{"id":365,"date":"2019-01-18T10:40:42","date_gmt":"2019-01-18T06:40:42","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=365"},"modified":"2019-01-21T10:33:10","modified_gmt":"2019-01-21T06:33:10","slug":"q%c9%99dim-turk-oguz-yurdu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=365","title":{"rendered":"Q\u0259dim t\u00fcrk O\u011fuz yurdu&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p>\n\nBu \u0259razil\u0259ri g\u0259z\u0259nd\u0259 sanki tariximizi v\u0259r\u0259ql\u0259yirs\u0259n. Zaman-zaman d\u00fcnya tarixind\u0259 izaholunmaz v\u0259 sirli hadis\u0259l\u0259r\u0259 rast g\u0259linib. Vaxt ke\u00e7dikc\u0259, bu sirl\u0259rin b\u0259zisi a\u00e7\u0131l\u0131b, el\u0259 hadis\u0259l\u0259r d\u0259 var ki, uzun ill\u0259r izah oluna bilmir.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0131nna d\u0259r\u0259si v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n faktlar da m\u0259hz bu q\u0259bild\u0259ndir\u2026 Tovuz da\u011flar\u0131nda insan aya\u011f\u0131 d\u0259ym\u0259y\u0259n yerd\u0259 8-ci \u015f\u0259lal\u0259ni a\u015fkarlad\u0131m. \u00c7\u0259tin da\u011f ke\u00e7idl\u0259rind\u0259n, s\u0131ld\u0131r\u0131ml\u0131 yollardan ke\u00e7\u0259r\u0259k, bu \u0259srar\u0259ngiz t\u0259bi\u0259t m\u00f6c\u00fcz\u0259sini videog\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u0259 ald\u0131m. \u015e\u0259lal\u0259l\u0259rin \u0259n h\u00fcnd\u00fcr\u00fc 25-20, \u0259n ki\u00e7iyi is\u0259 10 metr m\u0259saf\u0259d\u0259n t\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259rin d\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n adlay\u0131b, insan aya\u011f\u0131 d\u0259ym\u0259y\u0259n dolaylardan ke\u00e7ib, 10 kilometrd\u0259n \u00e7ox piyada yol q\u0259t ed\u0259r\u0259k bu g\u00f6z\u0259l m\u0259kana yeti\u015fdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli sakinl\u0259r son ill\u0259r\u0259d\u0259k bu t\u0259bi\u0259t g\u00f6z\u0259lliyind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz olublar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259lal\u0259l\u0259r Tovuzun \u00c7obans\u0131xnaq k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 uca da\u011flar\u0131n zirv\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Orada \u00e7\u0259kdiyim foto, video materiallar\u0131 AMEA-n\u0131n Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya, Tarix v\u0259 Co\u011frafiya institutlar\u0131na t\u0259qdim etdim.<\/p>\n\n\n\n<p>AMEA-n\u0131n Co\u011frafiya \u0130nstitutunun direktoru, akademik Ramiz M\u0259m\u0259dovla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcm v\u0259 o, Co\u011frafiya \u0130nstitutunda ke\u00e7iril\u0259n toplant\u0131da m\u0259nd\u0259ki videomateriallar\u0131 izl\u0259di. Sonra 30 il Tovuz \u0259razisinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olmu\u015f elml\u0259r doktoru H.X\u0259lilovla h\u0259min \u0259razini x\u0259rit\u0259d\u0259 axtard\u0131lar v\u0259 g\u00f6rd\u00fcl\u0259r ki, Az\u0259rbaycan co\u011frafiyas\u0131nda bu \u015f\u0259lal\u0259l\u0259rin adlar\u0131 yoxdu. Akademik Ramiz M\u0259m\u0259dovun iki \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 \u2013 co\u011frafiya elm\u0259ri doktoru H. X\u0259lilov v\u0259 geologiya-mineralogiya elml\u0259ri namiz\u0259di R. F\u0259t\u0259liyevl\u0259 Tovuz rayonunda elmi ezamiyy\u0259td\u0259 olduq, \u015f\u0259lal\u0259l\u0259ri onlara da g\u00f6st\u0259rdim, aliml\u0259r \u0259razid\u0259 \u00e7\u00f6l t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik Ramiz M\u0259m\u0259dova bildirdim ki, \u015f\u0259lal\u0259rin birinin ad\u0131n\u0131 \u201cSoltan \u015f\u0259lal\u0259si\u201d qoymu\u015fam, o