{"id":6301,"date":"2020-05-28T02:24:23","date_gmt":"2020-05-27T22:24:23","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=6301"},"modified":"2020-05-28T02:24:26","modified_gmt":"2020-05-27T22:24:26","slug":"onlar-huquqi-dovl%c9%99ti-nec%c9%99-yaratdilar-korrupsiyadan-uzaq-cumhuriyy%c9%99timiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=6301","title":{"rendered":"Onlar h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259ti nec\u0259 yaratd\u0131lar? &#8212; Korrupsiyadan uzaq C\u00fcmhuriyy\u0259timiz&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>N\u0259siman Yaqublu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarix elml\u0259ri doktoru<\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<strong>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 102-ci il d\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259\u00a0 q\u0131sa zaman m\u00fcdd\u0259tind\u0259 h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n v\u0259\u00a0 geni\u015f \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin d\u0259\u00a0 t\u0259bli\u011fin\u0259 ciddi ehtiyac vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Savadl\u0131,\u00a0 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olan bu insanlar\u0131n h\u0259r birisi \u00f6z sah\u0259sinin \u0259sil pe\u015f\u0259kar\u0131 idi.Bunun n\u0259tic\u0259si idi ki, q\u0131sa zaman m\u00fcdd\u0259tind\u0259 bu insanlar d\u00f6vl\u0259tin inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r verdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu nazirl\u0259rin t\u0259yinat\u0131nda onlar\u0131n savad\u0131, t\u0259hsili\u00a0 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 bu da \u00f6z m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259sini verirdi.\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn nazirl\u0259ri ya\u015f etibar\u0131 il\u0259 d\u0259 enerjili insanlar idi.Onlar\u0131n ya\u015f h\u0259ddinin cavan olmas\u0131 imkan verirdi ki, daha \u00e7ox f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rsinl\u0259r.\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 nazirl\u0259rin orta ya\u015f h\u0259ddi 30-45 ya\u015f h\u0259ddind\u0259 idi.Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0259n g\u0259nc nazir olan Mustafa V\u0259kilovun (Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri) 23 ya\u015f\u0131, \u0259n ya\u015fl\u0131 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarovun(H\u0259rbi nazir) is\u0259 63 ya\u015f\u0131 vard\u0131.\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0C\u00fcmhuriyy\u0259t nazirl\u0259rind\u0259n 16 n\u0259f\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif\u00a0 \u00a0 universitetl\u0259rin(\u0259sas\u0259n Moskva,Sankt Peterburq, Kiyev,Odessa) h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259l\u0259rini bitirmi\u015fdil\u0259r.Odur ki, d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi \u0259saslarla inki\u015ff\u0131nda bu amil ba\u015fl\u0131ca rol oynay\u0131rd\u0131.Bundan \u0259lav\u0259, Az\u0259rbaycan Parlamentinin 17 ayl\u0131q f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 270-\u0259 q\u0259d\u0259r qanunun haz\u0131rlan\u0131b m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131nda( o qanunlardan 230-u q\u0259bul edilmi\u015fdi) h\u00fcquq\u015f\u00fcnas nazirl\u0259rin ciddi f\u0259aliyy\u0259ti vard\u0131.\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinini s\u0259dri v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri F.X.Xoyskinin 43 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 o,Moskva Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdi.\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan Parlamentinin s\u0259dri olan \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov Sankt Peterburq Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdi.\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Maliyy\u0259 v\u0259 Xalq Maarifi naziri N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259ylinin 37 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 Odessa Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u00a0\u018fdliyy\u0259 naziri X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dovun 43 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 Moskva Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini qurtarm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Ticar\u0259t v\u0259 S\u0259naye naziri M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rovun 33 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 Moskva Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u00a0D\u00f6vl\u0259t N\u0259zar\u0259ti naziri (D\u00f6vl\u0259t m\u00fcf\u0259tti\u015fi) C\u0259mo b\u0259y Hac\u0131nskinin 30 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 Peterburq Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdi.