{"id":5107,"date":"2020-03-24T09:58:32","date_gmt":"2020-03-24T05:58:32","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=5107"},"modified":"2020-03-24T09:58:35","modified_gmt":"2020-03-24T05:58:35","slug":"100-il-onc%c9%99-xosrov-b%c9%99y-erm%c9%99nil%c9%99rin-susaya-hucumunun-qarsisini-bel%c9%99-aldi-tarixi-ibr%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=5107","title":{"rendered":"100 il \u00f6nc\u0259 Xosrov b\u0259y erm\u0259nil\u0259rin \u015eu\u015faya h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 bel\u0259 ald\u0131- Tarixi ibr\u0259t&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>&#171;\u015eu\u015fa \u015eu\u015fuk\u0259ndd\u0259n bombalan\u0131r. A\u011fdam-\u015eu\u015fa aras\u0131nda olan teleqraf k\u0259silib. Ekstremistl\u0259rin uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr&#8230;&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> X\u0259b\u0259r verildiyi kimi, T\u00fcrkiy\u0259ni 1915-ci il hadis\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dnda ittiham ed\u0259n Erm\u0259nistan\u00a0 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 da uydurdu\u011fu \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d \u00abfakt\u201dlar\u0131ndan biri il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u00f6vb\u0259ti uydurma informasiyalar yayma\u011fa ba\u015flayb. H\u0259l\u0259 mart\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259nin \u201cJamanak\u201d q\u0259zeti\u00a0 mart\u0131n 22-24-\u00fc tarixl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal al\u0131t\u0131ndak\u0131 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 guya 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tininn \u015eu\u015fadak\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131\u00a0 ke\u00e7irdiyi \u201csoyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dn\u0131n 100 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259 tarix\u00e7il\u0259rin c\u0259lb olunaca\u011f\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259yi haqda yazm\u015fd\u0131.\u00a0\u00a0G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, koronavirusla ba\u011fl\u0131 h\u0259min \u00fczd\u0259niraq t\u0259dbir t\u0259xir\u0259 al\u0131\u0131n\u0131b&#8230;<br>Erm\u0259nistan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 1920-ci il mart\u0131n 23-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin v\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusunun regionda qalan birlikl\u0259ri il\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n erm\u0259ni m\u0259h\u0259ll\u0259sini, \u018fsg\u0259rtan\u0131 v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyini v\u0259 mart\u0131n 26-na q\u0259d\u0259r 45-50 min aras\u0131nda erm\u0259ninin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc iddia edir.Halbuki, tarixi faktlar erm\u0259nil\u0259rin bu iddias\u0131n\u0131n \u0259sass\u0131z oldu\u011funu s\u00fcbut edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Moderator.az\u00a0bu m\u00f6vzuda q\u0131sa ara\u015fd\u0131rman\u0131 t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/moderator.az\/fotobaza\/orta\/160180.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1920-ci il mart\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131n\u0131n bir ne\u00e7\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rini b\u0131\u00e7aqla q\u0259tl\u0259 yetirdiyi, \u015eu\u015fan\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan m\u0259h\u0259ll\u0259sinin erm\u0259ni quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0259\u015f\u0259 tutuldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259min g\u00fcnl\u0259r b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 qiyam qald\u0131raraq Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin o torpaqlar\u0131m\u0131zdak\u0131 varl\u0131\u011f\u0131na son qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Lakin C\u00fcmhuriyy\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin v\u0259 x\u00fcsus\u0259n 1919-cu ild\u0259n Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru t\u0259yin olunmu\u015f&nbsp; Xosrov b\u0259yin t\u0259\u015fkil etdiyi ciddi siyasi-diplomatik v\u0259 h\u0259rbi&nbsp; m\u00fcqavim\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u0131n bu \u00e7irkin niyy\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli Arxiv \u0130dar\u0259sinin sayt\u0131nda bu m\u00f6vzuda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f sn\u0259dli materialda deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cErm\u0259nil\u0259rin b\u00fct\u00fcn pozuculuq h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin v\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti general-qubernator X.Sultanovun ciddi s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 1919-cu il avqust ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Qaraba\u011f Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131 aras\u0131nda deklarasiya imzalan\u0131r. Bu deklarasiya il\u0259 Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin hakimiyy\u0259tini tan\u0131y\u0131r, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti is\u0259 onlara m\u0259d\u0259ni-milli muxtariyyat h\u00fcququ verirdi(\u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, 2 sentyabr 1919-cu il, \u2116 185).