ad\u0131n t\u0259sdiq olunmas\u0131nda m\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k el\u0259sin. O is\u0259 Nazirl\u0259r Kabinetind\u0259 qeydiyyatdan ke\u00e7ir\u0259c\u0259yini, Milli M\u0259clisd\u0259 t\u0259sdiq etdir\u0259c\u0259yini bildirdi. \u018flav\u0259 etdi ki, o \u015f\u0259lal\u0259l\u0259r ya\u011f\u0131\u015fdan sonra axar sel sular\u0131ndan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u015f\u0259lal\u0259 olmasa bu add\u0131mlar at\u0131la bil\u0259r. Bildirdim ki, \u015f\u0259lal\u0259l\u0259r Abdal \u00e7ay\u0131ndan ayr\u0131lan qoldan t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Bunu biz rayonda elmi ezamiyy\u0259td\u0259 olanda R. F\u0259t\u0259liyev d\u0259 g\u00f6rd\u00fc, \u015f\u0259lal\u0259nin enini, uzunlu\u011funu \u00f6l\u00e7d\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Abdal \u00e7ay\u0131 m\u0259nb\u0259yni c\u0259nubda Ha\u00e7aqaya (2120,5 m) v\u0259 Dondar da\u011flar\u0131n\u0131n (2017,7 m) yamaclar\u0131ndak\u0131 bulaqlardan g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k \u0259vv\u0259l \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259, sonra is\u0259 S\u0131\u011fnaq da\u011f\u0131n\u0131 (1472 m) ke\u00e7\u0259r\u0259k, \u015fimal-q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 ax\u0131b Z\u0259y\u0259m \u00e7ay\u0131na t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. \u00c7ay\u0131n d\u0259r\u0259sinin \u00fcmumi uzunlu\u011fu t\u0259xmin\u0259n 14 km, m\u0259ns\u0259binin d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc is\u0259 690 m-dir. Q\u0131sa m\u0259saf\u0259d\u0259 \u00e7ay\u0131n 1300 m-d\u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015fm\u0259si, onun yata\u011f\u0131n\u0131n meyllilik d\u0259r\u0259c\u0259sinin y\u00fcks\u0259k (90-100 promil) olmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir, y\u0259ni h\u0259r bir kilometrd\u0259 \u00e7ay 90-100 m a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu da \u0259razinin erozion-denudasion xarakterli cox m\u00fcr\u0259kk\u0259b relyef\u0259 malik oldu\u011funa d\u0259lal\u0259t edir v\u0259 \u015f\u0259lal\u0259l\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.hizliresim.com\/r53MmP.png\" alt=\"\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Abdal \u015f\u0259lal\u0259l\u0259ri Tovuz rayonunun \u00c7obans\u0131\u011fnaq k\u0259ndind\u0259n 3 km \u015fimala t\u0259r\u0259f, S\u0131\u011fnaq da\u011f\u0131n\u0131n (1472 m) \u015f\u0259rq yamac\u0131nda, onun zirv\u0259sind\u0259n t\u0259qrib\u0259n 1 km m\u0259saf\u0259d\u0259 eyni adl\u0131 \u00e7ay\u0131n d\u0259r\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. M\u00fcxt\u0259lif h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckl\u00fc bu 8 \u015f\u0259lal\u0259d\u0259n yaln\u0131z 2-si daha h\u00fcnd\u00fcr v\u0259 estetik bax\u0131mdan daha c\u0259lbedicidir. \u00c7ayaxar\u0131 istiqam\u0259td\u0259, yuxar\u0131dan birinci \u015f\u0259lal\u0259nin h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc t\u0259xmin\u0259n 20, sonuncununku is\u0259 15 metrdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259lal\u0259l\u0259r t\u0259bi\u0259tin sanki bir m\u00f6c\u00fcs\u0259sidir, harada olmas\u0131ndan v\u0259 b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7ikliyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r zaman g\u00f6z\u0259ldir, estetik c\u0259h\u0259td\u0259n c\u0259lbedicidir. Onlara sad\u0259c\u0259 baxmaq g\u00f6zl\u0259rimizin yor\u011funlu\u011funu \u00e7\u0131xar\u0131r, \u015f\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131 xo\u015f bir musiqi s\u0259dalar\u0131 kimi qulaqlar\u0131m\u0131z\u0131 