{"id":4659,"date":"2020-03-08T12:29:17","date_gmt":"2020-03-08T08:29:17","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=4659"},"modified":"2020-03-08T13:25:35","modified_gmt":"2020-03-08T09:25:35","slug":"az%c9%99rbaycan-v%c9%99-erm%c9%99nistan-qarabag-munaqis%c9%99sin%c9%99-dair-q%c9%99sd-n%c9%99z%c9%99riyy%c9%99l%c9%99rini-nec%c9%99-yayir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=4659","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 dair q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rini nec\u0259 yay\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p> <strong>Qriqor Atanesyan, M\u0259h\u0259rr\u0259m Zeynalov\/\/BBC Rusca Xidm\u0259ti <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fevral\u0131n 26-s\u0131 v\u0259 27-d\u0259, m\u00fcvafiq olaraq, Az\u0259rbaycanda v\u0259 Erm\u0259nistanda Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin iki faci\u0259sinin &#8212; Xocal\u0131da dinc sakinl\u0259rin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sinin v\u0259 Sumqay\u0131tda erm\u0259ni talan\u0131n\u0131n (poqromunun &#8212; red.) qurbanlar\u0131 an\u0131l\u0131r. Bu hadis\u0259l\u0259r d\u00f6rd il f\u0259rql\u0259 eyni g\u00fcnd\u0259 ba\u015f verib v\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259f \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 nifr\u0259tinin r\u0259mzin\u0259 \u00e7evrilib: Sumqay\u0131t &#8212; erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, Xocal\u0131 &#8212; az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaman ke\u00e7dikc\u0259 bu hadis\u0259l\u0259r \u0259traf\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri \u015f\u0259b\u0259k\u0259si yaran\u0131b. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u00fcst-\u00fcst\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 s\u00fcrrealist bir m\u0259nz\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r: erm\u0259nil\u0259r dinc erm\u0259nil\u0259ri zorlay\u0131r v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, cavab olaraq az\u0259rbaycanl\u0131lar is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>BBC Rusca xidm\u0259ti, konspiroloji versiyalar\u0131n\u0131n nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131n yaranmas\u0131nda h\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin liderl\u0259ri, diplomatlar\u0131 v\u0259 ideoloqlar\u0131n\u0131n hans\u0131 rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Liderl\u0259rin m\u00fcbahis\u0259 etdikl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259<\/h2>\n\n\n\n<p>&#171;1990-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidenti Ayaz M\u00fct\u0259llibov Rusiyan\u0131n &#171;Arqument\u0131 i fakt\u0131&#187; q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259 ver\u0259r\u0259k bildirib ki, Xocal\u0131 t\u0259xribat\u0131 Az\u0259rbaycan m\u00fcxalif\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n onun hakimiyy\u0259td\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi&#187;, &#8212; Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan 2020-ci il fevral\u0131n 15-d\u0259 M\u00fcnhen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik konfrans\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyevl\u0259 ke\u00e7iril\u0259n debat zaman\u0131 bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Pa\u015finyan dem\u0259k ist\u0259yirdi ki, Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin tarixind\u0259 m\u00fclki \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 edilmi\u015f \u0259n qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n hadis\u0259sini &#8212; 1992-ci ilin fevral\u0131nda Xocal\u0131da y\u00fczl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sini &#8212; az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z\u00fc t\u0259\u015fkil edib. Bu versiyan\u0131 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131ndan b\u0259ri Erm\u0259nistan X\u0130N-i t\u0259krarlay\u0131r, lakin onu \u0259n f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 Erm\u0259nistan prezidentinin administrasiyas\u0131 yay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Eynil\u0259 bundan bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyev b\u0259yan etmi\u015fdi ki, 1988-ci ilin fevral\u0131nda Sumqay\u0131tda erm\u0259ni talanlar\u0131 &#8212; b\u00fct\u00fcn Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131 sars\u0131tm\u0131\u015f k\u00fctl\u0259vi zorak\u0131l\u0131q p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcs\u00fc &#8212; erm\u0259ni q\u0259sd\u00e7il\u0259rinin i\u015fi idi. Bu versiyan\u0131 Az\u0259rbaycan prezidentinin administrasiyas\u0131 yay\u0131r v\u0259 respublika X\u0130N-i bunu t\u0259krarlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r k\u0259nar m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i \u00fc\u00e7\u00fcn inams\u0131z v\u0259 dola\u015f\u0131q g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, Erm\u0259nistanda v\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259min hadis\u0259l\u0259rin populyar versiyas\u0131na \u00e7evrilib.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Sumqay\u0131t: Xalqlar dostlu\u011funun sonu<\/h2>\n\n\n\n<p>Sumqay\u0131t 1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 n\u00fcmun\u0259vi beyn\u0259lmil\u0259l \u015f\u0259h\u0259r kimi in\u015fa edilib, lakin 1980-ci ill\u0259rin sonunda o, Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 ac\u0131nacaql\u0131 s\u0259naye m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259h\u0259r sakinl\u0259rinin orta ya\u015f\u0131 25 idi v\u0259 h\u0259r be\u015f n\u0259f\u0259rd\u0259n birinin m\u0259hkumlu\u011fu var idi. Kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri SSR\u0130-nin \u0259n \u00e7irkli yerl\u0259rind\u0259n biri idi. U\u015faq \u00f6l\u00fcm\u00fc o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k idi ki, Sumqay\u0131tda h\u0259tta x\u00fcsusi u\u015faq q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131 da yaranm\u0131\u015fd\u0131. H\u00f6kum\u0259tin Erm\u0259nistandan olan az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n Sumqay\u0131ta k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar\u0131 da \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 g\u0259rginliyi art\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1988-ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n xalq deputatlar\u0131 \u015furas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fm\u0259k haqq\u0131nda m\u00fcraci\u0259t q\u0259bul