<br>Bu deklarasiyadan sonra h\u0259tta Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti Qaraba\u011fda erm\u0259ni m\u00fc\u0259lliml\u0259rin\u0259 yard\u0131m etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 1919-cu il sentyabr\u0131n 29-da q\u0259bul etdiyi q\u0259rarla Z\u0259ng\u0259zur, \u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zalar\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti general-qubernatoruna 1 milyon manat pul v\u0259saiti d\u0259 ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 (Az\u0259rbaycan\u00a0 Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Arxivi: f. 894, siy. 1, i\u015f 24, v\u0259r. 56).<br>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin b\u00fct\u00fcn bu g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259rin\u0259, b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259m\u0259sin\u0259 baxmayaraq Qarba\u011f erm\u0259nil\u0259ri \u00f6z m\u0259krli niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n he\u00e7 c\u00fcr \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. Onlar Ararat Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin gizli tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtar\u0131r, gizli olaraq yeni \u00e7\u0131x\u0131\u015flara haz\u0131rla\u015f\u0131r v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.\u00a0<br>Erm\u0259nil\u0259rin bel\u0259 bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 1920-ci il mart ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259 Novruz bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc ba\u015f verir. Bu g\u00fcn \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri, \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131 v\u0259 onunla qon\u015fu olan dig\u0259r q\u0259zalarda eyni vaxtda erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 d\u0259 qiyam qald\u0131r\u0131rlar. H\u0259min il aprel ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin iclas\u0131nda Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259rin yeni qiyam\u0131 haqq\u0131nda yen\u0259 d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunur. Bu hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda daxili i\u015fl\u0259r naziri Mustafa b\u0259y V\u0259kilov m\u0259lumat verir. Nazir \u00f6z \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda bildirir ki, son g\u00fcnl\u0259rd\u0259 ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini yen\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259ri daha \u00e7ox c\u0259lb edir. Bu hadis\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat\u0131nda nazir deyir: \u201cmart\u0131n 22-d\u0259 v\u0259 iki g\u00fcn ondan ir\u0259li \u015eu\u015fa qalas\u0131na Az\u0259rbaycan\u0131n xidm\u0259tind\u0259 olan iki sah\u0259nin erm\u0259ni pristavlar\u0131 general-qubernatorun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259k b\u0259han\u0259si il\u0259 h\u0259r\u0259si 15-20 n\u0259f\u0259r silahl\u0131 erm\u0259ni strajnikl\u0259ri il\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 (\u015eu\u015faya \u2013 A.P.) g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 200 n\u0259f\u0259r silahl\u0131 erm\u0259ni \u0259sg\u0259ri toplam\u0131\u015flar. Bir bu q\u0259d\u0259r d\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 olan erm\u0259ni silahlar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u015eu\u015fada q\u0259fl\u0259t\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rimiz\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r\u201d(Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamenti, stenoqrafik hesabatlar, Bak\u0131, 1998-ci il, II cild. v\u0259r. 879).<\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u00fccum ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r bir ne\u00e7\u0259 zabiti h\u0259bs ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan Ordusunun \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7m\u0131\u015flar. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n bayram m\u00fcnasib\u0259til\u0259 xalq \u00f6z evl\u0259rind\u0259 bayram \u015f\u0259nlikl\u0259ri ke\u00e7irdikl\u0259rind\u0259n, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar bu c\u00fcr nam\u0259rdliyi g\u00f6zl\u0259m\u0259dikl\u0259ri halda bu silahl\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f olduqca q\u0259fild\u0259n ba\u015f vermi\u015fdi. Buna baxmayaraq \u015eu\u015fadak\u0131 Az\u0259rbaycan ordusunun \u0259sg\u0259ri hiss\u0259l\u0259rinin, onlara r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n zabitl\u0259rin q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumu tezlikl\u0259 d\u0259f edilir. Mart ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 at\u0131\u015fma getmi\u015f v\u0259 g\u00fcn batana yax\u0131n qiyam\u00e7\u0131lar art\u0131q Az\u0259rbaycan ordusunun q\u00fcvv\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdur. Erm\u0259nil\u0259rin eyni vaxtda Xank\u0259ndin\u0259 d\u0259 h\u00fccumu olmu\u015fdur. Onlar\u0131n da h\u00fccumlar\u0131 d\u0259f olunmu\u015fdur. Yaln\u0131z \u018fsg\u0259ran qalas\u0131na h\u00fccum ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan ordusu \u0259sg\u0259rl\u0259rini oradan \u00e7\u0131xararaq \u018fsg\u0259ran qalas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bilmi\u015fl\u0259r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/img.atv.az\/news\/2016\/05\/photo_68099.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0442\u0438\u043d\u043a\u0438 \u043f\u043e \u0437\u0430\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u015fu\u015fa qalas\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>M.V\u0259kilov \u00f6z m\u0259ruz\u0259sind\u0259 qeyd edir ki, erm\u0259nil\u0259r bu qiyama gizli \u015f\u0259kild\u0259 bir ne\u00e7\u0259 aydan b\u0259ri haz\u0131rla\u015f\u0131rm\u0131\u015flar. Bu x\u00fcsusda b\u00f6y\u00fck haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, h\u00fccuma ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n \u00fcmumi bir x\u0259b\u0259rdarl\u0131q siqnallar\u0131 da olmu\u015fdur. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u015eu\u015fa k\u0259ndind\u0259n at\u0131lan top at\u0259\u015fi il\u0259 veril\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q \u00fczr\u0259 h\u0259r yerd\u0259 eyni vaxtda erm\u0259ni yaraql\u0131lar\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131 k\u0259ndl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 Qaraba\u011f\u0131n Cavan\u015fir v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131nda olan erm\u0259ni \u0259halisi d\u0259 qiyam edib Az\u0259rbaycan \u0259halisi v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259 bu qiyam n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir miqyasda haz\u0131rlansa da, h\u0259r yerd\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259l\u0259r vurulmu\u015f, onlar\u0131n h\u00fccumlar\u0131 d\u0259f edilmi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259rin gizli \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 h\u00fccum planlar\u0131 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015fdir. Onlar yaln\u0131z \u018fsg\u0259ran qalas\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259 bilmi\u015fl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r haqq\u0131nda ver\u0259n daxili i\u015fl\u0259r naziri daha sonra demi\u015fdir: \u201cBu kimi h\u0259yas\u0131z fitn\u0259ni d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sg\u0259ri q\u00fcvv\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259yacana g\u0259lmi\u015f \u0259hali \u00f6z\u00fc onu yat\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259ml\u0259k\u0259timizin h\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n camaat sel kimi k\u00f6n\u00fcll\u00fc sur\u0259td\u0259 ax\u0131\u015f\u0131b m\u0259h\u0259lli hadis\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259kd\u0259dir. Haz\u0131rda bu xalq ax\u0131n\u0131n\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 almaq m\u00fc\u015fk\u00fcl bir m\u0259s\u0259l\u0259 olmu\u015fdur. H\u0259r yerd\u0259n c\u0259bh\u0259y\u0259 qo\u015fularaq \u00f6z qarda\u015flar\u0131n\u0131n imdad\u0131na g\u0259lirl\u0259r. Qaraba\u011fda m\u00fcv\u0259qq\u0259ti pozulmu\u015f intizam v\u0259 qayda-qanun bu yax\u0131nlarda d\u00fcz\u0259l\u0259c\u0259kdir\u201d ( Yen\u0259 orada, v\u0259r. 880).