{"id":657,"date":"2019-03-25T12:36:03","date_gmt":"2019-03-25T08:36:03","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=657"},"modified":"2019-03-25T15:41:00","modified_gmt":"2019-03-25T11:41:00","slug":"s%c9%99ng%c9%99rd%c9%99n-cixan-kecmis-doyuscul%c9%99r-s%c9%99ng%c9%99r-x%c9%99st%c9%99liyind%c9%99n-%c9%99ziyy%c9%99t-c%c9%99kirl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=657","title":{"rendered":"S\u0259ng\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xan ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r &#171;S\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259liyi&#187;nd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p>Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyi s\u0259drinin I m\u00fcavini Kamil \u015eirinov &#171;S\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259liyi&#187; haqq\u0131nda geni\u015f bilgi verm\u0259yimizi xahi\u015f etdi. Bildirdi ki, haz\u0131rda bir \u00e7ox ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r, m\u0259hz bu tip x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Lakin h\u0259kiml\u0259rimiz bu x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 nec\u0259 m\u00fcalic\u0259 apar\u0131lmas\u0131n\u0131 bilm\u0259dikl\u0259rini dey\u0259 bil\u0259r\u0259m.<br><br>Biz elmi jurnallarda v\u0259 internet resurslar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 bu x\u0259st\u0259lik haqq\u0131nda maksimum m\u0259lumat verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q.<br><br>Bir s\u0131ra x\u0259st\u0259likl\u0259r var ki, onlar &#171;S\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri&#187; qrupuna daxildir. I D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259, d\u0259qiqi 1915-ci ild\u0259 Vol\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda 1 milyon adam \u201cs\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri\u201dn\u0259 yoluxdu. Ona g\u00f6r\u0259 bu x\u0259st\u0259lik \u201cVol\u0131n lixoradkas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 al\u0131b. Bartonella bakteriyas\u0131 daha \u00e7ox lixoradka, ayaq a\u011fr\u0131lar\u0131, ekzantema,\u0259z\u0259l\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131, b\u0259d\u0259nd\u0259 s\u0259pkil\u0259r v\u0259 s\u00fcm\u00fck a\u011fr\u0131lar\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu x\u0259st\u0259lik ki\u015fil\u0259ri \u00f6m\u00fcrl\u0259rinin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n vaxt\u0131nda tap\u0131r. Sad\u0259 dild\u0259 des\u0259k, bu x\u0259st\u0259lik qan-damar sisteml\u0259rinin soyuqlamas\u0131 prosesidir (endapterit). Bu x\u0259st\u0259liyi yanan a\u011faca da b\u0259nz\u0259dirl\u0259r. \u00d6nc\u0259 ki\u00e7ik kapliyarlardan ba\u015flanan x\u0259st\u0259lik geni\u015fl\u0259nir v\u0259 yay\u0131l\u0131r.\u018fsas s\u0259b\u0259b d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 daha \u00e7ox soyuqda qalmaq v\u0259 siqaret \u00e7\u0259km\u0259k g\u00f6st\u0259rilir. Torpaqla t\u0259mas, n\u0259mi\u015flik d\u0259 x\u0259st\u0259liyin yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259ndir.<br><br>\u201cS\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri\u201dnin \u0259lam\u0259tl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<br><br>\u201cX\u0259st\u0259liyin \u0259lam\u0259tl\u0259ri arterial qan\u0131n ayaqlara \u00e7atmamas\u0131, ayaqlar\u0131n tez yorulmas\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc biruz\u0259 verir. Xroniki hal ald\u0131qda is\u0259 axsaql\u0131q ba\u015flay\u0131r. N\u0259bzd\u0259 fasil\u0259l\u0259r, bald\u0131rlarda t\u00fckl\u0259rin t\u00f6k\u00fclm\u0259si, d\u0259rid\u0259 quruluq, d\u0131rnaqlarda d\u0259yi\u015fiklik, \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rin atrofiyas\u0131 \u201cs\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259liyinin\u201d \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<br><br>Daxili orqanlardan ilk \u00f6z\u00fcn\u00fc biruz\u0259 ver\u0259n b\u00f6yr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Anti-sanitar v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 siqaret \u00e7\u0259km\u0259k d\u0259 bu x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Limfaderit, limfositoz (qan azl\u0131\u011f\u0131), ishal kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r s\u0259ng\u0259rd\u0259 \u0259n \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259rdir. \u0130shallardan sonra x\u00fcsusil\u0259 x\u0259st\u0259lik ke\u00e7irmi\u015f \u015f\u0259xsin b\u0259d\u0259nind\u0259 l\u0259k\u0259l\u0259r yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bizim orduda buna d\u0259qiq diaqnoz qoyulmur. H\u0259r\u0259si bir m\u00fcalic\u0259 \u00fcsulu t\u0259tbiq edir. \u018fslind\u0259 is\u0259 bunun yaranma s\u0259b\u0259bi s\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259liyidir. D\u00fcnyada bu praktika var. Bu x\u0259st\u0259lik zaman\u0131 \u0259sas\u0259n spazmatik h\u0259bl\u0259rd\u0259n (\u201cNo-\u015fpa\u201d, \u201cPapaverin\u201d, \u201cAndokolit\u201d v\u0259 s.) istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Qan d\u00f6vran\u0131n\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn B, C, E qrupu vitaminl\u0259rind\u0259n v\u0259 bu vitaminl\u0259r bol olan yem\u0259k rasionundan istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz 1915-ci ild\u0259 1 milyon adam bu \u0259lam\u0259tl\u0259r\u0259 xas x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxandan sonra ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u0259lli oldu ki, bunun m\u0259nb\u0259yi s\u0259ng\u0259r, torpaqla t\u0259masd\u0131r.