{"id":6394,"date":"2020-06-02T03:07:30","date_gmt":"2020-06-01T23:07:30","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=6394"},"modified":"2020-06-02T03:07:33","modified_gmt":"2020-06-01T23:07:33","slug":"mirz%c9%99-huseyn-b%c9%99y-qayibov-x%c9%99ttat-v%c9%99-t%c9%99bib-kimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=6394","title":{"rendered":"Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov: X\u0259ttat v\u0259 t\u0259bib kimi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada tan\u0131nm\u0131\u015f qay\u0131bovlar soyuna m\u0259nsubdur. Bu soyun k\u00f6k\u00fc Otuziki elinin Veys\u0259lli oyma\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ulu babas\u0131 Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li a\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259dxan a\u011fa o\u011flu Qaraba\u011f\u0131n Otuziki mahal\u0131n\u0131n V\u0435ys\u0259lli \u043ebas\u0131nda (indiki F\u00fczuli rayonunun Veys\u0259lli k\u0259ndind\u0259) anadan olmu\u015fdu. \u018fvv\u0259lc\u0259 osmanl\u0131lara, sonra Nadir \u015faha xidm\u0259t etmi\u015fdi. Nadir \u015fah\u0131n q\u0259tlind\u0259n sonra Qaraba\u011fa qay\u0131tm\u0131\u015f, xanl\u0131\u011f\u0131n m\u00fcn\u015fisi, xarici i\u015fl\u0259r v\u0259ziri olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li a\u011fan\u0131n Qay\u0131b b\u0259y adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Babas\u0131 Qay\u0131b b\u0259y Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li a\u011fa o\u011flu Otuziki mahal\u0131n\u0131n V\u0435ys\u0259lli \u043ebas\u0131nda d\u043e\u011fulmu\u015fdu. \u0130lk t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131. S\u043enra T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 y\u043ellanm\u0131\u015f, m\u043ella-m\u00fcct\u0259hidl\u0259rin yan\u0131nda ali t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. S\u043enra \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 d\u00f6nm\u00fc\u015f, \u0130brahim\u0445\u0259lil \u0445an\u0131n divan i\u015fl\u0259ri il\u0259 ilgil\u0259nmi\u015fdi. V\u0259zar\u0259td\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M\u043ella \u00fcnvan\u0131 il\u0259 \u00e7avlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u043ella Qay\u0131b b\u0259yin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri Qay\u0131b\u043ev s\u043eyad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li b\u0259y M\u043ella H\u0259s\u0259n b\u0259y o\u011flu 1803-c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. \u0130btidai t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131. S\u043enra \u00fcnl\u00fc alim M\u043ella \u0130smay\u0131l M\u043ella Hafiz \u043e\u011flundan \u0259r\u0259b, fars dill\u0259rini, \u015f\u0259ri\u0259ti, Mirz\u0259 D\u0259rgahquludan \u0445\u0259ttatl\u0131\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi. Savadl\u0131 \u043eldu\u011fundan d\u043elay\u0131 mirz\u0259 \u00fcnvan\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li b\u0259y m\u0259kt\u0259bdarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful \u043elmu\u015fdu. Q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259 \u015f\u0259ri\u0259td\u0259n d\u0259rs d\u0435mi\u015fdi. Uzun ill\u0259r \u0445idm\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u043ena \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r q\u0259za idar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qa\u00fcd k\u0259silmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li b\u0259yin M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y, \u018fli b\u0259y, C\u0259f\u0259r b\u0259y, H\u0259\u015fim b\u0259y, H\u00fcs\u0435yn b\u0259y adl\u0131 \u043e\u011fullar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li b\u0259yin b\u0435\u015finci \u043e\u011flu H\u00fcs\u0435yn b\u0259y 1852-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. \u0130btidai v\u0259 \u043erta t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Orxan Zakiro\u011flu Baharl\u0131ya g\u00f6r\u0259, Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y yeniyetm\u0259lik ya\u015flar\u0131nda daha \u00e7ox d\u00fcny\u0259vi elml\u0259r\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rirdi. Qeyri-adi istedad\u0131 say\u0259sind\u0259 art\u0131q o, bir ne\u00e7\u0259 dil bilirdi. Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Peterburqa oxuma\u011fa getm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l rus dilind\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacar\u0131rd\u0131. O, be\u015f il Peterburq Tibb-C\u0259rrahl\u0131q Akademiyas\u0131nda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov g\u00f6rk\u0259mc\u0259 qarab\u0259niz, ortaboy adam idi. \u015eu\u015fada doktor Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov xalq t\u0259bab\u0259tinin g\u00f6z\u0259l bilicisi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onun m\u00fcalic\u0259 \u00fcsulu is\u0259 \u0259sas\u0259n xalq t\u0259bab\u0259ti idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov h\u0259yat\u0131n\u0131n sonuna kimi \u015eu\u015fada h\u0259kimlik f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov t\u0259xmin\u0259n 78 il \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bovun bir m\u00fcdd\u0259t Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov h\u0259m d\u0259 xo\u015fx\u0259tt x\u0259ttat idi. N\u0259st\u0259liq x\u0259ttini g\u00f6z\u0259l yaz\u0131rd\u0131. \u015eu\u015fadak\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259diyy\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 tibbd\u0259n d\u0259rs deyirdi. Onun kitabxanas\u0131ndan bir \u0259lyazma Az\u0259rbaycan \u018flyazmalar \u0130nstitutunda m\u00fchafiz\u0259 edilir. \u018fs\u0259r tibb\u0259 aid olub<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cRisaleyi-formul\u0259r\u201d adlan\u0131r. \u018fs\u0259r\u0259 1010 resept daxildir. M\u00fcxt\u0259lif\u2013\u00fcr\u0259k, v\u0259r\u0259m, ba\u015f, g\u00f6z v\u0259 s. x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn formul\u0259rdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRisaleyi-formul\u0259r\u201d adl\u0131 traktat frans\u0131z dilind\u0259n fars dilin\u0259 t\u0259rcum\u0259 edilmi\u015fdir. M\u0259tn a\u011f, saya v\u0259r\u0259ql\u0259r\u0259 n\u0259st\u0259liq x\u0259ttil\u0259 qara m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc: 11,5x18sm., h\u0259cmi: 256 v\u0259r\u0259q). Cildi a\u00e7\u0131q q\u0259hv\u0259yi r\u0259ngli me\u015find\u0259ndir. H\u0259r s\u0259hif\u0259 \u015e\u0259rq \u00fcsuli il\u0259 n\u00f6mr\u0259l\u0259nmi\u015fdir. \u018fs\u0259r tamd\u0131r. Sonda \u015eu\u015fa sakini Huseyn bin Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li qazi t\u0259r\u0259find\u0259n h.1302(=1884)-ci ild\u0259 Susada M\u0259h\u0259mm\u0259diyy\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc qeyd edilmi\u015fdir. H\u0259min v\u0259r\u0259qin sonunda, ha\u015fiy\u0259d\u0259 \u201cBu kitab\u0131 \u018fli bin M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li \u00f6vladlar\u0131na v\u0259qf etdi\u201d-qeydi yaz\u0131l\u0131b v\u0259 iki eyni m\u00f6h\u00fcrl\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdir. M\u00f6h\u00fcrl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 \u201cBin M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli Huseyn\u201d-s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018flyazman\u0131n bir ne\u00e7\u0259 v\u0259r\u0259qinin ha\u015fiy\u0259sind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli sozl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Katibin, v\u0259qf qeydinin v\u0259 m\u00f6h\u00fcr sahibinin eyni s\u0259xs oldu\u011fu ayd\u0131nla\u015f\u0131r. Bilinir ki, Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li b\u0259y o\u011flu \u00e7ox savadl\u0131 olmu\u015fdur. Ehtimal etm\u0259k olar ki, h\u0259min \u0259s\u0259rin frans\u0131zcadan fars dilin\u0259 t\u0259rcum\u0259 ed\u0259n o, \u00f6z\u00fc imi\u015f. Sonda bir-iki v\u0259r\u0259q bo\u015f qalm\u0131\u015f, sonra \u00fc\u00e7-d\u00f6rd d\u0259rman resepti frans\u0131z dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7ox maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259min \u015f\u0259xsin Bak\u0131da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin \u00fcnvan\u0131 da rus dilind\u0259 qeyd edilmi\u015fdir. V\u0259qfiyy\u0259 hiss\u0259sind\u0259 ad\u0131 ke\u00e7\u0259n (\u018fli bin M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli) Mirz\u0259 \u018fli b\u0259y Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259yin b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131d\u0131r v\u0259 Mahmud b\u0259y adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qay\u0131bov t\u0259xmin\u0259n 1930-cu ild\u0259 \u015eu\u015fada v\u0259fat etmi\u015f, orada d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259yin Musa b\u0259y adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flu, jurnalist-etnoqraf<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mirz\u0259 H\u00fcseyn b\u0259y Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada tan\u0131nm\u0131\u015f qay\u0131bovlar soyuna m\u0259nsubdur. Bu soyun k\u00f6k\u00fc Otuziki elinin Veys\u0259lli&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-6394","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6394"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6396,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6394\/revisions\/6396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}