\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Yen\u0259 sonradan formala\u015fan sonuncu \u2013 be\u015finci h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259sind\u0259 \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fkin\u00e7ilik naziri olan \u018fhm\u0259d b\u0259y Pepinovun 26 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 o, Moskva Universitetinin h\u00fcquq v\u0259 iqtisadiyyat fak\u00fclt\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Daxili i\u015fl\u0259r naziri v\u0259 parlament \u00fczv\u00fc olan \u015e\u0259fi b\u0259y R\u00fcst\u0259mb\u0259ylinin Kiyev Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdi, qanunlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak edirdi.\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0C\u00fcmhuriyy\u0259tin dig\u0259r nazirl\u0259ri d\u0259 (b\u0259zi ki\u00e7ik istisnalarla) y\u00fcks\u0259k ali savada malik v\u0259\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n olan insanlar idi.Y\u0259ni bu C\u00fcmhuriyy\u0259td\u0259 b\u00f6lg\u0259\u00e7ilik yox,savad,istedad v\u0259 qabiliyy\u0259t \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilir v\u0259 bu da d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesind\u0259 m\u00fcsb\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tini g\u00f6st\u0259riridi.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin bu \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n ilk ilk h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>1918-ci ilin 28 May\u0131nda Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi 6 madd\u0259lik \u201c\u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259si\u201d:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1.Bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131 hakimiyy\u0259t haqq\u0131na malik oldu\u011fu kimi, C\u0259nub -\u015e\u0259rqi Zaqafqaziyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n\u00a0 Az\u0259rbaycan da\u00a0 tam h\u00fcquqlu m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>2.M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259 formas\u0131\u00a0 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tidir.<\/p>\n\n\n\n<p>3.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rl\u0259, x\u00fcsusil\u0259 qon\u015fu oldu\u011fu\u00a0 mill\u0259tl\u0259r\u00a0 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 mehriban\u00a0 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yaratmaq \u0259zmind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>4.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 milliyy\u0259tind\u0259n, m\u0259zh\u0259bind\u0259n, sinfind\u0259n, silkind\u0259n v\u0259 cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 ya\u015fayan\u00a0 b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131nasiyasi h\u00fcquqlar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ\u00a0 t\u0259min edir.<\/p>\n\n\n\n<p>5.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z \u0259razisi daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 \u00a0geni\u015f imkanlar yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>6.M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi toplan\u0131ncaya\u00a0 q\u0259d\u0259r\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n idar\u0259sinin ba\u015f\u0131nda xalq\u0131n se\u00e7diyi\u00a0 \u00a0Milli \u015eura v\u0259 Milli \u015eura\u00a0 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t durur.\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhutiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 formala\u015fan h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif partiyalar\u0131n t\u0259msil\u00e7il\u0259ri olurdu.Diqq\u0259tt ed\u0259k: \u0130lk h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259sinin t\u0259rkibi:<\/p>\n\n\n\n<p>1.Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n\n\n\n<p> 2.H\u0259rbi nazir \u2013 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov (m\u00fcsavat); <\/p>\n\n\n\n<p>3.Xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (m\u00fcsavat); <\/p>\n\n\n\n<p>4.Maliyy\u0259 v\u0259 xalq maarifi naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli (m\u00fcsavat); <\/p>\n\n\n\n<p>5.\u018fdliyy\u0259 naziri \u2013 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov (m\u00fcsavat); <\/p>\n\n\n\n<p>6.Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rov (bit\u0259r\u0259f, sonra -m\u00fcsavat); <\/p>\n\n\n\n<p>7.\u018fkin\u00e7ilik v\u0259 \u0259m\u0259k naziri \u2013 \u018fkb\u0259r a\u011fa \u015eeyx\u00fclislamov (H\u00fcmm\u0259t); <\/p>\n\n\n\n<p>8.Yollar, po\u00e7t v\u0259 teleqraf naziri \u2013 Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f); <\/p>\n\n\n\n<p>9.D\u00f6vl\u0259t m\u00fcf\u0259tti\u015fi \u2013 Camo b\u0259y Hac\u0131nski (sosialist).