etdikd\u0259n sonra v\u0259ziyy\u0259t alovland\u0131. Qaraba\u011fda toqqu\u015fmalar ba\u015f verdi. Fevral\u0131n 27-d\u0259 SSR\u0130 h\u0259rbi prokuroru Aleksandr Katusev televiziya il\u0259 toqqu\u015fmalarda h\u0259lak olanlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131 &#8212; soyadlar az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/118A6\/production\/_110964817_ill_k_13.jpg\" alt=\"\u0421\u0443\u043c\u0433\u0430\u0438\u0442\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>El\u0259 h\u0259min g\u00fcn Sumqay\u0131tda talanlar ba\u015flad\u0131. Dalbadal bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 izdiham erm\u0259nil\u0259ri zorlad\u0131, qar\u0259t etdi, i\u015fg\u0259nc\u0259 verdi v\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. B\u0259zil\u0259ri diri-diri yand\u0131r\u0131ld\u0131. Qrup t\u0259r\u0259find\u0259n zorlanma qurbanlar\u0131ndan biri xat\u0131rlay\u0131rd\u0131 ki, t\u0259cav\u00fczkarlar onun \u0259mlak\u0131n\u0131 b\u00f6l\u0259rk\u0259n o, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00fcl\u00fcy\u0259 vurmu\u015fdu. R\u0259smi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, \u0259n az\u0131 32 n\u0259f\u0259r &#8212; 26 erm\u0259ni v\u0259 6 az\u0259rbaycanl\u0131 &#8212; \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc, y\u00fczl\u0259rl\u0259 adam yaralanm\u0131\u015fd\u0131. Qurbanlar\u0131n d\u0259qiq say\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil, \u00e7\u00fcnki dem\u0259k olar ki, \u015f\u0259h\u0259rin b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni \u0259halisi (m\u00fcxt\u0259lif hesablamalara g\u00f6r\u0259, 14-18 min n\u0259f\u0259r) qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/F196\/production\/_110964816_ill_k_11.jpg\" alt=\"\u041f\u043e\u0436\u0438\u043b\u0430\u044f \u0436\u0435\u043d\u0449\u0438\u043d\u0430\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Sumqay\u0131tdak\u0131 i\u011fti\u015fa\u015flar b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259ni sars\u0131td\u0131 &#8212; etnik z\u0259mind\u0259 bu q\u0259fil zorak\u0131l\u0131q p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcs\u00fc Sovet \u0130ttifaq\u0131 eras\u0131n\u0131n son ill\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir hadis\u0259 idi. Milis h\u0259r\u0259k\u0259tsiz halda idi, Sovet ordusu is\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 yaln\u0131z fevral\u0131n 29-da, talanlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc girdi. Sov.\u0130KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Qriqori Xar\u00e7enko Sumqay\u0131ta g\u0259l\u0259nd\u0259 do\u011franm\u0131\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f c\u0259s\u0259dl\u0259ri nec\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc xat\u0131rlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk \u0259vv\u0259l x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259 talanlar i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131rd\u0131 v\u0259 n\u0259 ba\u015f verdiyini anlayan az adam var idi. Bak\u0131da mill\u0259t\u00e7il\u0259rin mitinql\u0259rind\u0259 talan bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar &#171;Sumqay\u0131t q\u0259hr\u0259manlar\u0131na e\u015fq olsun!&#187; \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/2519\/production\/_110979490_line3.jpg\" alt=\"\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f 2\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Xocal\u0131: da\u011flarda q\u0259tl<\/h2>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131n\u0131n dinc sakinl\u0259rinin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si d\u00fcz d\u00f6rd il sonra ba\u015f verdi. 1992-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa g\u00f6r\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131larla erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda tammiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin h\u0259tta h\u0259min m\u00fcharib\u0259nin meyarlar\u0131na g\u00f6r\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si, bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 m\u00fclki \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f \u0259n qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n olaraq \u015fok yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/136C4\/production\/_110965597_ill_k_3.jpg\" alt=\"\u0413\u043e\u0440\u044b\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131ya h\u00fccum Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin f\u0259al m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdi. Bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin strateji \u0259h\u0259miyy\u0259ti var idi &#8212; o, Qaraba\u011fda yegan\u0259 aeroportun a\u00e7ar\u0131 rolunu oynay\u0131rd\u0131 v\u0259 \u0259razinin \u0259sas \u015f\u0259h\u0259ri olan Stepanakertin\/Xank\u0259ndinin at\u0259\u015f\u0259 tutuldu\u011fu az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t halqaya daxil idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r h\u00fccuma haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131lar, lakin m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n vaxt\u0131nda t\u0259xliy\u0259 edilm\u0259mi\u015fdi. N\u0259tic\u0259d\u0259, \u0259m\u0259liyyat ba\u015flanark\u0259n Xocal\u0131da y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u00fclki \u015f\u0259xs qalmaqda idi. &#171;Memorial&#187; insan haqlar\u0131 m\u0259rk\u0259zinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 2 mind\u0259n 4 min\u0259 q\u0259d\u0259r sakin qala bil\u0259rdi. H\u00fccum 1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259, ax\u015fam ba\u015flad\u0131. Erm\u0259nil\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259rin bir hiss\u0259si \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fc. Dig\u0259r hiss\u0259si &#8212; bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz n\u0259f\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f OMON-un b\u0259zi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri &#8212; qaranl\u0131qda Az\u0259rbaycan\u0131n A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 do\u011fru getdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/16F20\/production\/_111048939_kar_map_az-26-02-nc.png\" alt=\"x\u0259rit\u0259\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin bildirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, sakinl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn A\u011fdama &#171;azad