{"id":4126,"date":"2020-02-15T03:37:34","date_gmt":"2020-02-14T23:37:34","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=4126"},"modified":"2020-02-15T03:39:17","modified_gmt":"2020-02-14T23:39:17","slug":"alman-%c9%99sirl%c9%99rin-sumqayitdaki-m%c9%99zarligindan-reportaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=4126","title":{"rendered":"Alman \u0259sirl\u0259rin Sumqay\u0131tdak\u0131 m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131ndan &#8212; REPORTAJ"},"content":{"rendered":"\n<p>\u015enayder Yoahim Alfred, Ruppert Ri\u00e7ard, Rixter Erix Otto, Rosmon Horst Bruno, M\u00fcnx Volter Paul, Vaqner Leo Frans, M\u00fcrle Frits Anton&#8230; Adlar\u0131&nbsp;davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 sadalamaq olar. Sumqay\u0131tda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f 311 alman h\u0259rbi \u0259sirin ad\u0131 \u015f\u0259h\u0259r m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 qoyulmu\u015f xatir\u0259 l\u00f6vh\u0259sind\u0259 h\u0259kk olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n m\u0259zarl\u0131qdayam, \u0259trafda s\u00fckut h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr, hava istidir. \u00d6l\u00fcl\u0259ri narahat ed\u0259n yoxdur. M\u0259ni qar\u0131\u015f\u0131q hissl\u0259r b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 adi insanlar d\u0259fn olunub, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 \u201ch\u0259rbi cinay\u0259tkarlar\u201d. Bu insanlar t\u0259hsil al\u0131b, sevib-sevilib, i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lib, sonra m\u00fcharib\u0259 ba\u015flay\u0131b, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin gedi\u015find\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r v\u0259 k\u00f6l\u0259 kimi h\u0259yatla vidala\u015f\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTUvYzI1ZGRlNzYtODgyOS00YjRiLTkxYTYtYzQ5NDdhZmVmZGQzL19ST00yMDY3LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=d0294e6e6b497f40\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si \u2013 b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r. Onun miqyas\u0131 he\u00e7 bir m\u00fcnaqi\u015f\u0259 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259y\u0259 g\u0259lmir. \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 60-a q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259 i\u015ftirak edib. Bu m\u00fcharib\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r canlar al\u0131b, n\u0259 q\u0259d\u0259r analar\u0131, h\u0259yat yolda\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 q\u0131zlar\u0131 g\u00f6z\u00fcya\u015fl\u0131 qoyub. M\u00fcharib\u0259ni&nbsp;kimin ba\u015flatmas\u0131ndan, hans\u0131 t\u0259r\u0259fin g\u00fcnahkar olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, bada ged\u0259n insan h\u0259yatlar\u0131 olub.&nbsp;Onlara se\u00e7im imkan\u0131 verilm\u0259yib, onlar\u0131n yerin\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 ba\u015fqalar\u0131 q\u0259rar verib.<\/p>\n\n\n\n<p>311 girovdan 269-u alman \u0259silli olub, qalanlar\u0131 avstriyal\u0131 v\u0259 macard\u0131r. Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259 g\u0259ncl\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri olan Sumay\u0131t\u0131n sal\u0131nmas\u0131nda&nbsp;i\u015ftirak edibl\u0259r. Sonuncu \u0259sir burada 1949-cu ild\u0259 d\u0259fn olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259&nbsp;<strong>Oxu.Az<\/strong>-a Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r B\u0259l\u0259diyy\u0259sinin daimi komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri Akif K\u0259rimov dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQ\u0259biristanl\u0131qda \u00fcmumilikd\u0259 311 m\u0259zar var. Bunu d\u0259qiq bilir\u0259m, \u00e7\u00fcnki h\u0259lak olmu\u015f h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 xatir\u0259l\u0259rinin b\u0259rpa olunmas\u0131 prosesind\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. 