\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Sonrak\u0131 h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bu m\u00fcxt\u0259lifliyin daha geni\u015fl\u0259nmi\u015f formada \u015fahidi oluruq:<\/p>\n\n\n\n<p> 1)Maarif v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 H\u0259mid b\u0259y \u015eahtaxtinski (ittihad); 2)\u018fkin\u00e7ilik\u00a0 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 naziri \u2013 Aslan b\u0259y Qarda\u015fov (\u0259hrar);<\/p>\n\n\n\n<p> 3)Sosial-t\u0259minat naziri \u2013 Viktor Klenevski (Slavyan-Rus c\u0259miyy\u0259ti); 4)\u018frzaq naziri \u2013 Konstantin Lizqar (Slavyan-Rus c\u0259miyy\u0259ti) v\u0259 s.\u00a0 \u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin qanunvericilik bazas\u0131n\u0259 Az\u0259rbaycan parlamenti t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Parlamentd\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilm\u0259y\u0259n v\u0259 q\u0259bul olunmayan q\u0259rar h\u00fcquqi \u0259sas say\u0131la bilm\u0259zdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AZ\u018fRBAYCAN\u00a0 PARLAMENT\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130lk olaraq 1918-ci ilin noyabr\u0131n 19-da Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131nda Parlamentin yarad\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 bununla \u0259laq\u0259dar ayr\u0131ca qanun q\u0259bul etdi.\u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Milli \u015eura ad\u0131ndan M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259nin imzas\u0131 il\u0259 1918-ci ilin noyabr\u0131n 29-da Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 \u201cB\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259halisin\u0259!\u201d m\u00fcraci\u0259tnams\u0259i d\u0259rc olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcraci\u0259tnam\u0259d\u0259 deyilirdi: \u201cBu m\u0259clis\u0259 azl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259rd\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r c\u0259lb olundu\u011fu kimi, m\u0259ml\u0259k\u0259tin vilay\u0259tl\u0259rind\u0259n d\u0259 v\u0259kill\u0259r \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu sur\u0259tl\u0259 y\u0131\u011f\u0131lacaq m\u0259busan ir\u0259lid\u0259 \u00fcmumi intixab \u00fcsulu il\u0259 Az\u0259rbaycan M\u0259clisi M\u00fc\u0259ssisan\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131ncaya q\u0259d\u0259r yurdumuzun sahibi olacaq, onun m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 h\u0259ll, h\u00f6kum\u0259tini t\u0259\u015fkil v\u0259 m\u0259nafeyini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259c\u0259k\u201d.Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259halinin say\u0131n\u0131n 2.750.000 oldu\u011fu qeyd edilirdi. Buna m\u00fcvafiq h\u0259r 24 min n\u0259f\u0259rd\u0259n bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olaraq m\u00fcs\u0259lmanlar \u2212 80, erm\u0259nil\u0259r \u2212 21, ruslar\u00a0 \u2212 10, almanlar \u2212 1, y\u0259hudil\u0259r\u00a0 \u2212 1 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 parlament\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. Parlament 120 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmal\u0131 idi. Qeyd edilirdi ki, m\u00fcs\u0259lmanlardan 44 Milli \u015eura \u00fczv\u00fc \u00fcmumi s\u0259sverm\u0259 yolu il\u0259 se\u00e7ildikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn parlament\u0259 \u00fczv daxil olurlar. Qalan 36 n\u0259f\u0259r is\u0259 \u0259lav\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259r kimi parlament\u0259 c\u0259lb edilirl\u0259r.Qeyd edilirdi ki, Parlament\u0259 se\u00e7il\u0259c\u0259k 21 erm\u0259ni n\u00fcmay\u0259nd\u0259sind\u0259n 8-i G\u0259nc\u0259, 8-i \u015eu\u015fa, 5-i is\u0259 Bak\u0131 erm\u0259ni komit\u0259l\u0259rind\u0259n se\u00e7ilm\u0259li idi. Rus Milli \u015euras\u0131 10, alman \u0259halisi milli t\u0259\u015fkilat\u0131ndan 1, y\u0259hudi Milli \u015euras\u0131ndan 1, g\u00fcrc\u00fc komit\u0259sind\u0259n 1 v\u0259 polyak komit\u0259sind\u0259n 1 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olmal\u0131 idi. Qanunda parlament\u0259 Bak\u0131 H\u0259mkarlar T\u0259\u015fkilat\u0131 \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 3, Bak\u0131 S\u0259naye-Ticar\u0259t C\u0259miy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n 2 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu.1919-cu ilin sonlar\u0131nda parlamentd\u0259 11 m\u00fcxt\u0259lif partiya fraksiyas\u0131 v\u0259 qrupun 96 deputat t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259msil olunurdu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259hk\u0259m\u0259 sisteminin yaranmas\u0131<\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin\u00a0 \u00a0ilk aylarda\u00a0 G\u0259nc\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi\u00a0 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k G\u0259nc\u0259 Dair\u0259 M\u0259hk\u0259m\u0259si\u00a0 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 H\u00f6kum\u0259tin 1918-ci ilin 1 oktyabr tarixli q\u0259rar\u0131 \u0259sas\u0131nda burada Bak\u0131 Sovetinin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259hk\u0259m\u0259 orqanlar\u0131 l\u0259\u011fv edliir,Bak\u0131 Dair\u0259 M\u0259hk\u0259m\u0259si formala\u015f\u0131r.