d\u0259hliz&#187; a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Lakin &#171;Memorial&#187; insan haqlar\u0131 m\u0259rk\u0259zinin apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rdi ki, Xocal\u0131 sakinl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin d\u0259hliz haqq\u0131nda he\u00e7 bir x\u0259b\u0259ri olmay\u0131b. Art\u0131q s\u00fcbh a\u00e7\u0131landa Xocal\u0131dan olan qa\u00e7q\u0131nlar v\u0259 OMON\u00e7ular kolonu A\u011fdam \u0259v\u0259zin\u0259 erm\u0259ni m\u00f6vqel\u0259rin\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131. Human Rights Watch v\u0259 Memorial m\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n iki m\u00fcst\u0259qil ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, onlar erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin at\u0259\u015fi alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k h\u0259lak olublar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumilikd\u0259 h\u0259min s\u0259h\u0259r 100-d\u0259n \u00e7ox insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Eyb\u0259c\u0259rl\u0259\u015fdirilmi\u015f c\u0259s\u0259dl\u0259r torpaq \u00fcst\u00fcnd\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n jurnalistl\u0259rin n\u0259z\u0259rind\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli bir m\u0259nz\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: qad\u0131nlar\u0131n, u\u015faqlar\u0131n v\u0259 qocalar\u0131n c\u0259s\u0259dl\u0259ri. \u00d6l\u0259nl\u0259r aras\u0131nda OMON d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri d\u0259 var idi, lakin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti dinc sakinl\u0259r idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Hadis\u0259l\u0259rin ard\u0131ndan Az\u0259rbaycan parlamentinin apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmaya g\u00f6r\u0259, yolunu azaraq donmu\u015f v\u0259 ya sonradan donaraq \u00f6l\u0259nl\u0259r d\u0259 daxil, 485 n\u0259f\u0259r \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130ndi Az\u0259rbaycan X\u0130N-i 615 n\u0259f\u0259r r\u0259q\u0259mini s\u0259sl\u0259ndirir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/180FC\/production\/_110965589_ill_k_1.jpg\" alt=\"\u0412 \u0433\u0440\u0443\u0437\u043e\u0432\u0438\u043a\u0435\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131 sakinl\u0259rinin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 sars\u0131td\u0131. Operator \u00c7ingiz Mustafayevin \u00e7\u0259kdiyi, c\u0259s\u0259dl\u0259ri g\u00f6st\u0259r\u0259n kadrlar mart\u0131n 3-d\u0259 parlamentd\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirildi. M\u00fcxalif\u0259t prezident Ayaz M\u00fct\u0259llibovu faci\u0259ni gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaqda v\u0259 \u00f6z xalq\u0131n\u0131 qoruma\u011fa qadir olmamaqda g\u00fcnahland\u0131rd\u0131. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra o, istefa verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmam\u0131\u015f &#171;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131n\u0131n&#187; hakimiyy\u0259ti h\u0259tta ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 vermi\u015fdi. &#171;[DQR Ali Sovetinin] R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti Xocal\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259sinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n hava liman\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si zaman\u0131 dinc sakinl\u0259rin h\u0259lak olmas\u0131ndan t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndiyini bildirir v\u0259 onlar\u0131n qohumlar\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bildirir&#187;, &#8212; b\u0259yanatda deyilirdi (&#171;\u0130zvestiya&#187; q\u0259zetind\u0259n iqtibas, 6 mart 1992-ci il tarixli Moskva ax\u015fam burax\u0131l\u0131\u015f\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Memorial&#187; m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259ri il\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259 [DQR] r\u0259smil\u0259ri Xocal\u0131ya h\u00fccum zaman\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259rin ba\u015f ver\u0259 bildiyini inkar etmirdil\u0259r, \u00e7\u00fcnki erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda qohumlar\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n ac\u0131ql\u0131 adamlar, habel\u0259 cinay\u0259t ke\u00e7mi\u015fi olanlar var&#187;, &#8212; hesabatda deyilirdi. O zamank\u0131 m\u00fcharib\u0259nin apar\u0131c\u0131 komandiri Monte Melkonyan\u0131n qarda\u015f\u0131 v\u0259 bioqraf\u0131 Markar Melkonyan hadis\u0259ni ayr\u0131-ayr\u0131 erm\u0259ni qruplar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n qisas akt\u0131 adland\u0131r\u0131b. Bunlar\u0131 Qaraba\u011f lideri v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidenti Serj Sarkisyan da ox\u015far t\u0259rzd\u0259 xat\u0131rlay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Xocal\u0131dan \u0259vv\u0259l az\u0259rbaycanl\u0131lar biziml\u0259 sad\u0259c\u0259 zarafat etdikl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar el\u0259 bilirdi ki, erm\u0259nil\u0259r dinc \u0259haliy\u0259 \u0259l qald\u0131ra bilm\u0259y\u0259n insanlard\u0131r. Bunu b\u00f6t\u00fcvl\u00fckl\u0259 da\u011f\u0131tmaq laz\u0131m idi. Bel\u0259 d\u0259 oldu. Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, bu u\u015faqlar aras\u0131nda Bak\u0131dan, Sumqay\u0131tdan qa\u00e7anlar da var idi. Amma hesab edir\u0259m ki, \u00e7ox \u015feyi \u015fi\u015firdilib, \u00e7ox \u015fey&#187;, &#8212; Sarkisyan britaniyal\u0131 jurnalist, Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si bar\u0259d\u0259 &#171;Qara Ba\u011f&#187; adl\u0131 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi Thomas de Waal-a m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin ba\u015fqa bir lideri, Erm\u0259nistan\u0131n ikinci prezidenti Robert Ko\u00e7aryan \u00f6z memuarlar\u0131nda hadis\u0259l\u0259ri &#171;b\u00f6y\u00fck faci\u0259&#187; adland\u0131r\u0131r v\u0259 iddia edir ki, buna hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan\u0131 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">DTK v\u0259 psixodelik d\u0259rmanlar &#8212; prezidentin xeyir-duas\u0131 il\u0259<\/h2>\n\n\n\n<p>Sumqay\u0131t talanlar\u0131n\u0131n mifl\u0259\u015fdirilm\u0259si dem\u0259k olar ki, d\u0259rhal ba\u015flad\u0131. 1989-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti Ziya B\u00fcnyadov &#171;Niy\u0259 Sumqay\u0131t?