{"id":303,"date":"2019-01-12T16:35:00","date_gmt":"2019-01-12T12:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/wordpress\/?p=303"},"modified":"2019-01-19T00:45:54","modified_gmt":"2019-01-18T20:45:54","slug":"corc-vasinqton-universitetinin-az%c9%99rbaycanli-doktoranti-biz-usaqlarimizin-700-bal-toplamalarindan-daha-cox-bacariqli-insan-olmalarina-calismaliyiq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=303","title":{"rendered":"Corc Va\u015finqton Universitetinin az\u0259rbaycanl\u0131 doktorant\u0131: \u201cBiz u\u015faqlar\u0131m\u0131z\u0131n 700 bal toplamalar\u0131ndan daha \u00e7ox bacar\u0131ql\u0131 insan olmalar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q\u201d"},"content":{"rendered":"\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p> Az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259hsili v\u0259 y\u00fcks\u0259k pe\u015f\u0259karlar kimi yeti\u015fm\u0259l\u0259ri g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011furlu karyeran\u0131n t\u0259m\u0259li dem\u0259kdir. Bu, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 hesablanm\u0131\u015f strateji h\u0259d\u0259fdir. \u00c7\u00fcnki bu g\u0259ncl\u0259r \u00f6z u\u011fur hekay\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00f6lk\u0259mizin inki\u015faf\u0131na t\u00f6hf\u0259l\u0259rini verm\u0259kd\u0259dir. \u00d6z istedad v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131 il\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsil yolunda inaml\u0131 add\u0131mlar\u0131n\u0131 atan istedadl\u0131 g\u0259ncl\u0259rimizd\u0259n biri d\u0259 haz\u0131rda AB\u015e-\u0131n n\u00fcfuzlu Corc Va\u015finqton Universitetind\u0259 doktorantura t\u0259hsili alan Sevinc \u0130lyas M\u0259mm\u0259dovad\u0131r. Onun t\u0259hsil yolu \u00e7ox maraql\u0131 v\u0259 z\u0259ngindir. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">Veteran.az Corc Va\u015finqton Universitetinin az\u0259rbaycanl\u0131 doktorant\u0131n\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan m&uuml;\u0259llimi q\u0259zetin\u0259 verdiyi m&uuml;sahib\u0259sin t\u0259qdim edir:<\/span><\/strong><br \/><br \/><br \/><strong>&#8212; AB\u015e-a hans\u0131 arzularla gedirdiniz? &Ouml;z&uuml;n&uuml;z\u0259 bel\u0259 bir hesabat verirdinizmi ki, bu yol siz\u0259 u\u011fur g\u0259tir\u0259c\u0259k?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; M\u0259n art\u0131q 10 ildir ki, Amerikadayam. \u0130lk d\u0259f\u0259 birillik m&uuml;badil\u0259 proqram\u0131 \u0259sas\u0131nda AB\u015e-a bakalavr t\u0259hsili alma\u011fa getmi\u015fdim. Sonra 2 illik magistr proqram\u0131n\u0131 oxuma\u011fa yolland\u0131m. Ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurdu\u011fuma g&ouml;r\u0259 Amerikada qalm\u0131\u015fam. H\u0259yat yolda\u015f\u0131m 20 ildir ki, AB\u015e-da ya\u015fay\u0131r, az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. Amerikaya ged\u0259nd\u0259 qar\u015f\u0131ma qoydu\u011fum \u0259n b&ouml;y&uuml;k m\u0259qs\u0259d o idi ki, maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131 bacar\u0131qlar &ouml;yr\u0259nim. &Ccedil;&uuml;nki insan informasiyan\u0131 ist\u0259nil\u0259n yerd\u0259n &ouml;yr\u0259n\u0259, kitablar oxuya bil\u0259r. Ancaq bacar\u0131qlar\u0131 &ouml;yr\u0259nm\u0259k v\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n &ouml;yr\u0259ndikl\u0259rini praktikadan ke&ccedil;irm\u0259k, m&uuml;\u0259yy\u0259n proqramlardan yararlanmaq laz\u0131md\u0131r. M\u0259n