\u00a0Tan\u0131nm\u0131\u015f C\u00fcmhuriyy\u0259t t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131, tarix elml\u0259ri doktoru N\u0259siman Yaqublunun \u00abQaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru Xosrov b\u0259y Sultanov\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 is\u0259 deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201c1919-cu ilin yanvar\u0131n 15-d\u0259n X. Sultanov Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru t\u0259yin edilir.Arxivl\u0259rd\u0259 X. Sultanovun Qaraba\u011fda apard\u0131\u011f\u0131 \u0259m\u0259liyyatlarla ba\u011fl\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar vard\u0131r. Bu m\u0259lumatlar X. Sultanovun b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 olsa da, \u00f6z v\u0259zif\u0259sini icra etdiyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>X. Sultanov Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 ba\u015flayark\u0259n xalqa m\u00fcraci\u0259t \u00fcnvanlad\u0131. H\u0259min m\u00fcraci\u0259td\u0259 o, ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259c\u0259yi qurumun f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda xalq\u0131 bilgil\u0259ndirdi.X. Sultanovun 1919-cu ilin iyunun 5-d\u0259 A\u011fdamdan ba\u015f nazir N. Yusifb\u0259yliy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda \u015eu\u015fada erm\u0259nil\u0259rl\u0259 ba\u015f ver\u0259n toqqu\u015fma t\u0259dbirl\u0259ri qeyd olunur. H\u0259min teleqramdan: &#171;D\u00fcn\u0259n &#8212; 4 iyunda \u015eu\u015fada erm\u0259nil\u0259rl\u0259 ki\u00e7ik toqqu\u015fma ba\u015f verdi:\u00a0 at\u0131\u015fma oldu. Lakin bu g\u00fcn s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn oldu. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycandan Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131n\u0131n f\u0259allar\u0131 olan Avetisyan, Tumanyan, \u0130\u015fxanyan g\u00f6nd\u0259rilibl\u0259r. \u0130ki n\u0259f\u0259r \u00f6zl\u0259ri tez gedib, iki n\u0259f\u0259r is\u0259 bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259c\u0259k. Sabah, iyunun 6-da erm\u0259ni t\u0259r\u0259fd\u0259ki kazarmalar al\u0131nacaq. General-qubernator Sultanov&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>X. Sultanovun 1919-cu ilin 26 iyulunda S. Mehmandarova \u015eu\u015fadan g\u00f6nd\u0259rdiyi 3743 sayl\u0131 m\u0259lumatda Z\u0259ng\u0259zura Nax\u00e7\u0131vanla kommunikasiyan\u0131n t\u0259minat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259ng\u0259zura qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rib, Bazar\u00e7ay k\u0259ndinin al\u0131nmas\u0131 qeyd olunur. H\u0259min m\u0259lumatdan: &#171;Z\u0259ng\u0259zurla Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259laq\u0259si probleminin h\u0259ll edilm\u0259si ancaq Z\u0259ng\u0259zurda h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu haqda m\u0259n Sizinl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131m v\u0259 Siz d\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131n\u0131z. Bu m\u0259s\u0259l\u0259ni indi \u0259lveri\u015fli bir m\u0259qamda, maldarlar da\u011flarda, erm\u0259nil\u0259rd\u0259n arxada olark\u0259n, qan t\u00f6km\u0259d\u0259n h\u0259ll etm\u0259k olar. Bazar\u00e7ay yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan Q\u0131z\u0131l Bo\u011faz v\u0259 Bazar\u00e7ay yerl\u0259rini tutmaqla, buradak\u0131 malakan \u0259halisi Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini tan\u0131ma\u011fa haz\u0131rd\u0131r. V\u0259 bundan \u00f6tr\u00fc onlar \u00f6z n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini Xalq milisinin r\u0259isi Sultanovun yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rmi\u015fl\u0259r. V\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 bununla da \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 h\u0259ll edilir.Odur ki, c\u0259nab \u0259lah\u0259zr\u0259t, h\u0259rbi hiss\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259rinin Xalq milisi d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 birg\u0259 Bazar\u00e7ay k\u0259ndini almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Sizin s\u0259r\u0259ncam verm\u0259yinizi xahi\u015f edir\u0259m.Ald\u0131\u011f\u0131m m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, M\u0259rcanl\u0131 maldarlar\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rimiz \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz buynuzlu heyvan verm\u0259y\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131blar. General-qubernator X. Sultanov&#187;.X. Sultanovun 1919-cu il, dekabr\u0131n 14-d\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r nazirinin g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda Z\u0259ngilan\u0131n \u0259halisinin erm\u0259nil\u0259rd\u0259n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ora k\u00f6m\u0259k g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259lumat\u0131 verilib.X. Sultanovun v\u0259 T. Novruzovun N. Yusifb\u0259yliy\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Z\u0259ng\u0259zurda b\u00fct\u00fcn c\u0259bh\u0259 istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fccuma