{"id":3427,"date":"2020-01-14T00:12:49","date_gmt":"2020-01-13T20:12:49","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=3427"},"modified":"2020-01-14T00:14:14","modified_gmt":"2020-01-13T20:14:14","slug":"istisi-ozg%c9%99l%c9%99rin-tustusu-bizim-olan-baki-nefti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=3427","title":{"rendered":"\u0130stisi \u00f6zg\u0259l\u0259rin, t\u00fcst\u00fcs\u00fc bizim olan Bak\u0131 nefti"},"content":{"rendered":"\n<p>Bak\u0131 neftinin ziyan\u0131 bizim, g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 imperialistl\u0259rin olub. Az\u0259rbaycan adl\u0131 m\u0259ml\u0259k\u0259t bu qara \u00e7irkab hesab\u0131na didik-didik edilib. Parampar\u00e7a olub. \u00d6zg\u0259l\u0259r\u0259 q\u00fcdr\u0259t,\u015e bizl\u0259r\u0259 is\u0259 b\u0259db\u0259xtlik g\u0259tirm\u0259kd\u0259 davam edir, Bak\u0131 nefti&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\n\nAlman t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas\u0131 Biper\u015fteyn Fridrixin \u0259s\u0259rl\u0259ri t\u0259sdiq edir ki, \u0259n q\u0259dim neft quyular\u0131 Ab\u015feronun Balaxan\u0131, Suraxan\u0131, Bibiheyb\u0259t, Bin\u0259q\u0259di, Sabun\u00e7u, Ramana v\u0259 \u015euban\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Quyular\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Balaxan\u0131da yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. Haz\u0131rda Ab\u015feronda ilk neft m\u0259nb\u0259yi d\u0259rinliyi 35 m olan, Balaxan\u0131da Allahyar M\u0259mm\u0259d\u0259li Nur o\u011flunun 1594-c\u00fc ild\u0259 tikdiyi quyu say\u0131l\u0131r. 1803-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 Bak\u0131 sakini Hac\u0131 Qas\u0131mb\u0259y M\u0259nsurb\u0259yov ilk d\u0259f\u0259 olaraq Bibi-heyb\u0259t buxtas\u0131n\u0131n sahilind\u0259n 18 v\u0259 30 metr m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f iki quyudan d\u0259nizin dibind\u0259n neft \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Burada Qara d\u0259niz Qazax ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n Kubana d\u0259v\u0259t edilmi\u015f, \u00e7ar\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 1833-c\u00fc ild\u0259 \u201c\u018fm\u0259y\u0259 v\u0259 quyular\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 in\u015fas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri \u015f\u00fcca\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259\u201d g\u00fcm\u00fc\u015f medalla t\u0259ltif edilmi\u015f bak\u0131l\u0131 K\u0259rb\u0259layi Yusif \u018fmirb\u0259y o\u011flu v\u0259 Hac\u0131 N\u0259bi S\u0259fi o\u011flunun adlar\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r. Balaxan\u0131da 1823-c\u00fc ild\u0259 yerli sakinl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 \u201cX\u0259l\u0259fi\u201d quyusunun 200 il qabaq in\u015fa edilm\u0259si haqq\u0131nda yaz\u0131 olan da\u015f tapd\u0131lar. Dig\u0259r q\u0259dim quyular is\u0259 XVIII \u0259srd\u0259 in\u015fa edilmi\u015f \u201c\u00c7ambu\u201d, \u201cHac\u0131 Zurabi\u201d, \u201cDostakov\u201d, \u201cSapahi\u201d, \u201cUrusi\u201d, \u201cQaz\u0131\u201d, \u201c\u015eah S\u0259fi\u201d, \u201cA\u011fayi\u201d, \u201c\u018fli B\u0259yi\u201d, \u201cXan\u0259li\u201d, \u201c\u0130rzaqulu\u201d v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131lmas\u0131ndan xeyli qabaq b\u0259rpa edilmi\u015fdil\u0259r.