d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rd&uuml;m ki, bu bacar\u0131qlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n Amerika bir n&ouml;mr\u0259li &ouml;lk\u0259dir. \u015e&uuml;k&uuml;rl\u0259r olsun ki, AB\u015e D&ouml;vl\u0259t Departamenti t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n m&uuml;badil\u0259 proqramlar\u0131 vard\u0131, m\u0259n onun qalibi se&ccedil;ildim. Bakalavr t\u0259hsili d&ouml;vr&uuml;nd\u0259, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Amerika t\u0259hsilinin &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259rini tam d\u0259rind\u0259n anlam\u0131rd\u0131m, magistraturada oxuyanda is\u0259 bu &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259ri daha &ccedil;ox anlama\u011fa ba\u015flad\u0131m. &Ccedil;&uuml;nki magistraturada t\u0259hsilin idar\u0259edilm\u0259si v\u0259 liderlik &uuml;zr\u0259 t\u0259hsil al\u0131rd\u0131m. Sonra g&ouml;rd&uuml;m ki, t\u0259hsil el\u0259 bir sah\u0259dir ki, onu 2-3 il\u0259 &ouml;yr\u0259nib bitirm\u0259k olmur v\u0259 m\u0259n t\u0259hsilin daha d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 getm\u0259k ist\u0259dim. Q\u0259rara g\u0259ldim ki, doktorantura t\u0259hsili almaq zaman\u0131 g\u0259lib &ccedil;at\u0131b. Art\u0131q doktorantura t\u0259hsilimi yekunla\u015fd\u0131rmaq &uuml;zr\u0259y\u0259m. Ondan sonra art\u0131q m&uuml;dafi\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015faca\u011fam.<br \/><br \/><strong>&#8212; T\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131z\u0131n m&ouml;vzusu n\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; T\u0259dqiqatlar\u0131m\u0131n m&ouml;vzusu t\u0259hsild\u0259 b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 maliyy\u0259 resurslar\u0131n\u0131n b\u0259rab\u0259r b&ouml;l&uuml;\u015fd&uuml;r&uuml;lm\u0259sidir. Bildiyiniz kimi, AB\u015e-da bir &ccedil;ox &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n olan mill\u0259tl\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri ya\u015fay\u0131r. Onlar m&uuml;\u0259yy\u0259n qon\u015fuluqlarda topla\u015f\u0131rlar. B\u0259z\u0259n bel\u0259 hallar yaran\u0131r ki, varl\u0131 qon\u015fular v\u0259 kas\u0131b qon\u015fular olur. Ancaq d&ouml;vl\u0259t maliyy\u0259ni eyni h\u0259cmd\u0259 paylay\u0131r. M\u0259n d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r\u0259m ki, bu, yanl\u0131\u015fd\u0131r. \u018fg\u0259r bir m\u0259kt\u0259b varl\u0131 qon\u015fuluqda yerl\u0259\u015firs\u0259, onun resurslar &uuml;&ccedil;&uuml;n imkanlar\u0131 varsa, b\u0259lk\u0259 d\u0259 o m\u0259kt\u0259b\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 maliyy\u0259 ay\u0131rma\u011fa ehtiyac yoxdur. Kas\u0131b m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 daha &ccedil;ox maliyy\u0259 ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dissertasiya m&ouml;vzum bu istiqam\u0259td\u0259dir. T\u0259dqiqat\u0131m x&uuml;susil\u0259 emmiqrantlar &uuml;z\u0259rind\u0259 formala\u015f\u0131b, ola bil\u0259r ki, m\u0259n &ouml;z&uuml;m d\u0259 emmiqrantam, emmiqrant ail\u0259l\u0259rl\u0259 daha &ccedil;ox &uuml;nsiyy\u0259td\u0259y\u0259m, ondan bu m&ouml;vzuya mara\u011f\u0131m sonsuzdur. \u018fsas foksum budur. T\u0259bii ki, t\u0259dqiqat el\u0259 bir \u015feydir ki, proses \u0259rzind\u0259 d\u0259yi\u015fir, yeni fikirl\u0259r, suallar &uuml;z\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131r v\u0259 s. Ancaq \u0259sas diqq\u0259tim bu istiqam\u0259td\u0259dir.