haz\u0131rla\u015fd\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 teleqram\u0131 1920-ci ilin mart\u0131n 23-d\u0259 \u015eu\u015fadan g\u00f6nd\u0259rilib. Teleqramda bildirilir: &#171;Z\u0259ng\u0259zur uyezdinin r\u0259isind\u0259n indi ald\u0131\u011f\u0131m m\u0259lumat\u0131n m\u0259zmununu \u00e7atd\u0131r\u0131ram: &#171;Erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00fcn c\u0259bh\u0259 boyunca ciddi k\u0259\u015ffiyyat apar\u0131rlar. Etibarl\u0131 m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn c\u0259bh\u0259 istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fccuma haz\u0131rla\u015f\u0131rlar. Onlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di Qaraba\u011fla birl\u0259\u015fm\u0259kdir. Partizan d\u0259st\u0259sinin komandiri t\u0259cili olaraq \u0259lli min t\u00fcrk, iki y\u00fcz min rus, \u0259lli min lebelev, on be\u015f min ingilis, iki y\u00fcz min Berdanoclu patron g\u00f6nd\u0259rm\u0259yi xahi\u015f edir. G\u00f6nd\u0259ril\u0259n patronlar ancaq bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 kifay\u0259t ed\u0259c\u0259k. Xahi\u015f edirik, general \u015e\u0131xlinskinin v\u0259d etdiyi da\u011f-batareya piyada alay\u0131n\u0131n g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin\u0259 s\u0259r\u0259ncam ver\u0259siniz. General-qubernator X. Sultanov; d\u0259st\u0259 (otryad) r\u0259isi general Novruzov&#187;.X. Sultanovun 1920-ci ilin mart\u0131nda g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda v\u0259ziyy\u0259tin getdikc\u0259 g\u0259rginl\u0259\u015fdiyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Onun 1920-ci ilin 24 mart\u0131nda A\u011fdamdan M. V\u0259kilova Xank\u0259ndi v\u0259 \u015eu\u015fada ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r haqq\u0131ndak\u0131 teleqramdan: &#171;Mart\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r gec\u0259 yar\u0131s\u0131 bizim Xank\u0259ndind\u0259 olan d\u00f6y\u00fc\u015f hiss\u0259miz\u0259 g\u00fccl\u00fc h\u00fccum etdil\u0259r. Eyni zamanda, erm\u0259nil\u0259r \u015eu\u015faya da h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. H\u00fccumun qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131n\u0131b, \u0259traflarda at\u0131\u015fma gedir. \u015eu\u015fa \u015eu\u015fuk\u0259ndd\u0259n bombalan\u0131r. A\u011fdam-\u015eu\u015fa aras\u0131nda olan teleqraf k\u0259silib. Ekstremistl\u0259rin uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Q\u0259z\u0259bl\u0259nmi\u015f \u0259hali v\u0131xodit iz povinoveniya. D\u0259st\u0259 r\u0259isi t\u0259r\u0259find\u0259n H\u0259rbi-s\u0259hra m\u0259hk\u0259m\u0259si yarad\u0131l\u0131b. Xahi\u015f edir\u0259m, t\u0259cili olaraq adamlarla, ba\u015fl\u0131cas\u0131 patronla k\u00f6m\u0259k edin. General-qubernator\u00a0 X. Sultanov&#187;.Xosrov b\u0259y Sultanov Qaraba\u011fda hadis\u0259l\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259li inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 partizan d\u0259st\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 elan\u0131 haqq\u0131nda Parlamentin s\u0259dri M. Y. C\u0259f\u0259rova bel\u0259 bir teleqram vurmu\u015fdu: &#171;Erm\u0259nil\u0259r bu g\u00fcn Xank\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. \u015eu\u015fadan olan teleqraf x\u0259tl\u0259ri q\u0259sd\u0259n k\u0259silib. M\u0259nim agentl\u0259rd\u0259n al\u0131b d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Siz\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m m\u0259lumatlar teleqrafla da \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldur. Xank\u0259ndin\u0259 h\u00fccumun n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda h\u0259l\u0259 m\u0259lumat\u0131m olmadan yaz\u0131ram. Ham\u0131ya partizanlar\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259r edilm\u0259si haqq\u0131nda \u0259mr g\u00f6nd\u0259rilib. General-qubernator Sultanov&#187;.1920-ci ilin mart\u0131n 31-d\u0259 X. Sultanovun v\u0259 K. \u018fliverdiyevin M. V\u0259kilova \u015eu\u015fada, Xank\u0259ndind\u0259, \u018fsg\u0259randa a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 t\u0259cili k\u00f6m\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqram: &#171;Sizin 28 martda olan gizli m\u0259lumat\u0131n\u0131za uy\u011fun olaraq 29-da s\u0259h\u0259r \u018fsg\u0259rana h\u00fccum g\u00f6zl\u0259yirdik. Gizli m\u0259lumatdak\u0131 t\u0259xmini g\u00f6zl\u0259ntiy\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u00fccum Xank\u0259ndi t\u0259r\u0259fd\u0259n ba\u015flad\u0131. Biz\u0259 m\u0259lum olmayan s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018fsg\u0259ran bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r