{"id":4605,"date":"2020-03-06T13:26:28","date_gmt":"2020-03-06T09:26:28","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=4605"},"modified":"2020-03-08T13:24:52","modified_gmt":"2020-03-08T09:24:52","slug":"m%c9%99h%c9%99mm%c9%99d-%c9%99minin-sagligina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=4605","title":{"rendered":"M\u0259mm\u0259d \u018fminin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p>1946-c\u0131 il idi. \u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin redaktoruydum. O zaman xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259, xaric\u0259 gedi\u015f-g\u0259li\u015f n\u0259 g\u0259zirdi? SSR\u0130 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyiynin h\u0259tta m\u0259hdud, z\u0259ruri \u0259laq\u0259l\u0259ri bel\u0259, \u00e7ox m\u0259hdud idi. Ham\u0131, h\u0259r \u015fey d\u0259mir p\u0259rd\u0259 dal\u0131ndayd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259yl\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00f6hb\u0259tind\u0259n h\u0259l\u0259 d\u0259 qan iyi g\u0259lirdi. H\u0259l\u0259 d\u0259 t\u00fcrk, T\u00fcrkiy\u0259 dey\u0259nin, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 ad\u0131n\u0131n yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259nin dilini bo\u011faz\u0131ndan \u00e7\u0259kib \u00e7\u0131xard\u0131rd\u0131lar. Biz u\u015faqlar, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r yeniyetm\u0259l\u0259r, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmini tan\u0131m\u0131rd\u0131q. Yad\u0131mdad\u0131r ki, M\u0259mm\u0259d day\u0131m yana-yana el\u0259 hey \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin\u201d dey\u0259rdi, m\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259zdim. 62 ya\u015fl\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin Ankarada sa\u011f-salamat idi v\u0259 onu tan\u0131yanlar Bak\u0131da s\u00fckutla buna \u015f\u00fckr edirdil\u0259r&#8230;<br><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li, bel\u0259 bir zamanda n\u0259 t\u0259h\u0259r olursa, hans\u0131 diplomatik m\u00fcbadil\u0259y\u0259, dan\u0131\u015f\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259s\u0259, hans\u0131 diplomatik kanallasa T\u00fcrkiy\u0259 H\u0259mkarlar T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n balaca bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti \u2013 alt\u0131 n\u0259f\u0259r Moskvaya g\u0259lir. O zaman respublika, vilay\u0259t, \u0259yal\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin \u00f6zba\u015f\u0131na bel\u0259 qonaq q\u0259bul etm\u0259y\u0259 ixtiyar\u0131 yox idi. Yerin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259s\u0259 d\u0259 deyim. H\u0259l\u0259 Heyd\u0259r H\u00fcseynov faci\u0259si, suyu \u00fcf\u00fcr\u0259-\u00fcf\u00fcr\u0259 i\u00e7\u0259n M\u0259mm\u0259d Arifin s\u0259n dem\u0259 \u201cT\u00fcrk casusu\u201d olma\u011f\u0131, Ba\u011f\u0131rovun Respublika f\u0259allar\u0131 y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda bu casusu if\u015fa etm\u0259yi \u2013 1950-ci il qabaqdayd\u0131. Siz bil\u0259ni M\u0259mm\u0259d Arif kimi k\u00f6lg\u0259sind\u0259n qorxan, liberal, c\u0259sar\u0259tsiz bir adam\u0131 \u201cT\u00fcrk casusu\u201d adland\u0131ran Mir C\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rovun M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 kimi bir n\u0259h\u0259ng\u0259, m\u00fchacir\u0259, m\u00fccahid\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti nec\u0259 olmal\u0131yd\u0131?