\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a01918-ci ilin noyabr\u0131n 14-d\u0259 Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan M\u0259hk\u0259m\u0259 Palatas\u0131 haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259\u201d t\u0259sdiq olunur.Bu \u0259sasnam\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan M\u0259hk\u0259m\u0259 Palatas\u0131\u00a0 yarad\u0131l\u0131r.\u00a0 \u00a0 1919-cu ilin mart\u0131n 16-da Bak\u0131 dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259sinin binas\u0131nda Az\u0259rbaycan M\u0259hk\u0259m\u0259 Palatas\u0131n\u0131n r\u0259smi\u00a0 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olur.Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri F.X. Xoyski a\u00e7\u0131l\u0131\u015fda i\u015ftirak edir.\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a01919-cu ilin 28 fevral\u0131nda Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u018f. Xasm\u0259mm\u0259dov M\u0259hk\u0259m\u0259 Palatas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u0259dri\u00a0 v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunur.\u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u00a0Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n 1919-cu ilin 9 iyun tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 Pol\u015fa tatarlar\u0131ndan olan O.Kri\u00e7inski Palatan\u0131n Prokuroru t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u0130NSAN\u00a0 H\u00dcQUQLARI\u00a0 V\u018f AZADLIQLAR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE-1.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ilk h\u00fcquqi s\u0259n\u0259di olan \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sind\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 problemi \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.1918-ci ilin May\u0131n 28-d\u0259 elan edil\u0259n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sinin 4-c\u00fc madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na verdiyi azadl\u0131qlar\u0131 bel\u0259 ifad\u0259 edirdi: \u201c4. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti milliyy\u0259tind\u0259n, mm\u0259zh\u0259bind\u0259n, sinfind\u0259n, silkind\u0259n v\u0259 cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 siyasi h\u00fcquqlar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ t\u0259min edir\u201d.Bu madd\u0259d\u0259 qeyd olundu\u011fu kimi v\u0259t\u0259nda\u015flar milli, dini, sosial v\u0259 cinsi \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmadan eyni azadl\u0131\u011fa v\u0259 h\u00fcquq b\u0259rab\u0259rliyin\u0259 malikdir. H\u0259min madd\u0259d\u0259n ayd\u0131n olur ki, v\u0259t\u0259nda\u015flar h\u00fcquq b\u0259rab\u0259rliyi \u0259sas\u0131nda qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda eyni m\u0259suliy\u0259t\u0259 malikdirl\u0259r.\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdirib bel\u0259 \u0259saslarla izah etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcququ, b\u0259rab\u0259rlik h\u00fcququ, se\u00e7ki h\u00fcququ, fikir v\u0259 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131, m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131, m\u00fclkiy\u0259t h\u00fcququ, \u0259m\u0259k h\u00fcququ v\u0259 s.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>M\u0130LL\u0130\u00a0 AZLIQLARIN H\u00dcQUQLARI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif\u00a0 xalqlar\u0131n t\u0259msil\u00e7il\u0259ri ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. 1918-ci ilin May\u0131nda q\u0259bul edil\u0259n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sinin 5-ci madd\u0259sind\u0259 milli azl\u0131qlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, s\u0259rb\u0259st ya\u015famalar\u0131 bel\u0259 \u0259ksini tap\u0131rd\u0131: \u201c5. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z \u0259razisi daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar a\u00e7\u0131r\u201d.Sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan dig\u0259r xalqlar\u0131n dini etiqadlar\u0131na say\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131lmas\u0131, q\u0259zet v\u0259 jurnallar n\u0259\u015fr etm\u0259si, Parlamentd\u0259 t\u0259msil olunmas\u0131, H\u00f6kum\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259r almas\u0131 (h\u0259tta nazir olmas\u0131) 5-ci madd\u0259d\u0259 qoyulan fikrin reall\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>S\u00d6Z\u00a0 V\u018f\u00a0 M\u018fTBUAT\u00a0 AZADLI\u011eI &#8212; M\u018fTBUAT\u00a0 N\u0130ZAMNAM\u018fS\u0130. SENZURANIN\u00a0 L\u018f\u011eV\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan\u00a0 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti f\u0259aliy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n s\u00f6z v\u0259 m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m vermi\u015fdir.