1949-cu ilin yanvar ay\u0131nda m\u0259zarlar\u0131n birind\u0259&nbsp;iki h\u0259rbi \u0259sir d\u0259fn olunub. Torpa\u011f\u0131 don vurdu\u011fundan qazmaq olmurdu, ona g\u00f6r\u0259 h\u0259r iki meyiti bir m\u0259zarda basd\u0131rma\u011fa q\u0259rar veribl\u0259r. Bu, ads\u0131z q\u0259birl\u0259r idi\u201d, &#8212; dey\u0259 Akif K\u0259rimov bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycanda d\u0259fn olunmu\u015f almanlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat olmay\u0131b. Sovet rejimind\u0259 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259r haqq\u0131nda informasiya d\u00f6vl\u0259t sirri s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qorunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>1990-c\u0131 ilin oktyabr ay\u0131nda Akif K\u0259rimov&nbsp;n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin t\u0259rkibind\u0259 Biberax-ander-Rissd\u0259 (ke\u00e7mi\u015f AFR) ke\u00e7iril\u0259n t\u0259r\u0259fda\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin konfrans\u0131nda i\u015ftirak edib.&nbsp;A.K\u0259rimov h\u0259min vaxt Sumay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r \u0130cra Komit\u0259sinin s\u0259dr m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sini tuturdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTUvMjI2ZDMyYTUtOGI3NC00ZmQzLWEyMDUtYmQwMjczZjU5MmIzL19ST00yMDY2LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=d07b07f53178a5de\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cBizi&nbsp;\u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n&nbsp;m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbir\u0259 d\u0259v\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. M\u0259n\u0259 maraql\u0131 g\u0259lmi\u015fdi. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, y\u0259qin, Sumqay\u0131tda d\u0259fn olunmu\u015f h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri qohumlar\u0131 ill\u0259rl\u0259 axtar\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 arxivl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub, insanlar\u0131n axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bir q\u0259d\u0259r asanla\u015fd\u0131rma\u011fa q\u0259rar verdim\u201d, &#8212; dey\u0259 A.K\u0259rimov xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259fn olunmu\u015f h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin adlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu siyah\u0131 Krasnoyarsk arxivind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b. H\u0259min siyah\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k A.K\u0259rimova el\u0259 d\u0259 asan ba\u015fa g\u0259lm\u0259yib. Buna nail olduqdan sonra onu adlar\u0131n b\u0259rpas\u0131 v\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin kimliyinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fczr\u0259 uzun v\u0259 yorucu i\u015f g\u00f6zl\u0259yirdi. \u00dcst\u0259lik, ka\u011f\u0131z par\u00e7as\u0131 o q\u0259d\u0259r k\u00f6hn\u0259 idi ki, m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 r\u0259ngini itirmi\u015fdi, qatlanm\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259 is\u0259 h\u0259rfl\u0259ri oxumaq olmurdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTYvYjhhYWJjZWQtOTQ3Zi00NDllLWJmMmYtMTUzNDM5YzY4YTFkL19ST00yMDcyLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=5e18348758cabf3e\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>B\u0259rpa olunmu\u015f siyah\u0131n\u0131 o vaxtk\u0131&nbsp;\u0130cra Hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n imzas\u0131 il\u0259 prezident aparat\u0131na g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. Az\u0259rbaycan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyev g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259 ona t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr&nbsp;edir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259fn olunmu\u015f h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin adlar\u0131ndan ibar\u0259t siyah\u0131 Almaniya h\u00f6kum\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAlmanlar el\u0259 sevinmi\u015fdil\u0259r ki&#8230;&nbsp;Xat\u0131rlay\u0131ram, Beyn\u0259lxalq Q\u0131rm\u0131z\u0131 Xa\u00e7 Komit\u0259sinin Almaniya b\u00f6lm\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Kresta Eberle doluxsunaraq bel\u0259 dedi: \u201c\u00d6zl\u0259rini sivil hesab ed\u0259n Avropa xalqlar\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si haqq\u0131nda xatir\u0259 saxlamad\u0131, ancaq sizin xalq saxlad\u0131. Sizin xalq b\u00f6y\u00fck xalqd\u0131r.