{"id":3453,"date":"2020-01-15T23:46:01","date_gmt":"2020-01-15T19:46:01","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=3453"},"modified":"2024-01-27T19:40:11","modified_gmt":"2024-01-27T15:40:11","slug":"erm%c9%99nistanin-gurcustana-qarsi-%c9%99razi-iddialari-v%c9%99-isgalci-%c9%99m%c9%99liyyatlar-h%c9%99rbi-ekspert-ii-yazi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=3453","title":{"rendered":"Erm\u0259nistan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 \u0259m\u0259liyyatlar &#8212; H\u018fRB\u0130 EKSPERT (II YAZI)"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131: Oktyabr toqqu\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>18 oktyabr 1918-ci ild\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi b\u00f6lm\u0259si c\u0259nubdan G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n n\u0259zar\u0259t etdiyi Kober (Koberi) d\u0259mir yolu ke\u00e7idind\u0259ki demarkasiya x\u0259ttini ke\u00e7di. H\u0259l\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 olan Almaniya komandanl\u0131\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n Koberin azad edilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etdi, lakin bu t\u0259l\u0259b yerin\u0259 yetirilm\u0259di. V\u0259ziyy\u0259t almanlar\u0131n dem\u0259k olar ki, real canl\u0131 q\u00fcvv\u0259sinin olmamas\u0131 il\u0259 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015firdi. G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tinin alman qo\u015funlar\u0131n\u0131n elementl\u0259rinin \u0259n az\u0131 Vorontsovka b\u00f6lg\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r qalmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, o d\u00f6vrd\u0259 alman v\u0259 t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 art\u0131q t\u0259xliyy\u0259 edilirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Armen-1576916043.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Armen-1576916043.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, demarkasiya x\u0259ttinin zonas\u0131nda h\u0259m g\u00fcrc\u00fc, h\u0259m d\u0259 alman b\u00f6lm\u0259l\u0259ri azsayl\u0131 t\u0259rkib\u0259 malik idi v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f yox, s\u0259rh\u0259d funksiyas\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, Karinq k\u0259ndind\u0259ki g\u00fcrc\u00fc-alman n\u0259zar\u0259t m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 c\u0259mi 1 zabit, 20 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 12 alman \u0259sg\u0259ri vard\u0131. Ba\u015fqa m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r d\u0259 say t\u0259rkibin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox da f\u0259rql\u0259nmirdi. Ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r v\u0259 almanlar Tiflisd\u0259n d\u0259st\u0259k t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yard\u0131m \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131na cavab olaraq G\u00fcrc\u00fcstan komandanl\u0131\u011f\u0131 iki zirehli qatar\u0131 v\u0259 250 n\u0259f\u0259rlik b\u00f6lm\u0259ni Sanain yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131na g\u00f6nd\u0259rdi. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, 20 oktyabr ax\u015fam\u0131 erm\u0259ni d\u0259st\u0259si Kober stansiyas\u0131ndan \u00e7\u0131xaraq d\u0259mir yolunun q\u0259rb v\u0259 \u015f\u0259rqind\u0259ki y\u00fcks\u0259klikl\u0259rd\u0259 m\u00f6vqel\u0259r qurdu. Erm\u0259ni komandanl\u0131\u011f\u0131 demarkasiya x\u0259ttinin c\u0259nubundak\u0131 \u015eaqali stansiyas\u0131na ke\u00e7m\u0259k bar\u0259d\u0259 g\u00fcrc\u00fc komandanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259l\u0259bini yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259n imtina etdi. Eyni zamanda, G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti Erm\u0259nistan\u0131n ilk Ba\u015f naziri da\u015fnak Ka\u00e7aznuninin imzas\u0131 il\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u015fifr\u0259li h\u00f6kum\u0259t teleqram\u0131 da ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#171;Nazir\u0259<br>S\u0259dr Jordaniyaya,<br>sur\u0259ti Erm\u0259nistan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 v\u0259kili Camalyana.<\/em><br><br>Dilican d\u0259st\u0259sinin r\u0259isi m\u0259n\u0259 bildirdi ki, g\u00fcrc\u00fc ordusu ona \u015eaqali stansiyas\u0131ndan \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ultimatum verib. M\u0259n erm\u0259ni t\u0259r\u0259fin\u0259 stansiyan\u0131 t\u0259rk etm\u0259m\u0259yi v\u0259 \u0259g\u0259r g\u00fcrc\u00fcl\u0259r h\u00fccuma ke\u00e7s\u0259l\u0259r &#8212; m\u00fcdafi\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc aparma\u011f\u0131 \u0259mr etdim. \u018fzabke\u015f Erm\u0259nistan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan, h\u0259qiq\u0259t v\u0259 \u0259dal\u0259t ad\u0131ndan yeni b\u0259lalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq namin\u0259 t\u0259cav\u00fczkar h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259yinizi v\u0259 g\u00fcrc\u00fc qo\u015funlar\u0131n\u0131 m\u00f6vcud x\u0259ttd\u0259 dayand\u0131rma\u011f\u0131 xahi\u015f edir\u0259m.