<br><br><\/p>\n\n\n\n<p>Moskvada i\u015f n\u0259 t\u0259h\u0259r g\u0259tirmi\u015fdis\u0259, n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259kidl\u0259 xahi\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259mi, diplomatik inc\u0259liy\u0259, n\u0259zak\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259mi, ya hans\u0131 bir m\u00fclahiz\u0259yl\u0259s\u0259 h\u0259m\u0259n t\u00fcrk qonaqlar\u0131 Bak\u0131ya g\u0259tirdil\u0259r. Bu g\u0259li\u015f xalqa, ictimaiyy\u0259t\u0259 bildirilm\u0259di, bu haqda n\u0259 yaz\u0131ld\u0131, n\u0259 deyildi. Ancaq fakt o idi ki, t\u00fcrkl\u0259r Bak\u0131dayd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n h\u0259r birin\u0259 b\u0259lk\u0259 alt\u0131 \u00e7ekist \u2013 h\u0259m Bak\u0131dan, h\u0259m Moskvadan n\u0259zar\u0259t edirdi. G\u00fcman g\u0259lm\u0259z yerd\u0259 m\u0259hdud, m\u0259xfi ziyaf\u0259td\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n adamlardan biri d\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n Ba\u011f\u0131rovun g\u00f6st\u0259ri\u015fiyl\u0259 m\u0259ndim. Bu m\u0259ni g\u00f6z\u00fcg\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 lap da\u011f \u00e7\u0259kmi\u015fdi.<br><\/p>\n\n\n\n<p>Ham\u0131 da bilir, Ba\u011f\u0131rov da bilirdi ki, m\u0259n i\u00e7ki i\u00e7\u0259n adam deyil\u0259m. Ancaq, m\u0259clisd\u0259 &#8212; bel\u0259 bir m\u0259clisd\u0259 \u0259l\u0259d\u00fc\u015fm\u0259z bu na\u011f\u0131l f\u00fcrs\u0259td\u0259 s\u00f6z dem\u0259liydim. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn qaba\u011f\u0131na M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin g\u0259ldi \u2013 bizim M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin&#8230; ey dadi &#8212; bidad, bu dirig\u00f6zl\u00fc \u00f6l\u00fcm\u0259 getm\u0259k olard\u0131. Bird\u0259n yad\u0131ma bir M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin d\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc \u2013 t\u00fcrk \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin Yurdaqul. Bel\u0259likl\u0259, m\u0259n R\u0259sulzad\u0259ni d\u0259, Yurdaqulu da bir k\u0259nara qoyub \u00fcr\u0259yimd\u0259, vicdan\u0131mda, yaral\u0131 yerimd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, dilimd\u0259 \u015fair M\u0259mm\u0259d \u018fmin, piyal\u0259mi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb aya\u011fa qalxd\u0131m. Xalq\u0131n, mill\u0259tin \u0259ziz o\u011flu, s\u00f6z\u00fc-s\u00f6hb\u0259ti dill\u0259rd\u0259 g\u0259z\u0259n, arzular\u0131 \u00fcr\u0259kl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na \u00fcr\u0259yimd\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r xo\u015f, h\u0259sr\u0259tli s\u00f6z g\u0259ldi dedim. Dedim ki, Sizin \u2013 m\u00f6ht\u0259r\u0259m qonaqlar\u0131n \u015f\u0259xsind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin\u0259 Bak\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan oxucular\u0131n\u0131n salam\u0131n\u0131 yetirin.<br><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n el\u0259 s\u00f6zl\u0259r, el\u0259 ikim\u0259nal\u0131 s\u00f6zl\u0259r se\u00e7irdim ki, m\u0259\u015fh\u0259r aya\u011f\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xa bilim. M\u0259\u015fh\u0259r aya\u011f\u0131 na\u011fd idi. \u00c7\u0131x\u0131\u015f yolum da na\u011fd idi.<br><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li, h\u0259m\u0259n-h\u0259m\u0259n Mir C\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131lar ki, b\u0259s bu da Sizin muzdurunuz, bu da Sizin kommunist yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131z, bu da Sizin \u0259rk\u00f6y\u00fcn u\u015fa\u011fa d\u00f6nd\u0259rdiyiniz \u018fli V\u0259liyev ki, b\u0259s, t\u00fcrkl\u0259rin qaba\u011f\u0131nda, Moskvadan g\u0259l\u0259nl\u0259rin qula\u011f\u0131 e\u015fid\u0259-e\u015fid\u0259 Musavat h\u00f6kum\u0259tinin b\u00f6y\u00fcy\u00fc, hal-haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan, Az\u0259rbaycan\u0131 S\u00f6vet h\u00f6kum\u0259tind\u0259n ay\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na d\u0259m-d\u0259sgahla sa\u011fl\u0131q dedi.