rahatlay\u0131r, ruhumuza s\u0131\u011fal \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada minl\u0259rl\u0259 irili-x\u0131rdal\u0131 \u015f\u0259lal\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur, h\u0259r\u0259sinin \u00f6z yeri, \u00f6z g\u00f6z\u0259lliyi var. Abdal \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015f\u0259lal\u0259ri d\u0259 onlardan biridir. Da\u011f \u00e7ay\u0131n\u0131n \u00e7ox da gur olmayan sular\u0131 geoloji c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox q\u0259dim vulkan m\u0259n\u015f\u0259li s\u00fcxurlar\u0131, ona mane olmaq ist\u0259y\u0259n s\u0259rt qayalar\u0131 yararaq dar \u201cd\u0259hlizl\u0259r\u201d a\u00e7\u0131r, 5-10 v\u0259 b\u0259z\u0259n 15-20 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 t\u00f6k\u00fcl\u0259r\u0259k ecaskar m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259r yarad\u0131r. Onlar\u0131n t\u0259bi\u0259t abid\u0259si kimi Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n qeydiyyata al\u0131nmas\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu yerl\u0259r\u0259 ekoturizm v\u0259 da\u011f turizmi \u00fczr\u0259 mar\u015frutlar\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAbdal\u201d s\u00f6z\u00fc t\u00fcrkdilli q\u0259dim hunlara m\u0259xsus tayfan\u0131n ad\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Z\u0259y\u0259m cay\u0131 d\u0259r\u0259sinin el aras\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 \u201cX\u0131nna d\u0259r\u0259si\u201d, \u00e7ay\u0131n m\u0259ns\u0259b hiss\u0259sind\u0259 K\u00fcr\u00fcn sa\u011f sahilind\u0259ki d\u00fcz\u0259nliyin \u201cXunan d\u00fcz\u00fc\u201d adlanmas\u0131 da, y\u0259qin ki, t\u0259sad\u00fcfi deyil. Amma burada, s\u00f6zs\u00fcz ki, pe\u015f\u0259kar arxeoloqlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259dqiqat apar\u0131ld\u0131qdan sonra do\u011fru fikir s\u00f6yl\u0259nil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.hizliresim.com\/0R1n8L.png\" alt=\"\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed-youtube aligncenter wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Tovuz \u015f\u0259lal\u0259l\u0259ri. C\u0259lal\u0259ddin 2017.\" width=\"640\" height=\"360\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/yOOJGINlfzQ?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: C\u0259lal\u0259ddin QASIMOV,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>M\u00fcharib\u0259 veteran\u0131, Beyn\u0259lxalq Qa\u015fqari Fondunun vitse-prezidenti, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar<\/em><\/strong>Q\u0259dim t\u00fcrk O\u011fuz yurdu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu \u0259razil\u0259ri g\u0259z\u0259nd\u0259 sanki tariximizi v\u0259r\u0259ql\u0259yirs\u0259n. Zaman-zaman d\u00fcnya tarixind\u0259 izaholunmaz v\u0259 sirli hadis\u0259l\u0259r\u0259 rast g\u0259linib&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":366,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-365","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840-300x200.png",300,200,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",640,427,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",640,427,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",665,444,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840-665x380.png",540,309,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/grq840.png",374,250,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=365"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":367,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/365\/revisions\/367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}