\u201d M\u0259n bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra q\u00fcrur hissi ke\u00e7irdim, n\u0259tic\u0259d\u0259n raz\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131m. Ona g\u00f6r\u0259 ki, bu siyah\u0131n\u0131n say\u0259sind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r insan qohumlar\u0131n\u0131 tapd\u0131\u201d, &#8212; dey\u0259 A.K\u0259rimov bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0259fn olundu\u011fu 11 m\u0259zarl\u0131q v\u0259 2986 m\u0259zar var. On ikinci Bak\u0131n\u0131n Ke\u015fl\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259sinin \u0259razisind\u0259 olsa da, d\u0259mir-beton zavodunun in\u015fas\u0131 zaman\u0131 n\u0259\u015fl\u0259ri Yasamal q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclb.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTYvMTE1OTY5MWYtYjgxZi00OGNmLWI5MTctOGI2NGQ0YzVjNGMxL19ST00yMDc0LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=adebdd9abdac61e1\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTcvZmIwNTM0YzgtYTAxZi00ODUxLThjNWMtNWYzYmY3MjE2YjMyL19ST00yMDk1LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=59f101daadaad69b\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu arada, Sumqay\u0131t q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na Almazova M\u0259l\u0259k Zabit q\u0131z\u0131 bax\u0131r. Ona q\u0259d\u0259r is\u0259 m\u0259zarl\u0131q \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f atas\u0131 M\u0259cidov Zabit \u018fmir o\u011flunun n\u0259zar\u0259tind\u0259 idi.&nbsp;Zabit M\u0259cidov 1953-c\u00fc ild\u0259 etibar\u0259n q\u0259birl\u0259rin qeydin\u0259 qal\u0131b. Ancaq 2012-ci ild\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k, \u00f6l\u00fcb. Atan\u0131n i\u015fini q\u0131z\u0131 M\u0259l\u0259k Almazova davam etdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cH\u0259r il noyabr&nbsp;ay\u0131nda onlar\u0131 yad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp;L\u00fcdviqshafen \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n bura r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259r g\u0259lir\u201d, &#8212; dey\u0259 M.Almazova bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259nin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda h\u0259rbi \u0259sir \u0259m\u0259yi el\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259yib, bu, daha \u00e7ox m\u00fcharib\u0259 ba\u015fa \u00e7atandan sonra v\u00fcs\u0259t al\u0131b. \u018fsirl\u0259r m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n \u2013 zavodlar\u0131n, b\u0259ndl\u0259rin, d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n, limanlar\u0131n&nbsp;b\u0259rpas\u0131na c\u0259lb olunub. \u018fks\u0259r SSR\u0130 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 k\u00f6hn\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f fondunun b\u0259rpas\u0131 v\u0259 yeni fondun in\u015fas\u0131nda&nbsp;onlar\u0131n \u0259m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan ba\u015fqa, alman \u0259sirl\u0259r&nbsp;a\u011fac t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u0259, uzaq v\u0259 \u0259l\u00e7atmaz rayonlarda avtomobil v\u0259 v\u0259 d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na, faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n (uran, da\u015f k\u00f6m\u00fcr, d\u0259mir m\u0259d\u0259ni) hasilat\u0131na c\u0259lb olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Alman m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0259sirliyind\u0259&nbsp;\u00fcmumilikd\u0259&nbsp;t\u0259qrib\u0259n 3,15 milyon Vermaxt \u0259sg\u0259ri olub. Onlardan 1,1-1,3 milyonu&nbsp;\u0259sirlikd\u0259 d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet m\u0259nb\u0259l\u0259ri is\u0259 daha az r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, SSR\u0130 D\u0130N h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 idar\u0259sinin 12 oktyabr 1959-cu il\u0259 olan m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00fcmumilikd\u0259 2 389&nbsp;560 alman \u0259silli h\u0259rb\u00e7i \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcb. Onlardan 376-s\u0131 general v\u0259 admiral, 69&nbsp;469-u nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7inli zabit, 2&nbsp;319&nbsp;715-i gizir&nbsp;v\u0259 \u0259sg\u0259r olub. 600 min n\u0259f\u0259r bilavasit\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 azad edilib. \u018fsirlikd\u0259 356&nbsp;678 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/assets.