&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259ri ittiham etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Sumqay\u0131t faci\u0259si erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f \u015f\u0259kild\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. &#8212; B\u00fcnyadov yaz\u0131rd\u0131, &#8212; Onun ba\u015flanmas\u0131na bir ne\u00e7\u0259 saat qalm\u0131\u015f erm\u0259ni tele-fotoreportyorlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 gizli \u015f\u0259kild\u0259 girmi\u015fdil\u0259r v\u0259 art\u0131q g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda ilk cinay\u0259t h\u0259r\u0259k\u0259tini d\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n be\u015f Sumqay\u0131t erm\u0259nisini \u00f6ld\u00fcr\u0259n Qriqoryan t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Qriqoryan faktiki olaraq erm\u0259ni talanlar\u0131nn qurbanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 tan\u0131nan adi bir cinay\u0259tkar idi v\u0259 o, ba\u015f\u00e7\u0131 yox, i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n s\u0131ravi i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 idi. Ondan ba\u015fqa, istintaq n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fchakim\u0259 edil\u0259n onlarla talan\u00e7\u0131dan biri rus, qalanlar\u0131 is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/2554\/production\/_110965590_ill_k_8.jpg\" alt=\"\u0420\u0430\u043d\u0435\u043d\u044b\u0439\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>B\u00fcnyadovun versiyas\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 az tan\u0131n\u0131rd\u0131, lakin t\u0259dric\u0259n populyarl\u0131q qazan\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanda onun versiyas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n v\u0259 geni\u015fl\u0259ndir\u0259n m\u00fcsahib\u0259l\u0259r \u00e7ap olunur v\u0259 kitablar n\u0259\u015fr edilirdi. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 rejissor Davud \u0130manov &#171;Sumqay\u0131t\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131&#187; kinotrilogiyas\u0131nda \u015f\u0259h\u0259ri SSR\u0130-nin da\u011f\u0131tmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 M\u0259rk\u0259zi K\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259sinin t\u0259\u015fkil etdiyi beyn\u0259lxalq q\u0259sdin meydan\u0131 etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>2010-cu ild\u0259 onlar\u0131n i\u015fini &#171;Sumqay\u0131t &#8212; SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131&#187; adl\u0131 kitab yazan h\u00fcquq\u015f\u00fcnas Aslan \u0130smay\u0131lov davam etdirib. O n\u0259inki DTK v\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri haqq\u0131nda q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rini t\u0259krarlay\u0131b, h\u0259m d\u0259 r\u0259ngar\u0259ng detallar da \u0259lav\u0259 edib: guya Qriqoryan dig\u0259r talan\u00e7\u0131lara idar\u0259tem\u0259ni itir\u0259n h\u0259bl\u0259r paylay\u0131b. S\u00fcbutlar\u0131n yoxlu\u011funu o, ifad\u0259l\u0259r olan kasetl\u0259rin itm\u0259siyl\u0259 izah edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir il sonra Bak\u0131da, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7iliyi Akademiyas\u0131nda hakimiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 deputatlar\u0131n qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u0259dbird\u0259 www.sumqait.com (sayt haz\u0131rda aktiv deyil) sayt\u0131n\u0131n t\u0259qdimat\u0131 ke\u00e7irildi. Sayt &#171;h\u0259qiq\u0259ti d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131 idi&#187;, lakin \u0259slind\u0259 el\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rini t\u0259krarlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>2014-c\u00fc ild\u0259 \u018fliyevin xeyir-duas\u0131 il\u0259 t\u0259xribat\u00e7\u0131 &#8212; Qriqoryan haqq\u0131nda m\u00f6vcud mif yeni detallar \u0259ld\u0259 etdi. Tan\u0131nm\u0131\u015f jurnalist \u0130brahim M\u0259mm\u0259dov &#171;Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 Sumqay\u0131t t\u0259xribat\u0131. Qriqoryan\u0131n i\u015fi&#187; adl\u0131 kitab yazd\u0131. Kitabda g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdi ki, o, Az\u0259rbaycan prezidentinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 n\u0259\u015fr edilib, 2019-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r Prezident Administrasiyas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Ramiz Mehdiyev is\u0259 kitab\u0131n elmi redaktoru olub. Kitaba \u00f6n s\u00f6z\u00fc d\u0259 o yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;1988-ci ilin fevral\u0131nda Sumqay\u0131tda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r \u0259slind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f bir t\u0259xribatd\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259nim g\u00f6st\u0259ri\u015fim\u0259 \u0259sas\u0259n, bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 cinay\u0259t i\u015fi b\u0259rpa edilib&#187;, &#8212; kitabda prezident iqtibas edilir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/13FB6\/production\/_110964818_ill_k_6.jpg\" alt=\"\u0411\u0435\u0436\u0435\u043d\u0446\u044b\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, 2018-ci ilin fevral ay\u0131nda, talanlardan d\u00fcz 30 il sonra, bu versiyalar r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 s\u0259sl\u0259ndirildi. X\u0130N-in o zamank\u0131 m\u0259tbuat katibi, haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Prezidenti Administrasiyas\u0131nda Xarici \u0259laq\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Hikm\u0259t Hac\u0131yev talanlar\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 Erm\u0259nistan v\u0259 SSR\u0130 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131 ittiham edib:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Erm\u0259nistan\u0131n terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 terror aktlar\u0131 t\u00f6r\u0259dibl\u0259r&#187;, &#8212; Hac\u0131yev Sumqay\u0131t haqq\u0131nda deyib. Orada da Ba\u015f prokurorlu\u011fun n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Qriqoryan\u0131 b\u00fct\u00f6v bir talan\u00e7\u0131lar qrupunun r\u0259hb\u0259ri adland\u0131r\u0131blar. Az\u0259rbaycan X\u0130N v\u0259 Ba\u015f Prokurorlu\u011fun Prezident Administrasiyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fr etdiyi kitab\u0131 da iqtibas ed\u0259n birg\u0259 hesabat\u0131 d\u0259rc olundu. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra h\u0259min hesabat X\u0130N sayt\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>2019-cu ilin noyabr ay\u0131nda prezident \u018fliyev d\u0259 Sumqay\u0131t\u0131 yada sal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Tam m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 deyir\u0259m ki, Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rini erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r&#187;, &#8212; prezident \u015f\u0259h\u0259rin 70 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bayram t\u0259dbirind\u0259 b\u0259yan edib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/9A84\/production\/_110965593_ill_k_12.jpg\" alt=\"\u041c\u0438\u0442\u0438\u043d\u0433\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u018fkr\u0259m \u018fylislinin &#171;Da\u015f yuxular\u0131&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda r\u0259smi versiyan\u0131 sual alt\u0131na alan \u0259n m\u0259\u015fhur yaz\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fkr\u0259m \u018fylislinin 2012-ci ild\u0259 &#171;Xalqlar Dostlu\u011fu&#187; jurnal\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f &#171;Da\u015f yuxular&#187; adl\u0131 roman\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada 1988-ci ilin fevral\u0131nda Sumqay\u0131tda v\u0259 Bak\u0131da 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda erm\u0259ni talanlar\u0131, h\u0259m\u00e7inin Nax\u00e7\u0131vanda erm\u0259ni tarixi irsinin m\u0259hv edilm\u0259si anlad\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Roman\u0131n \u00e7apdan \u00e7\u0131xmas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan K\u0130V-d\u0259 \u018fylislinin t\u0259qibi ba\u015flad\u0131. Siyas\u0259t\u00e7il\u0259r v\u0259 h\u0259mkarlar\u0131 onun \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir, g\u0259ncl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qruplar yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n evinin qar\u015f\u0131s\u0131nda aksiyalar t\u0259\u015fkil edir v\u0259 ondan \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etm\u0259sini t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 \u018fylislinin do\u011fma k\u0259ndind\u0259 onun kitablar\u0131 yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 BBC-y\u0259 deyib ki, onu 1930-cu ill\u0259rin Stalin kampaniyalar\u0131 ruhunda xalq d\u00fc\u015fm\u0259nin\u0259 \u00e7eviribl\u0259r. M\u00fcsahib\u0259 zaman\u0131 \u018fylisli t\u0259ng\u0259n\u0259f\u0259s olurdu: onun 82 ya\u015f\u0131 var v\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u015fikay\u0259t edir. Lakin onu \u00f6lk\u0259d\u0259n buraxm\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/E8A4\/production\/_110965595_ill_k_9.jpg\" alt=\"\u041c\u0438\u0440\u043d\u0430\u044f \u0436\u0438\u0437\u043d\u044c\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#171;B\u00fct\u00fcn pislikl\u0259r xalq\u0131n ad\u0131ndan v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik dal\u011fas\u0131nda edilir&#187;, &#8212; yaz\u0131\u00e7\u0131 deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi Arif Yunus 1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda v\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Sumqay\u0131tda ba\u015f vermi\u015f q\u0131r\u011f\u0131nlar bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar toplay\u0131b. O deyir ki, \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 faci\u0259l\u0259rin arxas\u0131nda DTK-n\u0131n durdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;1988-ci il idi, SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fc idi, h\u0259l\u0259 \u0130nternet yox idi v\u0259 ham\u0131ya el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u0259g\u0259r n\u0259s\u0259 ba\u015f verirs\u0259, bunu hakimiyy\u0259t edir&#187;, &#8212; tarix\u00e7i BBC-y\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1992-ci ild\u0259 Yunus Prezident Administrasiyas\u0131nda informasiya \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri t\u0259yin edilmi\u015fdi. Yunusun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, D\u0130N v\u0259 DTK-n\u0131n s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 etdiyini xat\u0131rlay\u0131r, lakin Sumqay\u0131tda q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat tapa bilm\u0259yib, \u00e7\u00fcnki q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyas\u0259td\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra Yunus h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub. O, 2014-c\u00fc ild\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n siyasi hesab etdikl\u0259ri ittihamlarla h\u0259bs edilib. Onlar iki il h\u0259bsd\u0259n v\u0259 ev dustaql\u0131\u011f\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259rk edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Xocal\u0131 \u0259traf\u0131nda q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259si<\/h2>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131 dinc sakinl\u0259rinin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si \u0259traf\u0131nda q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin qurucusu is\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 olsa da, bu faci\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 hakimiyy\u0259tini itir\u0259n m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ilk prezidenti Ayaz M\u00fct\u0259llibov olub. 1992-ci ilin aprelind\u0259 istefa verdikd\u0259n bir ay sonra M\u00fct\u0259llibov Rusiyan\u0131n &#171;Nezavisimaya qazeta&#187; n\u0259\u015frin\u0259 m\u00fcsahib\u0259 ver\u0259r\u0259k hadis\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcxalif\u0259t\u00e7i &#171;Xalq C\u0259bh\u0259si&#187; partiyas\u0131n\u0131 ittiham edib.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Xilas olmu\u015f xocal\u0131lar\u0131n dedikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar m\u0259nim istefa verm\u0259yim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259\u015fkil edilib. Hans\u0131sa q\u00fcvv\u0259 prezidenti n\u00fcfuzdan salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib&#187;,- sabiq prezident bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fct\u0259llibovun m\u00fcsahib\u0259si onun hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f strategiyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si idi. Bak\u0131da prezident v\u0259zif\u0259sini z\u0259if lider icra edirdi, c\u0259bh\u0259d\u0259 is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 pis idi. 14 may 1992-ci ild\u0259 M\u00fct\u0259llibov yenid\u0259n prezident se\u00e7ildi &#8212; c\u0259mi bir g\u00fcnl\u00fck.