<br><br>S\u0259rh\u0259dl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn suallar\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar yolu il\u0259 h\u0259ll ed\u0259c\u0259yik. Siz\u0259 Rami\u015fvili, Agaronyan v\u0259 Xatisovun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ictimaiyy\u0259t\u0259 verdiyiniz t\u0259nt\u0259n\u0259li b\u0259yanat\u0131n\u0131z\u0131 xat\u0131rlad\u0131ram: G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Lorey\u0259 qar\u015f\u0131 iddias\u0131 m\u00f6vcud deyil, oran\u0131 yaln\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6lk\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259m\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq \u0259ld\u0259 saxlay\u0131r\u0131q&#187;. Cavab\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zl\u0259yir\u0259m.<br><br><em>Nazir<br>S\u0259dr Ka\u00e7aznuni&#187;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Oktyabr\u0131n 23-d\u0259 erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcy\u00fcn k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Karinge k\u0259ndind\u0259ki alman postuna h\u00fccum etdil\u0259r v\u0259 almanlar\u0131 geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sanaind\u0259ki g\u00fcrc\u00fc komandanl\u0131\u011f\u0131 almanlara k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn piyada b\u00f6l\u00fck v\u0259 bir \u0259d\u0259d zirehli qatar g\u00f6nd\u0259rdi. Ert\u0259si g\u00fcn G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti Bor\u00e7al\u0131da x\u00fcsusi v\u0259ziyy\u0259t elan ed\u0259r\u0259k uezd\u0259 general Tsulukidzeni qubernator t\u0259yin etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/43534-1576916312.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/43534-1576916312.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Oktyabr\u0131n 27-d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259n Karing k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r davam etdi. G\u00fcrc\u00fcstan zirehli qatar\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girm\u0259si G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n lehin\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaratd\u0131. 26 oktyabrda Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Ovanes Ka\u00e7aznuninin ad\u0131ndan G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 Tsater v\u0259 Karing b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259rk etm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 teleqram g\u00f6nd\u0259rildi. Bu teleqramda k\u0259ndl\u0259rin Erm\u0259nistan qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259vv\u0259lki \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si anla\u015f\u0131lmazl\u0131q adland\u0131r\u0131ld\u0131. Teleqramda s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn konfrans \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259klifi d\u0259 yer ald\u0131. Bu zaman g\u00fcrc\u00fcl\u0259rl\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar m\u00fcv\u0259qq\u0259ti dayand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Ar\u00e7il \u00c7a\u00e7kxianinin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin Almaniyan\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi G\u00fcrc\u00fcstana v\u0259 onun \u0259razisind\u0259ki alman q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar ke\u00e7irm\u0259sinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di, \u0130ttifaq \u00d6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259slim olmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Antanta g\u00fccl\u0259rin\u0259 m\u00fctt\u0259fiqlik n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi. Bir az da ir\u0259li ged\u0259r\u0259k qeyd ed\u0259k ki, m\u00fcharib\u0259nin ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259sinin 1918-ci il dekabr\u0131nda ingilis qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131ya girm\u0259sind\u0259n d\u0259rhal sonra ba\u015flamas\u0131 da t\u0259sad\u00fcf ola bilm\u0259zdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Ri\u00e7ard Hovhannisyan is\u0259 oktyabr hadis\u0259l\u0259rinin Erm\u0259nistan\u0131n yeni \u0259razil\u0259r \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si c\u0259hdinin n\u0259 q\u0259d\u0259r ciddi mane\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;yoxlama&#187; oldu\u011funu iddia edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Lorid\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r bitdikd\u0259n \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra, T\u00fcrkiy\u0259 Mudros s\u00fclh sazi\u015fin\u0259 imza ataraq t\u0259slim oldu. Sonrak\u0131 on bir g\u00fcn \u0259rzind\u0259 Austriya-Macar\u0131stan v\u0259 Almaniya m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kildi v\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015fa \u00e7atd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Uilya-6307665252.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Uilya-6307665252.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Antanta g\u00fccl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 C\u0259nubi Qafqaz B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n t\u0259sir dair\u0259sin\u0259 girm\u0259li oldu. Noyabr\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 \u0130ran\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259ki \u018fnz\u0259li liman\u0131nda olan, B\u00f6y\u00fck Britaniya Ekspedisiya Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin komandiri general-mayor ser Uilyam Montqomeri Tomson a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 siyasi parametrl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n bir s\u0131ra m\u0259\u015fhur a\u00e7\u0131qlamalar verdi:<\/p>\n\n\n\n<p>1.