zl\u0259rinin bit\u0259r\u0259fliyini bildir\u0259n Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131 v\u0259 ona tabe olan b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri, sonradan S. \u015eaumyan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Bak\u0131 Sovetinin t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7dil\u0259r.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.resimyukle.xyz\/WM5297.png\" alt=\"31 MART - AZ\u018fRBAYCANLILARA QAR\u015eI SOYQIRIMI T\u00d6R\u018fD\u0130LM\u0130\u015eD\u0130R\" width=\"589\" height=\"392\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti 200 ild\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n strateji kursun bir zaman k\u0259siyind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sidir. Bunun k\u00f6k\u00fc haradan g\u0259lir? Bunun k\u00f6k\u00fc I Pyotrun v\u0259siyy\u0259tl\u0259rind\u0259n ba\u015flay\u0131r. I Pyotr 1724-c\u00fc il noyabr ay\u0131n\u0131n 10-da 3 erm\u0259ni katolikosunu q\u0259bul edib. Onun &#171;n\u0259 ist\u0259yirsiz&#187; sual\u0131na erm\u0259nil\u0259r &#171;biz da\u011f\u0131n\u0131q xalq\u0131q, bizi X\u0259z\u0259rboyu vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirin, biz d\u0259 sizin siyas\u0259tinizi d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rik&#187; &#8212; dey\u0259 cavab veribl\u0259r. I Pyotr da g\u00f6st\u0259ri\u015f verib ki, Gilanda, Mazandaranda, Bak\u0131da, D\u0259rb\u0259ndd\u0259 v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 yerli \u0259halinin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 hesab\u0131na erm\u0259nil\u0259ri yerl\u0259\u015fdirin, \u00e7\u00fcnki onlar bizim siyas\u0259timiz\u0259 laz\u0131m olacaq&#187;, dey\u0259 tarix\u00e7i alim bildirib.<br>I Pyotrun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Rusiya Xalq Xarici \u0130\u015fl\u0259r Kollegiyas\u0131 bunu q\u0259rar formas\u0131nda q\u0259bul edir v\u0259 bu, tarix\u0259 I Pyotrun v\u0259siyy\u0259tl\u0259ri ad\u0131 alt\u0131nda daxil olur. <\/p>\n\n\n\n<p>Bu v\u0259siyy\u0259tl\u0259rin realla\u015fmas\u0131 1828-ci ild\u0259, y\u0259ni bir \u0259srd\u0259n sonra m\u00fcmk\u00fcn olur. &#171;T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si&#187;nin 15 v\u0259 16-c\u0131 madd\u0259l\u0259ri t\u0259b\u0259\u0259 al\u0131\u015f-veri\u015fi, y\u0259ni insan d\u0259yi\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130randan 40 min, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n d\u0259 84 min erm\u0259ni indiki Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 1828-ci il mart\u0131n 21-d\u0259 \u00c7ar Nikolay\u0131n &#171;Erm\u0259ni vilay\u0259ti&#187; ad\u0131nda f\u0259rman\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r. M\u0259qs\u0259d I Pyotrun v\u0259siyy\u0259tl\u0259rini realla\u015fd\u0131raraq bu regionu \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k olub. Bu d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik sonra da davam edib. Bu, Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ist\u0259yi il\u0259 olub. Bu, erm\u0259nil\u0259rin 1890-c\u0131 ild\u0259 yaratd\u0131qlar\u0131 &#171;Da\u015fnaks\u00fctyun&#187; partiyas\u0131n\u0131n &#171;D\u0259nizd\u0259n-d\u0259niz\u0259&#187; proqram\u0131nda \u0259ks olunub. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00fcsib\u0259tl\u0259rin k\u00f6k\u00fc buradad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1992-ci il Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0259firlikl\u0259rinin g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f verib. Operator hadis\u0259l\u0259ri videokadrlarda \u00e7\u0259kib. D\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri bunu n\u0259d\u0259ns\u0259 q\u0259bul etmir, amma 1915-ci ild\u0259 guya erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bir e\u015fib s\u00fcm\u00fck tap\u0131rlar. Y\u0259ni bunlar ham\u0131s\u0131 xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ist\u0259yini realla\u015fd\u0131ran, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Qafqaz maraqlar\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rma\u011fa haz\u0131r olan, bu yolda he\u00e7 bir t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n add\u0131m atan erm\u0259nil\u0259rin biz\u0259 qar\u015f\u0131 olan m\u00fcnasib\u0259tinin n\u0259tic\u0259sidirI<br>Bu g\u00fcn Avropa bizd\u0259n demokratiya ist\u0259yir. Avropan\u0131n demokratiyas\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini h\u0259l\u0259 100 il bundan qabaq &#8212; 1913-c\u00fc ild\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev Balkanlarda xristianlar m\u00fcs\u0259lmanlara divan tutan zaman a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;Balkan v\u0259h\u015filiyi v\u0259 rus m\u0259tbuat\u0131&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#171;Ham\u0131m\u0131z\u0131n ehtiyac duydu\u011fumuz demokratiya, insan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 humanizm Balkan hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra r\u0259ngini d\u0259yi\u015fdi. Avropa demokratiyas\u0131 Avropa fabrikl\u0259rinin \u0130ran bazar\u0131n\u0131 doldurdurdu\u011fu \u00fcz\u00fc b\u0259z\u0259k, i\u00e7i \u00e7\u00fcr\u00fck \u015feyl\u0259rd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn d\u0259 biz\u0259 h\u0259min o \u00e7\u00fcr\u00fck &#171;demokratiya&#187;n\u0131 s\u0131r\u0131maq ist\u0259yirl\u0259r, amma haqq i\u015fimizi tan\u0131m\u0131rlar. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: R\u00f6v\u015f\u0259n\u00a0QASIMOV<br><\/strong><em><strong>v\u0259kil<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn d\u0259 biz\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fck &#171;demokratiya&#187;n\u0131 s\u0131r\u0131maq ist\u0259yirl\u0259r, amma haqq i\u015fimizi tan\u0131m\u0131rlar. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131rlar. \u018fg\u0259r&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":684,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",1000,560,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-300x168.jpg",300,168,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-768x430.jpg",640,358,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",640,358,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",1000,560,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",1000,560,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",1000,560,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-936x560.jpg",800,479,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669.jpg",1000,560,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-720x380.jpg",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/14909611836434225624_1000x669-675x450.jpg",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=683"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":685,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683\/revisions\/685"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}