\u018fslind\u0259 1918-ci ilin May\u0131n 28-d\u0259 elan edil\u0259n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sinin 4 v\u0259 5-ci madd\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u201cv\u0259t\u0259nda\u015flara siyasi v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququnun t\u0259mini\u201d\u00a0 v\u0259\u00a0 \u201cb\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131\u201d fikirl\u0259ri\u00a0 m\u0259tbuat\u0131n, s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ciddi t\u0259minat\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/f83U5c.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6303\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 AB\u015e v\u0259 b\u0259zi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin timsal\u0131nda demokratik d\u00f6vl\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si d\u0259 M\u0259tbuat v\u0259 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131, senzuran\u0131n l\u0259\u011fvi idi.\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 senzuran\u0131n r\u0259smi olaraq l\u0259\u011fv edilm\u0259si 1918-ci ilin noyabr\u0131n 9-na aiddir. Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n h\u0259min tarix\u0259 \u0259saslanan q\u0259rar\u0131 il\u0259 m\u0259tbuatla ba\u011fl\u0131 senzura l\u0259\u011fv edilirdi.Maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259min g\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 r\u0259ngd\u0259n (g\u00f6y, q\u0131r\u0131m\u0131z\u0131, ya\u015f\u0131l) ibar\u0259t olmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 senzuran\u0131n l\u0259\u011fvi q\u0259rar\u0131 eyni g\u00fcnd\u0259 verilmi\u015fdir. Bu q\u0259rar \u00f6lk\u0259d\u0259 azad, demokratik prinsipl\u0259r\u0259 \u0259saslanan c\u0259miy\u0259tin formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1919-cu ilin oktyabr\u0131n 30-da Az\u0259rbaycan Parlamenti \u201cM\u0259tbuat Nizamnam\u0259si haqq\u0131nda\u201d\u00a0 qanun q\u0259bul etdi. Bu qanun \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131lmas\u0131na, \u0259s\u0259rl\u0259r \u00e7ap olunub sat\u0131\u015fa burax\u0131lmas\u0131na geni\u015f imkanlar yarad\u0131rd\u0131. Bundan \u00f6tr\u00fc is\u0259 hakimiy\u0259t orqanlar\u0131ndan icaz\u0259 t\u0259l\u0259b edilmirdi. \u0130st\u0259nil\u0259n v\u0259t\u0259nda\u015f q\u0259zet, jurnal, m\u0259tb\u0259\u0259 a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u00f6kum\u0259tin \u0130\u015fl\u0259r \u0130dar\u0259si n\u0259zdind\u0259ki M\u0259tbuat \u00fczr\u0259 Ba\u015f m\u00fcv\u0259kkilin\u0259 r\u0259smi \u0259riz\u0259 t\u0259qdim etm\u0259li idi. Nizamnam\u0259d\u0259 \u00e7ap m\u0259hsulu \u00fcz\u0259rind\u0259 senzuran\u0131n l\u0259\u011fvi d\u0259 qeyd edilirdi. M\u0259tbuat orqan\u0131 yaln\u0131z cinay\u0259t t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 imkan yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 qaydas\u0131nda m\u0259suliy\u0259t\u0259 c\u0259lb oluna bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>SE\u00c7K\u0130\u00a0 H\u00dcQUQU &#8212; QADINLARA SE\u00c7K\u0130 H\u00dcQUQUQNUN\u00a0 VER\u0130LM\u018fS\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flara veril\u0259n ilk h\u00fcquqlardan sonra bu istiqam\u0259td\u0259 f\u0259aliy\u0259tl\u0259r davam etdirildi.Qanunverici orqan\u0131n \u2212 Parlamentin yarad\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r q\u0259bul edil\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 qanunvericilik aktlar\u0131nda v\u0259 h\u00f6kum\u0259t q\u0259rarlar\u0131nda insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131 \u0259ksini tap\u0131rd\u0131.V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n se\u00e7ki h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk r\u0259smi s\u0259n\u0259d 1918-ci ilin avqustun 23-d\u0259 q\u0259bul edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin t\u0259b\u0259\u0259liyi (v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131) haqq\u0131nda\u201d \u0259sasnam\u0259dir. Bu s\u0259n\u0259dd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n siyasi h\u00fcquqlar\u0131, qanunvericilik orqan\u0131na v\u0259 yerli \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 orqanlar\u0131na se\u00e7ki h\u00fcququ il\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259laq\u0259si qeyd edilirdi.Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n se\u00e7ki h\u00fcququnun daha \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ksini tapan s\u0259n\u0259d is\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n 1918-ci ilin noyabr\u0131n 20-d\u0259 q\u0259bul edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan Parlamentinin yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun\u201ddur. H\u0259min qanunda\u00a0 ilk d\u0259f\u0259 olaraq qad\u0131nlara da se\u00e7ki h\u00fcququ verilmi\u015fdir.Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n se\u00e7ki h\u00fcququnu t\u0259min ed\u0259n daha iki s\u0259n\u0259d d\u0259 m\u00f6vcuddur: <\/p>\n\n\n\n<p>1) \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259r haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259\u201d (1919-cu il, 21 iyun);<\/p>\n\n\n\n<p> 2) Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r dumalar\u0131 \u00fczvl\u0259ri se\u00e7kil\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda qaydalar\u201d (1919-cu il, 7 iyul).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu faktlardan m\u0259lum olur ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00fcnyada qad\u0131nlara \u00fcmumi se\u00e7ki h\u00fcququ ver\u0259n ilk d\u00f6vl\u0259tl\u0259r s\u0131ras\u0131nda 7-ci yeri tutur (1918-ci ild\u0259 Latviya, Litva, Pol\u015fa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri d\u0259 qad\u0131nlara se\u00e7ki h\u00fcququ vermi\u015fdi.Qad\u0131nlara se\u00e7ki h\u00fcququnun verilm\u0259si 20 noyabr 1918-ci il tarixli qanunda \u00fcmumi m\u00fcdd\u0259a olaraq qeyd olunsa da, 1919-cu ilin 21 iyulunda q\u0259bul edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259r haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259\u201dd\u0259 konkret \u015f\u0259kild\u0259 \u201ch\u0259r iki cinsd\u0259n olan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u201d se\u00e7ki h\u00fcququna malik oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu akta \u0259sas\u0259n birba\u015fa se\u00e7kil\u0259r, gizli s\u0259sverm\u0259 \u00fcsulu, proporsional se\u00e7ki sistemi v\u0259 s\u0259sverm\u0259 ya\u015f\u0131 20 olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>D\u00dcNY\u018fV\u0130L\u0130K, D\u0130N\u00a0 AZADLI\u011eI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00fcny\u0259vilik v\u0259 din azadl\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sinin 4-c\u00fc b\u0259ndind\u0259 \u0259ksini tap\u0131rd\u0131: \u201c4. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti milliy\u0259tind\u0259n, m\u0259zh\u0259bind\u0259n, silkind\u0259n v\u0259 cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayara, \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na siyasi h\u00fcuqlar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ t\u0259min edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130slam r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dini elan edilm\u0259mi\u015fdi v\u0259 b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259rin\u0259 eyni h\u00fcquq \u0259sas\u0131nda f\u0259aliy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkan\u0131 verilirdi. Y\u0259ni d\u00f6vl\u0259t v\u0259 din bir-birind\u0259n ayr\u0131 idi. Lakin o, eyni zamanda \u0259xlaqi v\u0259 m\u0259n\u0259vi h\u0259yata t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 saxlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131ndak\u0131 ya\u015f\u0131l r\u0259ng \u0259slind\u0259 \u0130slam m\u0259d\u0259niy\u0259tin\u0259 m\u0259xsuslu\u011fu bildirs\u0259 d\u0259, dig\u0259r dinl\u0259rin azad f\u0259aliy\u0259tl\u0259ri t\u0259min edilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriy\u0259tinin 1919-cu ilin iyulun 21-d\u0259 Parlamentd\u0259 q\u0259bul etdiyi \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259r haqq\u0131nda\u201d \u018fsasnam\u0259nin 96-c\u0131 b\u0259ndind\u0259 deyilir: \u201dH\u0259r bir k\u0259s\u0259 m\u0259b\u0259dd\u0259 v\u0259 ya dini ibad\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 h\u0259m moiz\u0259l\u0259r vasit\u0259si il\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015fifahi v\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flarla se\u00e7kiqaba\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fat apar\u0131lmas\u0131 qada\u011fan edilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, d\u00f6vl\u0259t dind\u0259n sui-istifad\u0259 hallar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r, h\u0259tta buna \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259nl\u0259ri alt\u0131 ayad\u0259k h\u0259bs m\u00fcdd\u0259ti il\u0259 c\u0259zaland\u0131rmaq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu istiqam\u0259td\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 d\u0259 ciddi islahatlar apar\u0131l\u0131rd\u0131. M\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259b-m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 pravoslav kils\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u00fcmumi d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil sistemin\u0259 ke\u00e7ilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.Eyni zamanda m\u0259kt\u0259bl\u0259r dinin t\u0259sirind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131laraq Maarif nazirliyinin tabeliyin\u0259 verilir, t\u0259dris sah\u0259sind\u0259 yeni proqramlar\u0131n v\u0259 d\u0259rslikl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131na ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 formala\u015fan d\u00f6rd h\u00f6kum\u0259t kabinetind\u0259 (\u00fcmumilikd\u0259 be\u015f