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fct\u0259llibovdan f\u0259rqli olaraq Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n i\u015ftirak etmi\u015f Erm\u0259nistan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidentl\u0259ri Robert Ko\u00e7aryan v\u0259 Serj Sarqsyan bu versiyaya \u015f\u00fcbh\u0259 il\u0259 yana\u015fsalar da, o, Yerevanda son d\u0259r\u0259c\u0259 populyarla\u015fd\u0131. Sonradan M\u00fct\u0259llibov s\u00f6zl\u0259rind\u0259n imtina etdi, amma art\u0131q gec idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;M\u00fct\u0259llibov \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259ra\u0259t qazanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faraq, h\u0259r \u015feyd\u0259 &#171;Xalq C\u0259bh\u0259sinin&#187; g\u00fcnahkar olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259 qurub v\u0259 erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi d\u0259 bundan m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 istifad\u0259 edib&#187;, \u2014 erm\u0259ni jurnalisti Mark Qriqoryan xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/10FB4\/production\/_110965596_ill_k_7.jpg\" alt=\"\u041f\u043b\u0430\u0447\u0443\u0449\u0438\u0435\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u00fct\u0259llibovun versiyas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n ideoloqlardan biri tan\u0131nmam\u0131\u015f &#171;DQR parlamentinin&#187; ke\u00e7mi\u015f deputat\u0131 Levon Melik-\u015eahnazaryan olub. 1998-ci ild\u0259 Melik-\u015eahnazaryan &#171;Siyas\u0259t bir q\u0259tl vasit\u0259si kimi&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan m\u00fcxalif\u0259ti hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6r\u0259dib.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m Bak\u0131da, h\u0259m d\u0259 Yerevanda \u00f6z t\u0259r\u0259finin \u00fcz\u0259rind\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u0259suliyy\u0259ti g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan ideoloqlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda sad\u0259 olmayan bir m\u0259s\u0259l\u0259 dururdu: d\u00fc\u015fm\u0259ninin onlarla \u00f6z dinc h\u0259mv\u0259t\u0259nini soyuqqanl\u0131l\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259yini inand\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259rzd\u0259 izah etm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Melik-\u015eahnazaryan \u0259vv\u0259lc\u0259 populyar psixologiyaya m\u00fcraci\u0259t etdi: guya &#171;Az\u0259rbaycan milli mentaliteti&#187; m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rinin q\u0259tlin\u0259 b\u0259ra\u0259t qazand\u0131r\u0131r. Sonra o, irqi \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 dair n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r\u0259 ke\u00e7di v\u0259 r\u0259qibin tamamil\u0259 dehumanizasiyas\u0131nad\u0259k gedib \u00e7\u0131xd\u0131. O yaz\u0131rd\u0131 ki, erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lardan sonsuz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u00fcrl\u0259r v\u0259 o, Xocal\u0131 qurbanlar\u0131na g\u00f6r\u0259 q\u0259m-q\u00fcss\u0259ni &#171;\u00e7aqqal ula\u015fmas\u0131&#187;adland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>2002-ci ild\u0259 Melik-\u015eahnazaryan tarix\u00e7i v\u0259 sonradan &#171;erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131&#187; Muzey-institutunun direktoru olan Ayk Demoyanla birg\u0259 &#171;Xocal\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si: X\u00fcsusi qovluq&#187; adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirib. Kitabda eyni fikirl\u0259r t\u0259krarlan\u0131b, amma bu zaman quru d\u0259ft\u0259rxana dilind\u0259n istifad\u0259 olunub, &#171;\u00e7aqqal ula\u015fmas\u0131&#187; k\u0259lm\u0259si i\u015fd\u0259nilm\u0259d\u0259n.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/7374\/production\/_110965592_ill_k_4.jpg\" alt=\"\u0416\u0435\u043d\u0449\u0438\u043d\u044b\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu, el\u0259 bir vaxt idi ki, erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin qisas\u0131 bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259bd\u0259n \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131. 2002-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan Respublika\u00e7\u0131lar partiyas\u0131n\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda publisist Gevorq Yazecyan yaz\u0131rd\u0131: &#171;M\u00fcq\u0259dd\u0259s milli qisas\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259si 1992-ci ilin fevral\u0131nda Xocal\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si oldu. Sumqay\u0131t, Kirovabad, Bak\u0131 v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rin qan hamamlar\u0131ndan erm\u0259ni qan\u0131 i\u00e7mi\u015f d\u00fc\u015fm\u0259n amans\u0131zcas\u0131na, q\u0259ddarcas\u0131na, biz dey\u0259rdik ki, erm\u0259nic\u0259sin\u0259 m\u0259hv edildi!&#187;, &#8212; Yazecyan yaz\u0131b. 1999-cu ild\u0259 Respublika Partiyas\u0131 parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 qalib g\u0259ldi v\u0259 2018-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni siyas\u0259tind\u0259 \u00f6n yeri tutdu. H\u0259min kitab\u00e7an\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 partiyan\u0131n sayt\u0131ndak\u0131 &#171;Kitabxana&#187; b\u00f6lm\u0259sind\u0259 tapmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerevanda konspirologiyan\u0131n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 v\u00fcs\u0259t alma\u011fa ba\u015flamas\u0131 Bak\u0131da Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131n\u0131n soyq\u0131r\u0131m kimi tan\u0131nmas\u0131na nail olmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lindiyi d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdi. Bu, m\u00fcst\u0259qil t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n haqq\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin kor-t\u0259bii h\u0259rbi cinay\u0259ti deyil, planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil q\u0259tliam\u0131 \u0259ks etdir\u0259n m\u00fcbahis\u0259li m\u00f6vqe oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;H\u0259r iki t\u0259r\u0259f t\u0259cav\u00fczkar kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259k ist\u0259mir v\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259f qurban rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir&#187;, &#8212; jurnalist Mark Qriqoryan bildirir. &#8212; N\u0259z\u0259riyy\u0259 d\u0259 bu