<br \/><br \/><strong>&#8212; T\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 ara\u015fd\u0131rmalara c\u0259miyy\u0259t v\u0259 r\u0259smi dair\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259k varm\u0131?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; &Ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k d\u0259st\u0259k var. M\u0259n siz\u0259 deyim ki, t\u0259dqiqatlar yaln\u0131z d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilmir, y\u0259ni orada \u015f\u0259xsi \u015firk\u0259tl\u0259r, ayr\u0131-ayr\u0131 t\u0259\u015fkilatlar v\u0259 yaxud t\u0259dqiqat agentlikl\u0259ri var ki, onlar &ouml;zl\u0259ri maliyy\u0259l\u0259\u015fdirir. B\u0259z\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir m\u0259kt\u0259bin &ouml;z&uuml; bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n x&uuml;susi problem varsa, h\u0259tta fandreyzinq edir, o sah\u0259 &uuml;zr\u0259 t\u0259dqiqatlar ke&ccedil;irirl\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki Amerikan\u0131n t\u0259hsili t\u0259dqiqatlardan &ccedil;ox as\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/><br \/>T\u0259dqiqatlar, onlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri, t&ouml;vsiy\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259klifl\u0259r ciddi q\u0259bul olunur. B&uuml;t&uuml;n m\u0259kt\u0259bl\u0259r, t\u0259hsil ocaqlar\u0131 &ouml;z q\u0259rarlar\u0131nda t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 s&ouml;yk\u0259nirl\u0259r. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 Amerikada t\u0259dqiqatlara b&ouml;y&uuml;k d\u0259st\u0259k var, &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar ki, ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 h\u0259r il, h\u0259r ay yenil\u0259sinl\u0259r. Ad\u0259t\u0259n 10 il \u0259vv\u0259l olmu\u015f t\u0259dqiqatlardan istinad g\u0259tirmirl\u0259r.<br \/><br \/>M\u0259n misal &uuml;&ccedil;&uuml;n, doktoranturada oxuyuram, h\u0259r d\u0259f\u0259 biz hans\u0131sa m\u0259qal\u0259 yazanda professorlar deyirl\u0259r ki, son 2-3 ilin resurslar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259k. Y\u0259ni yenilikl\u0259r o q\u0259d\u0259r tez s&uuml;r\u0259tl\u0259 ba\u015f verir ki, onlara &ccedil;atmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n biz yaln\u0131z yeni n\u0259\u015fr olunan t\u0259dqiqatlara m&uuml;raci\u0259t edirik. V\u0259 bu, art\u0131q r\u0259qab\u0259t yarad\u0131r. &Ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar ki, t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri bir-biri il\u0259 yar\u0131\u015fa girsinl\u0259r, yax\u015f\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259r haz\u0131rlas\u0131nlar ki, onlara istinad olunsun.<br \/><br \/><strong><span style=\"color: #0000ff;\">&ldquo;T\u0259hsild\u0259 olan inki\u015fafa bir az s\u0259birl\u0259 yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r&rdquo;<\/span><\/strong><br \/><br \/><strong>&#8212; T\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131z gedi\u015find\u0259 Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259riniz olubmu?