<br><br>Orduda bu x\u0259st\u0259liyin diqq\u0259td\u0259 saxlanmas\u0131 vacibdi. Siqaret \u00e7\u0259km\u0259k, s\u0259ng\u0259r h\u0259yat\u0131na dair sanitar g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r, psixiemosianal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r v\u0259 s. diqq\u0259td\u0259 saxlanmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn 1991-1994-c\u00fc ill\u0259r sava\u015f\u0131n\u0131n veteranlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bu x\u0259st\u0259likl\u0259rin f\u0259sadlar\u0131 il\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259dirl\u0259r\u201d.<br><br>Daha do\u011frusu, s\u0259ng\u0259r h\u0259yat\u0131, daim n\u0259m torpaq, soyuq \u00e7\u0259km\u0259l\u0259r bu x\u0259st\u0259liyin t\u00f6r\u0259dicil\u0259ridir. O ill\u0259rd\u0259, ayaq arteriyalar\u0131n\u0131n daxili iltihab\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi onlar\u0131n daimi soyuqda olmas\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn, ayaqlar\u0131n endarterit il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259si x\u0259st\u0259liyin ba\u015flanmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. Buna g\u00f6r\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131z\u0131 isti v\u0259 quru saxlamaq x\u0259st\u0259likd\u0259n qorunman\u0131n yegan\u0259 yolu deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r, bu x\u0259st\u0259liy\u0259 siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n dem\u0259k olar ki, 10 d\u0259f\u0259 \u00e7ox tutulurlar. Dig\u0259r x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259d\u0259n amill\u0259r: oturaq h\u0259yat t\u0259rzi, overeating, diabet, hipertoniya.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Endarterit \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 testl\u0259r\u0259 ehtiyac var?<br><\/strong><br>1. Dopplerografiya (ultras\u0259s tipl\u0259rind\u0259n biri) bu x\u0259st\u0259liyin \u0259n d\u0259qiq testidir. Birincisi, qan ax\u0131n\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tini \u00f6l\u00e7\u00fcr, ikincisi, damarlarda daralman\u0131n oldu\u011fu yerl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir.<br><br>2. \u018fn az\u0131 ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 qan laxtalanmas\u0131 analizi verm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<br><br>3. Hipertoniya olmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 bel\u0259, arterial t\u0259zyiqin h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si laz\u0131md\u0131r. Onun y\u00fcks\u0259lm\u0259si \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir, endarteritin inki\u015faf\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir.<br><br>Endartrit m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi tibb n\u0259 t\u0259klif edir? M\u0259s\u0259l\u0259n, heparin m\u0259lh\u0259mind\u0259n istifad\u0259 olunur. Qan damarlar\u0131n\u0131n spazmlar\u0131 zaman\u0131 d\u00f6z\u00fclm\u0259z a\u011fr\u0131lar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259z\u0259l\u0259 geni\u015fl\u0259ndirici d\u0259rmanlar t\u0259yin edilir.<br><br>Antispasmodics (No-shpa, Papaverin), Antiaqreqant (qan\u0131 durultmaq \u00fc\u00e7\u00fcn), Nikotin tur\u015fusu Antiqistaminl\u0259r (antiallergik) B, vitamin E, askorbin tur\u015fusu vitaminl\u0259ri. Fizioterapiya m\u00fcalic\u0259si: Baroterapiya, balneoterapiya, diadinamik c\u0259r\u0259yanlar, bel b\u00f6lg\u0259sinin diatermiyas\u0131, maqnitoterapiya. H\u0259m d\u0259 qirudotherapiya, fizioterapiya, masaj laz\u0131md\u0131r.<br><br>Haz\u0131rda AVMV\u0130B r\u0259hb\u0259rliyi m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131n\u0131 nsarahat ed\u0259n bu x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn plan haz\u0131rlay\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259lidir v\u0259 bu i\u015fd\u0259 birg\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k vacibdir. Bu g\u00fcn\u0259d\u0259k onlarla d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc bu x\u0259st\u0259likl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u0131ralar\u0131m\u0131z\u0131 t\u0259rk edib. S\u0259hiyy\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00fczg\u00fcn diaqnozlar qoyulmay\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 poliklinikalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 vacibdir.<br><br>M\u00f6vzuya qay\u0131daca\u011f\u0131q.<br><br><strong>AVMV\u0130B m\u0259tbuat xidm\u0259ti<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyi s\u0259drinin I m\u00fcavini Kamil \u015eirinov &#171;S\u0259ng\u0259r x\u0259st\u0259liyi&#187; haqq\u0131nda geni\u015f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":658,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-657","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sq"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK-300x189.png",300,189,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",587,370,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",540,340,false],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/yIT6IK.png",397,250,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=9\" rel=\"category\">Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r<\/a>","tag_info":"Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/657","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=657"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/657\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":659,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/657\/revisions\/659"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}