hissl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/4C64\/production\/_110965591_ill_k_5.jpg\" alt=\"\u041d\u0430\u043f\u0430\u0434\u0430\u044e\u0449\u0438\u0439\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Q\u0259bul m\u0259rh\u0259l\u0259si<\/h2>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131 konspirologiyas\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259rk\u0259zi Erm\u0259nistan Prezidentinin Aparat\u0131 yan\u0131nda &#171;\u0130ctimai \u0259laq\u0259l\u0259r v\u0259 informasiya m\u0259rk\u0259zi&#187; olub. Liberal dair\u0259l\u0259rd\u0259 o, postsovet m\u0259kan\u0131nda ilk &#171;troll&#187; fabrikl\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131r. Bununla bel\u0259, m\u0259rk\u0259zin \u0259vv\u0259lki r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 tan\u0131\u015f olan m\u0259nb\u0259l\u0259r BBC-y\u0259 bildiribl\u0259r ki, orada ictimai r\u0259yin liderl\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck veribl\u0259r, &#171;Facebook&#187;-dak\u0131 saxta hesablar is\u0259 yaln\u0131z 2016-c\u0131 ilin yay\u0131nda aktualla\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz bu m\u0259rk\u0259z qon\u015fu respublika il\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259sinin q\u0259rargah\u0131 idi. Bak\u0131da is\u0259 h\u0259min rolu Az\u0259rbaycan prezidenti yan\u0131nda Strateji Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zi oynay\u0131b v\u0259 onun direktorunun etiraf\u0131na g\u00f6r\u0259 &#171;Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada t\u0259bli\u011fin\u0259&#187; xidm\u0259t edib. Jurnalist Mark Qriqoryan\u0131n fikrinc\u0259, bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 &#171;h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n bir \u00e7ox t\u0259bli\u011fat s\u0259yl\u0259ri&#187; s\u0259rf olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan Prezidentinin Aparat\u0131 yan\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259rk\u0259zin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 xocali.net, xocali.tv, karabakhrecords.info v\u0259 ba\u015fqa saytlar\u0131 idar\u0259 edibl\u0259r. M\u0259rk\u0259zd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 soyq\u0131r\u0131mda ittiham ed\u0259n v\u0259 erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin Xocal\u0131da g\u00fcnah\u0131n\u0131 inkar ed\u0259n kitablar yaz\u0131l\u0131b, s\u0259n\u0259dli filml\u0259r \u00e7\u0259kilib.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259qsiri inkar ed\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259r eyni zamanda eyham da vururdular ki, Xocal\u0131 sakinl\u0259rinin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si erm\u0259nil\u0259rin iztirablar\u0131na g\u00f6r\u0259 qisasd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Xocali.net sayt\u0131n\u0131n Facebook s\u0259hif\u0259sind\u0259ki &#171;Xocal\u0131: bir s\u0259b\u0259bin n\u0259tic\u0259si&#187; adl\u0131 fotoalbomda 1992-ci ilin yanvar\u0131nda Stepanakertd\u0259\/Xank\u0259ndind\u0259 yaralanm\u0131\u015f v\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f erm\u0259nil\u0259rin \u015f\u0259kill\u0259ri h\u0259min ilin fevral\u0131nda Xocal\u0131ya edilmi\u015f h\u00fccumun qurbanlar\u0131n\u0131n \u015f\u0259kill\u0259riyl\u0259 b\u0259rab\u0259r kollaj edil\u0259r\u0259k yerl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r bir fotokollaja b\u0259z\u0259k kimi epiqraf da \u0259lav\u0259 edilib: &#171;\u00c7i\u00e7\u0259k v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k meyv\u0259 toxumdan do\u011fdu\u011fu kimi, n\u0259tic\u0259 d\u0259 s\u0259b\u0259bd\u0259n do\u011fur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/C194\/production\/_110965594_ill_k_10.jpg\" alt=\"\u041e\u0431\u0440\u044f\u0434\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>2009-2017-ci ill\u0259rd\u0259 m\u0259rk\u0259zin direktoru Ara Saqatelyan olub. O sonradan Parlament Aparat\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edib. Xocal\u0131 hadis\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda s\u0259n\u0259dli film\u0259 prod\u00fcserliyi onun yax\u0131n qohumu, &#171;Yeni Erm\u0259nil\u0259r&#187; \u015e\u0259n v\u0259 Haz\u0131rcavablar Klubu &#8212; komandas\u0131n\u0131n kapitanl\u0131\u011f\u0131ndan hakim partiyadan olan deputatad\u0259k yol ke\u00e7mi\u015f Arman Saqatelyan edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident Administrasiyas\u0131 il\u0259 paralel olaraq, Xocal\u0131ya dair q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259sini X\u0130N d\u0259 t\u0259bli\u011f edib. 1997-ci ild\u0259 onu Erm\u0259nistan\u0131n BMT yan\u0131nda n\u00fcmay\u0259nd\u0259si s\u0259sl\u0259ndirib. 2014-c\u00fc ild\u0259 X\u0130N r\u0259hb\u0259ri Edvard Nalbandyan da bu versiyan\u0131 t\u0259krarlay\u0131b. O, M\u00fct\u0259llibovun m\u00fcsahib\u0259sin\u0259 istinad\u0259n q\u0259tl\u0259 g\u00f6r\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 ittiham edib. 2018-da nazir bu versiyan\u0131 yenid\u0259n yada sal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, 2019-cu ilin noyabr\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan bu versiyan\u0131 t\u0259krarlay\u0131b. &#171;H\u0259tta Az\u0259rbaycan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidenti d\u0259 \u00f6z m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 bildirib ki, Xocaluda (erm.t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc &#8212; redaksiya) ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycanda d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 \u00e7evrili\u015f h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan m\u00fcxalif\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdu&#187;, &#8212; Pa\u015finyan deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>15 fevral 2020-ci il tarixind\u0259 M\u00fcnxen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti il\u0259 diskussiya zaman\u0131 Pa\u015finyan bu versiyan\u0131 t\u0259krarlay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&#171;Mif h\u0259mi\u015f\u0259 reall\u0131q \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7al\u0131r&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>Pa\u015finyan hakimiyy\u0259t\u0259 2018-ci ild\u0259 k\u00fctl\u0259vi etirazlar dal\u011fas\u0131 il\u0259 g\u0259lib. O, \u00f6z\u00fcn\u00fc &#171;kriminal-oliqarxik&#187; rejim\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verib v\u0259 yeni Erm\u0259nistan quraca\u011f\u0131na s\u00f6z verib.