&nbsp;1918-ci ilin noyabr\u0131n 17-d\u0259 s\u0259h\u0259r saat 10.00-dan gec olmayaraq b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk v\u0259 alman qo\u015funlar\u0131, 1914-c\u00fc ild\u0259ki Rusiya Qafqaz\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259lidirl\u0259r.&nbsp;2.&nbsp;Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 onun neft yataqlar\u0131, Batum liman\u0131 (Batumi) nizam-intizam yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ingilis i\u015f\u011fal\u0131na m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 ba\u015fqa he\u00e7 bir h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259nin ingilis i\u015f\u011fal\u0131 zonalar\u0131na daxil olmas\u0131na icaz\u0259 verilmir.&nbsp;3.&nbsp;B\u00f6y\u00fck Britaniya Qafqaz\u0131 m\u00fctt\u0259fiq Rusiya \u0259razisinin bir hiss\u0259si hesab edir, bununla \u0259laq\u0259dar olaraq hans\u0131sa yeni d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bax\u0131lm\u0131r, lakin faktiki olaraq m\u00f6vcud yerli hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q istisna edilmir.&nbsp;4.&nbsp;S\u0259lahiyy\u0259tli m\u00fcv\u0259kkill\u0259ri il\u0259 t\u0259msil olunan B\u00f6y\u00fck Britaniya, b\u00f6lg\u0259d\u0259ki dig\u0259r daxili i\u015fl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fmadan, Qafqazdak\u0131 beyn\u0259lxalq ticar\u0259t\u0259 v\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Noyabr\u0131n 17-d\u0259 ilk \u0130ngilis ekspedisiya q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Bak\u0131ya g\u0259ldi, dekabr\u0131n 15-d\u0259 is\u0259 Batumi v\u0259 dig\u0259r rayonlar i\u015f\u011fal edildi. \u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259ki \u0130ngilis komandanl\u0131\u011f\u0131 Qafqaz\u0131n dig\u0259r strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259 qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rm\u0259k v\u0259 qarnizonlar\u0131n\u0131 orada yerl\u0259\u015fdirm\u0259k h\u00fcququnu \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6lg\u0259d\u0259ki h\u0259rbi siyasi v\u0259ziyy\u0259tin bu m\u0259crada d\u0259yi\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Da\u011fl\u0131lar Respublikas\u0131n\u0131n (\u015eimali Qafqaz) h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259n ehtiyatla qar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Antantan\u0131n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n erm\u0259ni xalq\u0131na x\u00fcsusi v\u0259dl\u0259r verilm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ingilisl\u0259rin Qafqaza g\u0259li\u015fi Erm\u0259nistanda x\u00fcsusi nikbinlik v\u0259 &#171;parlaq g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259&#187; yeni \u00fcmidl\u0259r yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1918-ci ilin noyabr\u0131nda t\u0259r\u0259fl\u0259rin diplomatik s\u0259yl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin noyabr\u0131nda g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni t\u0259r\u0259fl\u0259ri aras\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlar ba\u015flad\u0131. G\u00fcrc\u00fcstan parlamentinin \u00fczv\u00fc Semyon Mdivani, &#171;Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 dostluq \u0259laq\u0259l\u0259ri yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn&#187; x\u00fcsusi s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259 kimi Tiflisd\u0259n \u0130r\u0259vana g\u00f6nd\u0259rildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/34534-3153832626.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/34534-3153832626.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, G\u00fcrc\u00fcstan r\u0259hb\u0259rliyi m\u00fcst\u0259qillik elan ed\u0259n C\u0259nubi v\u0259 \u015eimali Qafqaz\u0131n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rinin h\u00f6kum\u0259tl\u0259rini Tiflisd\u0259 &#171;ortaq h\u0259yati vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259lli&#187; m\u00f6vzusunda konfrans t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Konfrans ideyas\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259bli\u011fi, Mdivani missiyas\u0131na qoyulan v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Planla\u015fd\u0131r\u0131lan konfrans zaman\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edirdi:&nbsp;1.&nbsp;Konfransda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k H\u00f6kum\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00fcst\u0259qilliyinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 tan\u0131nmas\u0131;&nbsp;2.&nbsp;S\u0259rh\u0259dl\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin, m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda bar\u0131\u015f\u0131q raz\u0131la\u015fmas\u0131 \u0259sas\u0131nda h\u0259ll edilm\u0259si. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 konsensus \u0259ld\u0259 edilm\u0259dikd\u0259 m\u00fcbahis\u0259 arbitraj vasit\u0259sil\u0259 h\u0259ll edilsin;&nbsp;3.