\n\n<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 neftind\u0259n bar\u0131nm\u0131\u015f Nobeli \u00e7oxlar\u0131 tan\u0131sa da, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00e7<strong><em>ox adam b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u201cRot\u015fild\u201d soyad\u0131n\u0131 e\u015fitm\u0259yib. Bu ail\u0259nin ad\u0131 n\u0259 Forbes jurnal\u0131n\u0131n \u201c\u0130lin varl\u0131lar\u0131\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 var, n\u0259 d\u0259 d\u00fcnya reaktiv-k\u00fcbar c\u0259miyy\u0259tinin adlar\u0131 aras\u0131nda.<\/em><\/strong> Bel\u0259likl\u0259:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/nob33wwww.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3429\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Nobel Qarda\u015flar\u0131&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1875-cu ild\u0259 Nobel qarda\u015flar\u0131 Bak\u0131da &#171;Tovari\u015festvo Neftyanoqo Proizvodstva Bratyev Nobel&#187; \u2013 Nobel Qarda\u015flar\u0131 \u015firk\u0259tini yarad\u0131rlar. Az m\u00fcdd\u0259td\u0259 Nobel qarda\u015flar\u0131 Ab\u015feronun bir s\u0131ra neft m\u0259d\u0259nl\u0259rinin sahibi olur, zavodlar al\u0131r v\u0259 xeyli kapitala yiy\u0259l\u0259nirl\u0259r. (1879 ilind\u0259 \u0130mparator II. Aleksandr t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cBranobel\u201d telgraf \u00fcnvanl\u0131 \u201cNobel Qarda\u015flar\u0131n\u0131n Neft &nbsp;\u0130stehsal\u0131 Hiss\u0259dar Ortaql\u0131\u011f\u0131 \u201d &nbsp;tesis edilmidir). &nbsp;Qurucular\u0131 (t\u0259sis\u00e7il\u0259ri) Robert, Ludwig ve Alfred (1833-1896 ill\u0259rind\u0259) Nobel ve baqalar\u0131 olan firman\u0131n \u0259sas s\u0259rmay\u0259si f\u0259aliyy\u0259tinin birinci ilind\u0259 3 milyon rubla \u00e7atd\u0131. Firma neft yata\u011f\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n&nbsp; edilm\u0259sind\u0259n son neft m\u0259hsullar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r qarda\u015flar\u0131n idar\u0259etm\u0259sind\u0259 idi. 1900-ci&nbsp; illind\u0259 \u201cNobel Qarda\u015flar\u0131\u201d \u015firk\u0259tinin v\u0259 Rotshildin \u201cX\u0259z\u0259r-Qarad\u0259niz C\u0259miyy\u0259tinin\u201d hiss\u0259sin\u0259 has\u0131lat\u0131n %21-i v\u0259 Bak\u0131dan neft ixracat\u0131n\u0131n %40-i uy\u011fun &nbsp;g\u0259lirdi.Eyni il\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 6 \u0259n b\u00f6y\u00f6k neft emal\u0131&nbsp; fabriki kerosin ehtiyac\u0131n\u0131n %44-I qar\u015f\u0131lark\u0259n, bunun %22-d\u0259n \u00e7oxu sadc\u0259 \u201cNobel qarda\u015flar\u0131\u201d firmas\u0131na aid idi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>1914-1917-ci ill\u0259rind\u0259 \u201cNobel qarda\u015flar\u0131\u201d firmas\u0131 30 milyon rubul. \u0259sas&nbsp; s\u0259rmay\u0259y\u0259, 13-d\u0259n \u00e7ox fabrik\u0259 ( 6 neft&nbsp; fabrikin\u0259) sahib idi. 1916-ci ilind\u0259 onun \u0259sas neft&nbsp; hasilat\u0131 is\u0259 76 milyon pul neft&nbsp; olmu\u015fdur.&nbsp; Bel\u0259c\u0259, haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00f6ht\u0259b\u0259r m\u00fckafat\u0131 olan Nobel m\u00fckafat\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm qismini Bak\u0131 neftind\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f s\u0259rmay\u0259 il\u0259 \u00f6d\u0259yirdi.&nbsp;Nobel m\u00fckafat\u0131n\u0131n m\u0259bl\u0259\u011fi t\u0259xmin\u0259n 1,3 mln. dollara b\u0259rab\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"296\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_25145.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3430\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_25145.jpg 400w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/photo_25145-300x222.