idi) Dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 nazirlik f\u0259aliy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>QEYR\u0130-H\u00d6KUM\u018fT\u00a0 T\u018f\u015eK\u0130LATLARININ\u00a0 YARADILMASI\u00a0 V\u018f\u00a0 F\u018fAL\u0130YY\u018fT\u0130.V\u018fT\u018fNDA\u015e\u00a0 C\u018fM\u0130YY\u018fT\u0130N\u0130N FORMALA\u015eMASI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti m\u00f6vcudlu\u011fu d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 demokratik prinsipl\u0259ri \u0259sas g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miy\u0259tinin formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sah\u0259d\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan i\u015fl\u0259r s\u0131ras\u0131nda qeyri-hpkum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm yer tutur.Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259rki d\u00f6vrd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f xeyriy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131 da \u00f6z f\u0259aliy\u0259tl\u0259rini daha geni\u015f inki\u015faf etdirm\u0259k imkan\u0131 qazand\u0131lar.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 50-d\u0259n \u00e7ox qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259sisat\u0131 f\u0259aliy\u0259ti g\u00f6st\u0259rirdi. H\u0259min t\u0259\u015fkilatlardan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 qeyd etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: <\/p>\n\n\n\n<p>1) Az\u0259rbaycan T\u0259l\u0259b\u0259 \u0130ttifaq\u0131; <\/p>\n\n\n\n<p>2) Bak\u0131 H\u0259mkarlar \u0130ttifaq\u0131 \u015euras\u0131; 3) Bak\u0131 M\u00fclk Sahibl\u0259ri \u0130ttifaq\u0131; 4) Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>5) Bak\u0131 Neft C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>6) Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman\u00a0 Qad\u0131n Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti;<\/p>\n\n\n\n<p> 7) Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r H\u0259kiml\u0259r C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>8) Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman Maarif\u00a0 C\u0259miyy\u0259ti;<\/p>\n\n\n\n<p> 9) \u201cXalq evl\u0259ri\u201d C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>10) Qafqazda Slavyan-Rus C\u0259miyy\u0259ti \u015euras\u0131; <\/p>\n\n\n\n<p>11) Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 Amerika Yard\u0131m\u0131 C\u0259miyy\u0259ti; 12) \u201cQarda\u015f k\u00f6m\u0259yi\u201d ictimai t\u0259\u015fkilat\u0131; <\/p>\n\n\n\n<p>13) \u201cU\u015faqlar\u0131 M\u00fchafiz\u0259\u201d C\u0259miyy\u0259ti;<\/p>\n\n\n\n<p> 14) \u201cYa\u015f\u0131l Q\u0259l\u0259m\u201d \u018fd\u0259bi-Birliyi; <\/p>\n\n\n\n<p>15) Jurnalistl\u0259r v\u0259 \u018fdibl\u0259r \u0130ttifaq\u0131; <\/p>\n\n\n\n<p>16) \u201cN\u0259\u015fri-Maarif\u201d C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>17) G\u0259nc\u0259 M\u00fcs\u0259lman Milli Komit\u0259si;<\/p>\n\n\n\n<p> 18) \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131 M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n H\u0259myerlil\u0259ri C\u0259miyy\u0259ti; <\/p>\n\n\n\n<p>19) \u201cYeni \u015eirvan\u201d Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>F\u00d6VQ\u018fLAD\u018f\u00a0 T\u018fHQ\u0130QAT\u00a0 KOM\u0130SS\u0130YASININ\u00a0 YARADILMASI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti G\u0259nc\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 yaratmaq haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fczakir\u0259 etdi.H\u0259min ilin avqustun 31-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n 7 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat (istintaq) komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Komissiyan\u0131n s\u0259dri andl\u0131 iclas\u00e7\u0131 \u2012 \u018fl\u0259kb\u0259r\u00a0 b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov, \u00fczvl\u0259ri is\u0259 G\u0259nc\u0259 dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259sinin \u00fczvl\u0259ri\u00a0 \u2012 \u0130smay\u0131l b\u0259y \u015eahmal\u0131yev, Andrey Fomi\u00e7 Novatski, h\u0259min dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259si prokurorunun m\u00fcavini N\u0259sr\u0259ddin b\u0259y S\u0259fik\u00fcrdski, h\u0259qiqi milli m\u00fc\u015favir V.V.Qubvilli v\u0259 m\u00fc\u0259llim Mirz\u0259 Cavad Axundzad\u0259 t\u0259yin olunur.Az\u0259rbaycan Parlamentind\u0259 qanununaliliyin\u0259 say\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015flardan:<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015f nazir F.X.Xoyski q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirir: \u201c&#8230;Biz var q\u00fcvv\u0259mizl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcququnu m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259c\u0259k v\u0259 he\u00e7 k\u0259s\u0259 yol verm\u0259y\u0259c\u0259yik ki, k\u0259nardan g\u0259l\u0259nl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcququna t\u0259cav\u00fcz etsinl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>F.X.Xoyski Az\u0259rbaycan Parlamentinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 yekunla\u015fd\u0131r\u0131r: \u201cH\u00f6kum\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcsur v\u0259 n\u00f6qsan olmu\u015fsa da, yol g\u00f6st\u0259r\u0259n i\u015f\u0131ql\u0131 ulduzu olmu\u015fdur: mill\u0259tin h\u00fcququ, istiqlal\u0131 v\u0259 xeyri!