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMTkvMDUvMDcvMTcvMDYvMTUvODE1OTM1ZjUtNmE1NS00MGFmLThmODItM2UzNWYwYjZhNThjL19ST00yMDYzLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=481b53974e5f01bb\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fsirl\u0259r aras\u0131nda \u0259n y\u00fcks\u0259k \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 m\u00fcharib\u0259nin ilk ill\u0259rind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. G\u00fccl\u00fc \u015faxtalar,&nbsp;laz\u0131m\u0131nca isti geyimin olmamas\u0131, pis qidalanma s\u0259b\u0259bind\u0259n, \u00fcst\u0259lik, uzun v\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m mar\u015flara g\u00f6r\u0259&nbsp;\u0259sirl\u0259rin \u00e7oxu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259y\u0259 \u00e7atmam\u0131\u015f&nbsp;yolda ke\u00e7inirdi. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259 azal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Problem ondad\u0131r ki, he\u00e7 bu statistika da d\u0259qiq deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>1955-ci ild\u0259 AFR-in birinci federal kansleri Konrad Adenauer&nbsp;diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131 v\u0259 alman h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rin&nbsp;azad edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 raz\u0131la\u015fma \u00fc\u00e7\u00fcn Sovet h\u00f6kum\u0259tinin d\u0259v\u0259ti il\u0259 Moskvaya g\u0259lir. O, 190 min h\u0259rbi \u0259sir v\u0259 130 min m\u00fclki \u015f\u0259xsi v\u0259t\u0259n\u0259 qaytarma\u011fa nail olaca\u011f\u0131na \u00fcmid edirdi. H\u0259min vaxt Sovet d\u0259mir barmaql\u0131qlar\u0131 arxas\u0131nda 750 min\u0259 yax\u0131n \u201chitler\u00e7i\u201dnin saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcman edilirdi. Adenauer h\u0259qiq\u0259ti bilmirdi. H\u0259qiq\u0259ti is\u0259 ondan ibar\u0259t idi ki, Sovet d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 h\u0259min vaxt c\u0259mi 9628 alman h\u0259rbi cinay\u0259tkar ya\u015fay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi Nikita Xru\u015f\u015fovla ke\u00e7irdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Konrad Adenauer qalanlar\u0131n&nbsp;ba\u015f\u0131na n\u0259 i\u015f g\u0259ldiyini soru\u015fur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQalanlar\u0131 \u00e7oxdan soyuq, n\u0259m Sovet torpa\u011f\u0131nda yat\u0131r\u201d, &#8212; dey\u0259 Xru\u015f\u015fov \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259tic\u0259 bel\u0259 olur ki, Xru\u015f\u015fov Adenauerin faktiki olaraq \u015e\u0259rqi Almaniyan\u0131n suverenliyini tan\u0131mas\u0131na nail olur. Bunun \u0259v\u0259zind\u0259 is\u0259 az sayda h\u0259rbi \u0259sir azad edilir v\u0259 Almaniyaya g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Adenauer Moskvada iki Almaniya s\u0259firinin olmas\u0131na raz\u0131la\u015f\u0131r. H\u0259min vaxt \u201cZayt\u201d q\u0259zetinin m\u00fcxbiri, qrafinya Marion Fon Denxov bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c10 min n\u0259f\u0259rin azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 17 milyon n\u0259f\u0259rin k\u00f6l\u0259 edilm\u0259si hesab\u0131na sat\u0131n ald\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>AB\u015e-\u0131n Moskvadak\u0131 s\u0259firi \u00c7arlz Bolen is\u0259 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOnlar \u0259sirl\u0259ri Almaniyan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n qanunil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 d\u0259yi\u015firdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>7 oktyabr 1955-ci ild\u0259 sonuncu h\u0259rbi \u0259sirl\u0259r v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 qay\u0131d\u0131r. Geri d\u00f6n\u0259nl\u0259r aras\u0131nda h\u0259rbi cinay\u0259tl\u0259rd\u0259 \u0259li olan \u201cSS\u201d\u00e7il\u0259r d\u0259 yer al\u0131rd\u0131. 1955-ci ild\u0259 onlar \u201c\u0259fv olunmam\u0131\u015f\u201d dig\u0259r \u0259sirl\u0259r kimi Almaniyaya \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ramella \u0130brahimx\u0259lilova&nbsp;&nbsp;\/Oxu.az\/<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015enayder Yoahim Alfred, Ruppert Ri\u00e7ard, Rixter Erix Otto, Rosmon Horst Bruno, M\u00fcnx Volter Paul, Vaqner&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4126","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-qanunvericilik"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=1\" rel=\"category\">Qanunvericilik<\/a>","tag_info":"Qanunvericilik","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4126","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4126"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4129,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4126\/revisions\/4129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}