<\/p>\n\n\n\n<p>O zaman \u00e7ox az adam g\u00fcman edirdi ki, o, bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 nifr\u0259t etdiyi bir s\u0259l\u0259finin komandas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ortaya at\u0131lan q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rini t\u0259krarlayacaq. Amma Mark Qriqoryan hesab edir ki, &#171;Qafqazda mifl\u0259r reall\u0131qla toqqu\u015fanda h\u0259mi\u015f\u0259 mifl\u0259r qalib g\u0259lir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/976\/cpsprodpb\/15DD4\/production\/_110965598_ill_k_14.jpg\" alt=\"\u0416\u0435\u043d\u0449\u0438\u043d\u0430\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ancaq mifl\u0259ri ham\u0131 b\u0259y\u0259nmir. 2014-c\u00fc ild\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan prezidentinin b\u00f6y\u00fck m\u00fc\u015faviri v\u0259zif\u0259sini icra ed\u0259n Jirayr Liparityan Xocal\u0131n\u0131n inkar\u0131n\u0131n Sumqay\u0131t talanlar\u0131 bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan versiyalar\u0131na b\u0259nz\u0259diyini yaz\u0131b. O, r\u0259qib cinay\u0259tl\u0259rini inkar etm\u0259y\u0259 davam ets\u0259 d\u0259, m\u0259suliyy\u0259ti tan\u0131ma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. &#171;\u0130nsan \u0259zablar\u0131 bazar alveri predmetin\u0259 \u00e7evrilm\u0259m\u0259lidir&#187;, &#8212; Liparityan yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131da q\u0259tl t\u00f6r\u0259dibl\u0259r. Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q h\u0259l\u0259 bir t\u0259r\u0259f\u0259 qals\u0131n, erm\u0259nil\u0259r ba\u015fqa h\u0259rbi cinay\u0259tl\u0259r d\u0259 t\u00f6r\u0259dibl\u0259r&#187;, &#8212; C\u0259nubi Kaliforniya Universitetinin tarix professoru Ri\u00e7ard Antaramyan hesab edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nformasiya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259n imtina ed\u0259n jurnalistl\u0259r aras\u0131nda, epress.am n\u0259\u015frinin ba\u015f redaktoru Yuri Manvelyan da var. O, Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259, Kirovabad (indi G\u0259nc\u0259) \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olub. O, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar ba\u015flananda 6 ya\u015f\u0131nda idi v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin b\u00f6y\u00fck tonqal quruldu\u011fu kils\u0259nin h\u0259y\u0259tind\u0259 nec\u0259 gizl\u0259ndikl\u0259rini xat\u0131rlay\u0131r. Onun ail\u0259si Yerevana qa\u00e7\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 Manvelyan v\u0259 onun i\u015f\u00e7il\u0259ri Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n talan\u0131 v\u0259 orduda ba\u015f ver\u0259n dedov\u015fina hallar\u0131na dair materiallara g\u00f6r\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131blar. &#171;Pidor, \u00f6z Bak\u0131va qay\u0131t&#187; s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 anonim z\u0259ngl\u0259r al\u0131rd\u0131. Jurnalist g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k qeyd edir ki, he\u00e7 vaxt Bak\u0131da olmay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Erm\u0259ni Qaraba\u011f\u0131 u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n adam\u0131n dinc sakinl\u0259ri q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259y\u0259 qadir oldu\u011funa inanmaq m\u0259n\u0259 \u00e7\u0259tin g\u0259lirmi? Yox, \u00e7\u0259tin deyil&#187;, &#8212; Manvelyan deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Pa\u015finyan savadl\u0131r v\u0259 s\u0259feh deyil, mill\u0259t\u00e7ilik t\u0259hsili v\u0259 m\u00fchitind\u0259 q\u0259sd n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rini t\u0259krarlaya bil\u0259r&#187;, &#8212; jurnalist bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi Xocal\u0131 v\u0259 Sumqay\u0131t art\u0131q Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131durmada yaln\u0131z d\u0259h\u015f\u0259tli epizodlar deyil, eyni zamanda h\u0259r iki xalq\u0131n milli identikliyinin bir hiss\u0259sidir, Mark Qriqoryan qeyd edir. &#171;V\u0259 bu epizodlarda \u00f6z g\u00fcnah\u0131n\u0131 inkar etm\u0259k d\u0259 milli identikliyin bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib, &#8212; jurnalist \u0259lav\u0259 edir, &#8212; Bu o dem\u0259kdir ki, ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzimizi h\u0259l\u0259 xeyli m\u00fcdd\u0259t xalqlar\u0131m\u0131z\u0131n kollektiv \u015f\u00fcuru m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. &#171;<\/p>\n\n\n\n<p>Redaksiya \u015f\u0259rh \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan X\u0130N-l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan X\u0130N-d\u0259 BBC Ruscan\u0131n sor\u011fusuna cavab olaraq bildiribl\u0259r ki, Xocal\u0131da dinc sakinl\u0259rin q\u0259tlin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259suliyy\u0259ti Az\u0259rbaycan da\u015f\u0131y\u0131r. Qurum Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini h\u0259min hadis\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259ti t\u0259hrif etm\u0259k v\u0259 gizl\u0259tm\u0259k c\u0259hdl\u0259rind\u0259 ittiham edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan X\u0130N-d\u0259 BBC Ruscan\u0131n sor\u011fusuna cavab olaraq Sumqay\u0131tdak\u0131 talan\u0131 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli s\u00fcr\u0259td\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u0259xribat adland\u0131r\u0131blar v\u0259 bildiribl\u0259r ki, erm\u0259ni jurnalistl\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n Sumqay\u0131ta g\u0259lmi\u015fdil\u0259r v\u0259 talan\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kollaj Olesya Volkovan\u0131nd\u0131r. \u0130stifad\u0259 edil\u0259n fotolar\u0131n m\u0259nb\u0259yi: Getty Images, Oleg Litvin\/TASS<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qriqor Atanesyan, M\u0259h\u0259rr\u0259m Zeynalov\/\/BBC Rusca Xidm\u0259ti Fevral\u0131n 26-s\u0131 v\u0259 27-d\u0259, m\u00fcvafiq olaraq, Az\u0259rbaycanda v\u0259 Erm\u0259nistanda&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4659","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sq"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=9\" rel=\"category\">Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r<\/a>","tag_info":"Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4659"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4661,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4659\/revisions\/4661"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}