&nbsp;Konfransda t\u0259msil olunan xalqlar\u0131n m\u0259nafel\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 he\u00e7 bir raz\u0131la\u015fma ba\u011flamamaq \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcls\u00fcn;&nbsp;4.&nbsp;Konfrans i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rinin tan\u0131nmas\u0131 v\u0259 \u00fcmumi maraqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1919-cu ilin \u0259vv\u0259lin\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lan &#171;\u00fcmumd\u00fcnya konqresind\u0259&#187; birg\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 d\u0259st\u0259k b\u0259yanat\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etsin.&nbsp;Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n konfrans\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si ideyas\u0131 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 Horurd (qanunverici orqan) t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcsb\u0259t qar\u015f\u0131lansa da, G\u00fcrc\u00fcstan t\u0259r\u0259fin\u0259 iki m\u00fch\u00fcm iddia ir\u0259li s\u00fcr\u00fcld\u00fc:<\/p>\n\n\n\n<p>1.&nbsp;Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi G\u00fcrc\u00fcstan H\u00f6kum\u0259tinin birt\u0259r\u0259fli qaydada v\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fczakir\u0259 edilm\u0259d\u0259n konfrans\u0131n vaxt\u0131n\u0131 v\u0259 yerini t\u0259yin etm\u0259sin\u0259 naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi, \u00fcst\u0259lik, Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259finin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin haz\u0131rla\u015fmas\u0131na v\u0259 vaxt\u0131nda g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r vaxt ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na etiraz etdi. \u018fsas iddia olaraq sonuncu q\u0259bul edildi;&nbsp;2.&nbsp;Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini d\u0259 Tiflis konfrans\u0131nda m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k ist\u0259mirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mdivani \u0130r\u0259vandan m\u0259ruz\u0259 etdi ki, konfrans bar\u0259d\u0259 g\u00fcrc\u00fc t\u0259klifinin format\u0131n\u0131n n\u0259inki erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 r\u0259smil\u0259ri aras\u0131nda, h\u0259tta bu add\u0131m\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n yeni Qafqaz d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda dominant rol oynama\u011fa c\u0259hdi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n erm\u0259ni diasporunun n\u00fcfuzlu n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u0259 etiraz\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin narahatl\u0131\u011f\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Londondak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si knyaz Zurab Avali\u015fvili t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 anlay\u0131\u015fla qar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>O, sonralar bu bar\u0259d\u0259 yazd\u0131: &#171;Xarici \u0130\u015fl\u0259r nazirinin v\u0259zif\u0259l\u0259rini icra ed\u0259n N.Rami\u015fvili t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanan &#171;D\u0259v\u0259tnam\u0259&#187; notas\u0131n\u0131n tonu, daha \u00e7ox Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyind\u0259 veril\u0259n dair\u0259vi komandan\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/345-1576916695.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/345-1576916695.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131dak\u0131 iddialar\u0131n birincisi il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin bu naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 Mdivani missiyas\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n siyasi reall\u0131qlar il\u0259 \u0259laq\u0259dar konfrans\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n vacibliyini izah etm\u0259kl\u0259 aradan qald\u0131r\u0131la bildi, lakin Erm\u0259nistan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259nin g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilm\u0259m\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259ti t\u0259l\u0259bi prinsipial v\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Planla\u015fd\u0131r\u0131lan konfrans 10 noyabr 1918-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. Konfrans G\u00fcrc\u00fcstan Demokratik Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan Xarici \u0130\u015fl\u0259r nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131rd\u0131. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 Xarici \u0130\u015fl\u0259r naziri Yevgeniya Qeqe\u00e7kori v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Naziri Noy Rami\u015fvili, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131 is\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tind\u0259ki n\u00fcmay\u0259nd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Yusuf C\u0259f\u0259rov v\u0259 doktor Mustafa B\u0259y V\u0259kilov, \u015eimali Qafqaz Da\u011f Respublikas\u0131n\u0131 (Da\u011fl\u0131lar Birliyi \u0130ttifaq\u0131n\u0131) is\u0259 iki n\u00fcmay\u0259nd\u0259 &#8212; P\u015femaxo Kotsev v\u0259 Vassan-Giray Cabagi t\u0259msil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti konfransa g\u0259lm\u0259di, bu bar\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Ar\u015fak Camalyan t\u0259r\u0259find\u0259n bildiri\u015f t\u0259qdim edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin izahat\u0131nda \u0130r\u0259van v\u0259 Tiflis aras\u0131ndak\u0131 z\u0259if d\u0259mir yolu ba\u011flant\u0131s\u0131na istinad edildi, guya buna g\u00f6r\u0259 Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259l\u0259b olunan m\u00fcdd\u0259td\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n paytaxt\u0131na g\u0259l\u0259 bilm\u0259yib. Konfrans n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri buna cavab olaraq, i\u015fin 3 g\u00fcn &#8212; 13 noyabr tarixin\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmas\u0131 q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u0130r\u0259van\u0131 d\u0259rhal m\u0259lumatland\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi yen\u0259 g\u0259lm\u0259kd\u0259n imtina etdi v\u0259 bu d\u0259f\u0259 haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, habel\u0259 bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin ayd\u0131n olmamas\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Da\u011fl\u0131 Respublikan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin statusunu v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n konfransa m\u00fcnasib\u0259tini b\u0259han\u0259 etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 konfrans\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 ay\u0131n 20-n\u0259, sonra is\u0259 30 noyabra q\u0259d\u0259r t\u0259xir\u0259 sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 (gah s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259md\u0259n \u00e7\u0131xarmaq t\u0259l\u0259bi, gah n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin Tiflis\u0259 g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn qatar\u0131n olmamas\u0131 v\u0259 s.) s\u0259f\u0259ri t\u0259xir\u0259 salaraq konfrans\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sini \u0259ng\u0259ll\u0259yirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Be\u015f g\u00fcn sonra, 5 dekabr 1918-ci ild\u0259 Mdivaninin missiyas\u0131 Tiflisd\u0259n \u0130r\u0259vana getdi. G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti is\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259finin s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259sini konfrans proqram\u0131ndan \u00e7\u0131xarmaq t\u0259klifin\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu teleqramla bildirdi. Lakin bu fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131na son qoya bilm\u0259di: teleqraf x\u0259tti t\u0259xribat akt\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn teleqram gec g\u0259ldi. Teleqram\u0131n m\u0259tni radio il\u0259 t\u0259krarland\u0131, lakin bu yaln\u0131z 14 dekabrda, m\u00fcharib\u0259 ba\u015flayandan sonra ba\u015f verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Diplomatik qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qla paralel olaraq dig\u0259r s\u00fcrt\u00fcnm\u0259l\u0259r d\u0259 ba\u015f verdi: m\u0259s\u0259l\u0259n, G\u00fcrc\u00fcstan hakimiyy\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n olan erm\u0259ni qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan Bor\u00e7al\u0131 uezdinin Lori b\u00f6lg\u0259sin\u0259 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k yerl\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259n imtina etdi. Erm\u0259nistan Bor\u00e7al\u0131 \u0259razisininin bu hiss\u0259sini \u00f6z torpaqlar\u0131 hesab etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu qada\u011fan\u0131 dostlu\u011fa zidd h\u0259r\u0259k\u0259t kimi q\u0259bul etdi v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 23 oktyabr 1918-ci il tarixli nota verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma aparanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin \u0259razi m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 geri add\u0131m atmamas\u0131n\u0131n ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 erm\u0259ni diasporunun m\u00fcharib\u0259d\u0259ki ortaq h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 verdiyi &#171;t\u00f6hf\u0259&#187;y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131na inanmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259svir edil\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n otuz iki il sonra F. Kaz\u0131mzad\u0259 \u0130ttifaq \u00d6lk\u0259l\u0259rinin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u0259\u011flub olmas\u0131 an\u0131nda erm\u0259ni c\u0259miyy\u0259tind\u0259 dominantl\u0131q ed\u0259n a\u011f\u0131l v\u0259ziyy\u0259tini bel\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Membe-4730748939.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ordu.az\/photos\/2019\/12\/Membe-4730748939.