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ba\u015f nazir N.Yusifb\u0259yli\u00a0 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda h\u0259rbi i\u015fin h\u00f6kum\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259yini, \u0259sg\u0259rin ehtiyac\u0131na, l\u0259vazimat\u0131na h\u00f6kum\u0259tin ayr\u0131ca diqq\u0259t ed\u0259c\u0259yini, \u201c\u0259sg\u0259rlik kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259nin ilk \u0259vv\u0259l z\u0259nginl\u0259rin, varl\u0131lar\u0131n, ziyal\u0131lar\u0131n \u00f6vladlar\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259si oldu\u011funu h\u00f6kum\u0259tin onlara anladaca\u011f\u0131n\u0131, bundan boyun qa\u00e7\u0131ran olarsa, laz\u0131m g\u0259l\u0259n c\u0259zan\u0131n veril\u0259c\u0259yini\u201d s\u00f6yl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/moderator.az\/fotobaza\/orta\/173354.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>1919-cu ild\u0259 G\u0259nc\u0259 qubernatoruna N.Yusifb\u0259ylinin g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqram bu m\u0259zmunda idi: \u201cG\u0259nc\u0259 qubernatoruna. Siz\u0259 qanunla veril\u0259n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri N.Yusifb\u0259yli\u201d<br>\u018fdliyy\u0259 naziri X.Xasm\u0259mm\u0259dov \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda neft m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 d\u0259 toxunmu\u015fdur. Bir \u00e7ox yerl\u0259r\u0259 k\u00fclli miqdarda, qanunsuz olaraq neft apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 (x\u00fcsus\u0259n Qazax b\u00f6lg\u0259sin\u0259 v\u0259 oradan da G\u00fcrc\u00fcstana) qeyd etmi\u015fdir. Sonda fikrini bel\u0259 yekunla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cM\u00fcq\u0259ssirl\u0259r il\u0259 d\u0259 ,\u0259lb\u0259tt\u0259, m\u0259ml\u0259k\u0259tin qanununa m\u00fcvafiq r\u0259ftar edil\u0259c\u0259kdir. Sor\u011fuda daha ba\u015fqa bir \u015fey yoxdur. Bir ne\u00e7\u0259 s\u00f6z d\u0259 dey\u0259yim. M\u0259n sizin h\u00fczurunuzda deyir\u0259m \u2212 q\u00fcsurlar\u0131m\u0131z var. N\u0259zar\u0259tin h\u0259r bir i\u015fi \u201cd\u00fczd\u00fcr\u201d demir\u0259m. Ancaq i\u015fl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 bu \u00fc\u00e7-d\u00f6rd ayda d\u00fcz\u0259ltm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck m\u00fc\u015fk\u00fclat vard\u0131r. N\u0259zar\u0259t ixtiyar\u0131nda olan b\u00fct\u00fcn vasit\u0259 v\u0259 q\u00fcvv\u0259 il\u0259 bunlar\u0131 d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa borcludur. N\u0259zar\u0259t \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki, o q\u00fcsurlar\u0131 r\u0259f olana v\u0259 idar\u0259ni \u00f6yl\u0259 yola qoyaq ki, camaat raz\u0131, m\u0259ml\u0259k\u0259t salamatda qals\u0131n\u201dDaxili \u0130\u015fl\u0259r naziri\u00a0 B.Cavan\u015firin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan: \u201cM\u00f6ht\u0259r\u0259m m\u0259buslar! Bir m\u0259ml\u0259k\u0259tin ya\u015famas\u0131ndan \u00f6tr\u00fc iki \u015fey laz\u0131md\u0131r: biri maliyy\u0259, biri d\u0259 qo\u015fun. Qo\u015fun da maliyy\u0259siz ya\u015famaz. M\u0259ml\u0259k\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015f maliyy\u0259 siyas\u0259ti laz\u0131md\u0131r&#8230; O qanunlar ki, nazirl\u0259r\u0259 verilibdir, o qanunlar onlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q olmal\u0131d\u0131r\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><br>O, vacib bir m\u0259qam\u0131 da vur\u011fulay\u0131r: \u201cM\u0259ml\u0259k\u0259tin x\u0259zin\u0259sini saxlamaq bir \u015f\u0259xsin \u00f6z evini saxlamas\u0131 kimidir\u201d.\u00a0\u00a0Bu v\u0259 dig\u0259r faktlar s\u00fcbut edir ki, !918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259qiq\u0259t\u0259n h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131l\u0131rd\u0131. \/Moderator.az\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u0259siman Yaqublu Tarix elml\u0259ri doktoru\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 102-ci&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6301","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cmiyyt"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=6\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","tag_info":"C\u0259miyy\u0259t","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6301"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6305,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6301\/revisions\/6305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}