al\u0131nmay\u0131b. D\u00fcn\u0259n c\u0259bh\u0259d\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Z\u0259ng\u0259zur erm\u0259nil\u0259ri Ba\u011f\u0131rb\u0259yli k\u0259ndini, Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri is\u0259 M\u00fcs\u0259lmanlar k\u0259ndini \u0259l\u0259 ke\u00e7iribl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, z\u0259ng\u0259zurlularla qaraba\u011fl\u0131lar aras\u0131nda \u0259laq\u0259 yaran\u0131b. Bu g\u00fcn, yaxud sabah, saat 10-a q\u0259d\u0259r g\u00f6zl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r. S\u0259h\u0259r \u015eu\u015faya, yaxud \u015eu\u015fadan ke\u00e7ib erm\u0259ni ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n birba\u015fa Xank\u0259ndi v\u0259 \u018fsg\u0259rana gedilm\u0259lidir. B\u00fct\u00fcn \u0259hali s\u0259f\u0259rb\u0259r v\u0259 t\u0259\u015fkil edilib, erm\u0259nil\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan yerl\u0259r tutulub. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/proxy\/NBfZJDuGmhmRfUa5Hbn1zxpDhQ0sqqnm0Bp_Kty0Ez5nd6d5Mt-0VnQHZK5O_Pn9kmJxnCJAobtlHALPR4VfvmMsuJD7RKxQCLHKL-gyYMaa8G0vbQTz6kt1hLg74y5lfMNmq7BHMQqz4LLEcqEOEQ\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0442\u0438\u043d\u043a\u0438 \u043f\u043e \u0437\u0430\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u015fu\u015fa qalas\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r k\u00f6m\u0259k bir g\u00fcn gecik\u0259rs\u0259, o, art\u0131q k\u00f6m\u0259k olmayacaq. T\u0259cili cavab g\u00f6zl\u0259yir\u0259m.Bundan \u0259lav\u0259, bizd\u0259 b\u00fct\u00fcn patronlar qurtar\u0131b. Partizanlar \u00fc\u00e7\u00fcn patron yoxdur. Xank\u0259ndi anbar\u0131ndan 150 min \u00fc\u00e7x\u0259tli v\u0259 50 min mauzerin ayr\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259cili s\u0259r\u0259ncam verm\u0259yinizi xahi\u015f edir\u0259m. General-qubernator Sultanov. Parlament \u00fczv\u00fc \u018fliverdiyev&#187;.X. Sultanovun Qaraba\u011f\u0131n General-qubernatoru t\u0259yin edilm\u0259si erm\u0259nil\u0259ri narahat edirdi. Diplomatik N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan \u00fczr\u0259 t\u0259msil\u00e7isi T\u0259kinskiy\u0259, Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin Qaraba\u011fda f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin mane olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar nota verm\u0259si haqq\u0131nda 1720 sayl\u0131 18 iyun 1919-cu il tarixli m\u0259lumat\u0131nda bu haqda bilgil\u0259r vard\u0131r: &#171;Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 x\u0259b\u0259r verin: Sultanov Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin 15 yanvar 1919-cu il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz v\u0259 m\u00fcbahis\u0259siz torpaqlar\u0131 olan \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur, C\u0259bray\u0131l, Cavan\u015fir q\u0259zalar\u0131n\u0131n General-qubernatoru t\u0259yin edilib v\u0259 bu, aprelin 3-d\u0259 \u0130ttifaq Komandanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259smi q\u0259bul edilib. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Sultanovun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan qo\u015funlar\u0131n\u0131n Qaraba\u011fa daxil olmas\u0131na erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259tinin h\u0259r hans\u0131 etiraz\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmaqd\u0131r v\u0259 m\u00fczakir\u0259 edil\u0259 bilm\u0259z. \u015eu\u015fa rayonunda ba\u015f ver\u0259n \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlarla ba\u011fl\u0131 is\u0259 general-qubernator t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fccl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb v\u0259 h\u0259yat normal axar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>T\u0259qdim etdi: Sultan La\u00e7\u0131n<\/strong><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#171;\u015eu\u015fa \u015eu\u015fuk\u0259ndd\u0259n bombalan\u0131r. A\u011fdam-\u015eu\u015fa aras\u0131nda olan teleqraf k\u0259silib. Ekstremistl\u0259rin uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr&#8230;&#187; X\u0259b\u0259r&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-5107","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sq"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=9\" rel=\"category\">Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r<\/a>","tag_info":"Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5107","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5107"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5110,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5107\/revisions\/5110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}