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Rot\u015fild Qarda\u015flar\u0131&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Parisd\u0259 Bank ortaqlar\u0131 olan Rot\u015fild qarda\u015flar\u0131 19-cu y\u00fczilliyin 70-ci ill\u0259rinin sonundan etibar\u0259n Rusiya neft (petrol) m\u0259d\u0259nl\u0259riyl\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131lar. Yaln\u0131z 16 may 1883-c\u00fc ilind\u0259 iflas etmi\u015f Batumi Petrol S\u0259nayesi ve Ticar\u0259t C\u0259miyy\u0259ti n\u0259zdind\u0259 Bak\u0131da&nbsp; yeni firman\u0131n \u2013 \u201cX\u0259z\u0259r-Qarad\u0259niz Petrol S\u0259nayesi v\u0259 Ticar\u0259t C\u0259miyy\u0259ti\u201d (\u201cX\u0259z\u0259r-Qarad\u0259niz C\u0259miyy\u0259ti\u201d adlanacqd\u0131r) t\u0259sis&nbsp; edildi.&nbsp; Firma t\u0259sis edildi\u011fi tarixden etibar\u0259n, 135 ki\u00e7ik ve orta m\u00fc\u0259ssis\u0259d\u0259n Rusiyaya ve xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kerosin alaraq f\u0259aliy\u0259tini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi . \u00dcst\u0259lik, Rotshildl\u0259r a\u011f neftin&nbsp; sat\u0131\u015f\u0131yla ba\u011fl\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri b\u0259lli raz\u0131la\u015fmalarla imtiyazl\u0131 \u015f\u0259rt\u0259r\u0259 ba\u011flay\u0131rd\u0131, bu da a\u015fa\u011f\u0131daki n\u0259tic\u0259l\u0259ri yarad\u0131rd\u0131: 1884-c\u00fc ilind\u0259 firma t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131dan xaric\u0259 da\u015f\u0131nm\u0131\u015f m\u0259hsulun miqdar\u0131 2,4 milyon pud idi. 5 il sonra bu r\u0259q\u0259m orta hesabla 30 milyon puda \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Rot\u015fildl\u0259rin m\u0259h\u015furla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131dan Antverpen\u0259 kerosin da\u015f\u0131yan \u201cFerg\u00fcsson\u201d neft qatar\u0131 m\u00fch\u00fcm &nbsp;rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Daha sonralar kerosin Londonada t\u0259dar\u00fck edilirdi (\u201cFerg\u00fcsson\u201d g\u0259misi \u0130sve\u00e7r\u0259d\u0259ki Motala \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 fabrikd\u0259 in\u015fa edilmidi; \u0259vv\u0259ll\u0259r bu fabrikd\u0259 Nobell\u0259rin \u201cZ\u0259rd\u00fc\u015ft\u201d g\u0259misi in\u015fa edilmi\u015fdi). Rotshildler Rusyada 6 milyon alt\u0131n pula ve 25 milyon frank illik sermayeye sahip olmaqla f\u0259al sur\u0259tt\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131lar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/resize_e857238b6bf6b20c6f6e585ce900224f.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3431\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131 neftinin ziyan\u0131 bizim, g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 imperialistl\u0259rin olub. Az\u0259rbaycan adl\u0131 m\u0259ml\u0259k\u0259t bu qara \u00e7irkab hesab\u0131na&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,6],"tags":[],"class_list":["post-3427","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-avmvib","category-cmiyyt"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=10\" rel=\"category\">AVMV\u0130B<\/a> <a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=6\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","tag_info":"C\u0259miyy\u0259t","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3427","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3427"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3427\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3433,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3427\/revisions\/3433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3427"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3427"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3427"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}