<br><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li g\u00f6y guruldad\u0131, ild\u0131r\u0131m \u00e7axd\u0131. M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin t\u0259bli\u011fat-t\u0259\u015fviqat \u00fczr\u0259 katibi H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov (h\u0259r d\u00f6vr\u00fcn bir H\u0259s\u0259ni olub) redaksiyaya z\u0259ng \u00e7ald\u0131:<br><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u018fli Qara o\u011flu, g\u0259l g\u00f6r\u0259k, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r s\u0259ni, i\u015fin \u015fuluqdur.<br>&#8212; H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov, neyn\u0259k, can\u0131n sa\u011f olsun.<br><\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;\u0130\u00e7\u0259ri girdm. Ba\u011f\u0131rovun g\u00f6zl\u0259ri p\u0259l\u0259ng g\u00f6zl\u0259ri kimi yan\u0131rd\u0131. \u00dcz\u00fcn\u00fc tutdu \u0259yl\u0259\u015f\u0259nl\u0259r\u0259.<br><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Posmotrite na neqo.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra m\u0259n\u0259:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; S\u0259n muzdur deyils\u0259n, m\u00fcz\u00fcrs\u0259n, d\u00fc\u015fmansan.<br>&#8212; Yolda\u015f Ba\u011f\u0131rov, m\u0259n d\u00fc\u015fman-zad deyil\u0259m. D\u00fc\u015fman Sizin x\u0259b\u0259r\u00e7il\u0259rinizdir&#8230;\u00f6z\u00fc d\u0259 savads\u0131z x\u0259b\u0259r\u00e7il\u0259riniz.<br>&#8212; Kak tak?<br>&#8212; Ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259ni, g\u00fcnah\u0131m varsa&#8230;<br>&#8212; S\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na nitq demis\u0259n.<br>&#8212; B\u0259li, yolda\u015f Ba\u011f\u0131rov, m\u0259n T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n sevimli \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin \u2013 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin Yurdaqulun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 sa\u011fl\u0131q demi\u015f\u0259m. Ona Az\u0259rbaycan oxucular\u0131n\u0131n salam\u0131n\u0131 g\u00f6nd\u0259rmi\u015f\u0259m. Yolda\u015f Ba\u011f\u0131rov, m\u0259n g\u00fcnahkaram ki, bu yolda\u015flar\u0131n d\u00fcnyadan x\u0259b\u0259ri yoxdur? Kimin ki, ad\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin oldu, dem\u0259li qurtard\u0131 getdi? Bel\u0259 \u015fey olar?<br><\/p>\n\n\n\n<p>Mir C\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rov sustald\u0131, \u0259lind\u0259ki karanda\u015flar\u0131 stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 t\u00f6kd\u00fc. Bu s\u0259f\u0259r istehzal\u0131, sakitan\u0259 bir q\u0259z\u0259bl\u0259, nifr\u0259t v\u0259 kinay\u0259yl\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nova, Qafarzad\u0259y\u0259, \u018flizad\u0259y\u0259, Teymur Quliyev\u0259, Q\u0259z\u0259nf\u0259r M\u0259mm\u0259dova, Vitali S\u0259m\u0259dova v\u0259 ba\u015fqalar\u0131na tutub dedi:<br><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Ay Az\u0259rbaycan\u0131n dahi r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, qoysan\u0131z i\u015fl\u0259y\u0259k. Uxodite.<br><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n aya\u011fa qalxanda \u201cMuzdur, s\u0259n qal\u201d dedi v\u0259 z\u0259ngi basd\u0131.<br><\/p>\n\n\n\n<p>Bildim ki, limonlu \u00e7ay g\u0259l\u0259c\u0259k&#8230;&nbsp;<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mahir Qabilo\u011flu<\/strong> <br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1946-c\u0131 il idi. \u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin redaktoruydum. O zaman xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259, xaric\u0259 gedi\u015f-g\u0259li\u015f n\u0259 g\u0259zirdi?&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-4605","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4605"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4608,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4605\/revisions\/4608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}