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>&#171;1918-ci ilin noyabr ay\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n t\u0259slim olmas\u0131 erm\u0259ni tarixind\u0259 yeni bir d\u00f6vr\u00fcn yarad\u0131lmas\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Erm\u0259nistana g\u0259l\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259 onun liderl\u0259rinin ba\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u0259rdi. Onlar art\u0131q Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259n Qara d\u0259niz\u0259 v\u0259 Qara d\u0259nizd\u0259n X\u0259z\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan &#171;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#187;\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r&#8230; Onlar\u0131n fantaziyalar\u0131 Parisd\u0259, Londonda v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Va\u015finqtonda t\u0259\u015fviq edilirdi. Lakin erm\u0259nil\u0259ri ger\u00e7\u0259k olmayan \u00fcmidl\u0259r v\u0259 v\u0259dl\u0259rl\u0259 t\u0259la\u015fland\u0131r\u0131rd\u0131lar&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, yenid\u0259n &#171;canlanan&#187; Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi \u00fcmid edirdi ki, qalib g\u0259l\u0259n m\u00fctt\u0259fiql\u0259r onlara qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259r biri il\u0259 ikit\u0259r\u0259fli dan\u0131\u015f\u0131qlar yolu il\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan daha \u00e7ox \u0259razi \u0259ld\u0259 etm\u0259yi t\u0259klif ed\u0259c\u0259kl\u0259r. \u00dcst\u0259lik, Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin he\u00e7 vaxt 1918-ci ilin sonunda Bor\u00e7al\u0131da h\u0259rbi g\u00fcc t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 \u201cc\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d q\u0259rar\u0131na, \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 Fransan\u0131n d\u0259st\u0259yin\u0259 tam \u0259min olmadan g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini iddia ed\u0259n Kaz\u0131mzad\u0259nin fikri il\u0259 raz\u0131la\u015fmamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil, \u00e7\u00fcnki G\u00fcrc\u00fcstan az \u0259vv\u0259l q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t d\u0259 olsa Almaniyan\u0131n siyasi orbitind\u0259 yer al\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mdivani il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar zaman\u0131 erm\u0259ni liderl\u0259r, G\u00fcrc\u00fcstan t\u0259r\u0259finin Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq \u0259razil\u0259rinin bir hiss\u0259sinin (erm\u0259nil\u0259r bu \u0259razil\u0259ri &#171;T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131&#187; adland\u0131r\u0131rlar) Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 qat\u0131lmas\u0131na ver\u0259c\u0259kl\u0259ri d\u0259st\u0259k qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Bor\u00e7al\u0131 v\u0259 Axalkalaki uezdl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r etm\u0259y\u0259 haz\u0131r olduqlar\u0131n\u0131 bildirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tinin qon\u015fular\u0131 il\u0259 yeni m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ocaqlar\u0131n\u0131 n\u0259 yaratma\u011fa g\u00fcc\u00fc, n\u0259 d\u0259 ist\u0259yi var idi, bu is\u0259 erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda konsensus \u0259ld\u0259 etm\u0259yi \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Praktiki olaraq u\u011fursuz dan\u0131\u015f\u0131qlar v\u0259 u\u011fursuz diplomatik s\u0259yl\u0259r fonunda m\u00fcbahis\u0259li uezdl\u0259rd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t narahat idi. G\u00fcrc\u00fcstan h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin b\u0259zi b\u00f6lm\u0259l\u0259ri ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 kimi deyil, birba\u015fa erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015firdi, bu is\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 naraz\u0131l\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olurdu. Erm\u0259ni k\u0259ndlil\u0259ri g\u00fcrc\u00fc h\u0259rb\u00e7il\u0259rini intizams\u0131zl\u0131qda, yerli \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 xo\u015fag\u0259lm\u0259z m\u00fcnasib\u0259td\u0259 v\u0259 soy\u011fun\u00e7uluqla, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 yerli erm\u0259nil\u0259ri t\u0259xribat\u00e7\u0131 davran\u0131\u015flarda ittiham edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>(Ard\u0131 var&#8230;)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>H\u0259rbi ekspert \u018fdal\u0259t Verdiyev|Ordu.az|<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131: Oktyabr toqqu\u015fmalar\u0131 18 oktyabr 1918-ci ild\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi b\u00f6lm\u0259si c\u0259nubdan G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n n\u0259zar\u0259t&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3454,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-3453","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212-300x209.jpg",300,209,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",606,423,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212-606x380.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_412212.jpg",358,250,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3453","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3453"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3455,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3453\/revisions\/3455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3453"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}