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; B\u0259li, &ouml;t\u0259n il T\u0259hsil Nazirliyinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 bizim &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k v\u0259 g&ouml;z\u0259l bir layih\u0259miz oldu. ADA Universiteti, Corc Va\u015finqton Universiteti v\u0259 Amerika s\u0259firliyinin birg\u0259 layih\u0259sini realla\u015fd\u0131rd\u0131q. Biz &ouml;z\u0259l \u015firk\u0259tl\u0259ri d\u0259 bu layih\u0259d\u0259 f\u0259al i\u015ftiraka c\u0259lb etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131q. Layih\u0259nin h\u0259yata ke&ccedil;m\u0259sind\u0259 BP \u015firk\u0259ti &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k rol oynad\u0131. Biz b&ouml;y&uuml;k bir komanda &#8212; 8 n\u0259f\u0259rd\u0259n, 4 professor, 4 doktorant t\u0259l\u0259b\u0259 Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r ed\u0259r\u0259k bir ne&ccedil;\u0259 g&uuml;n \u0259rzind\u0259 ADA Universitetind\u0259 konfrans ke&ccedil;irdik. Konfrans\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq biz t\u0259dbirl\u0259 ba\u011fl\u0131 m&uuml;sahib\u0259l\u0259rin, g&ouml;r&uuml;\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin, t\u0259klifl\u0259rin \u0259ks olundu\u011fu m\u0259qal\u0259 t\u0259qdim etdik ki, g\u0259l\u0259c\u0259k strategiyalarda istifad\u0259 olunsun. Bu, &ccedil;ox u\u011furlu layih\u0259 oldu v\u0259 &uuml;mid edir\u0259m ki, bel\u0259 layih\u0259l\u0259r davam ed\u0259c\u0259k. &Ccedil;&uuml;nki layih\u0259nin m\u0259qs\u0259di t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131nda t\u0259dqiqatlar\u0131n rolunu, y\u0259ni ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131nda n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rm\u0259k idi.&nbsp;<br \/><br \/><strong>&#8212; N&ouml;vb\u0259ti t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;sl\u0259r n\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259k?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Bilirsiniz ki, m&uuml;\u0259lliml\u0259rin bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, m\u0259kt\u0259b direktorlar\u0131n\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si prioritet m\u0259s\u0259l\u0259dir. Az\u0259rbaycan art\u0131q PISA-da i\u015ftirak edir. Bu t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin t\u0259hlili v\u0259 onlardan do\u011fan t\u0259klifl\u0259rin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 planlar\u0131m\u0131z var.<br \/><br \/>Dig\u0259r bir layih\u0259miz d\u0259 var ki, onun Az\u0259rbaycan universitetl\u0259ri v\u0259 &ouml;z\u0259l \u015firk\u0259tl\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu da t\u0259hsild\u0259 sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u0259z\u0259n t\u0259hsil\u0259, bel\u0259 dey\u0259k, c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n yaln\u0131z T\u0259hsil Nazirliyinin m\u0259suliyy\u0259ti kimi bax\u0131l\u0131r, ancaq n\u0259inki Amerikada, d&uuml;nyan\u0131n b&uuml;t&uuml;n inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 ali t\u0259hsild\u0259 &ouml;z\u0259l v\u0259 d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 var, bu, &ccedil;ox vacibdir. Biz ist\u0259yirik ki, bu istiqam\u0259td\u0259 d\u0259 b&ouml;y&uuml;k bir konfrans ke&ccedil;ir\u0259k, n\u0259inki g\u0259ncl\u0259ri, professorlar\u0131, m&uuml;\u0259lliml\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 c\u0259miyy\u0259t &uuml;zvl\u0259rini m\u0259lumatland\u0131raq ki, t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131nda yaln\u0131z t\u0259hsil ocaqlar\u0131 deyil, b&uuml;t&uuml;n c\u0259miyy\u0259tin i\u015ftirak\u0131 &ccedil;ox aktiv v\u0259 b&ouml;y&uuml;k olmal\u0131d\u0131r.&nbsp;<br \/><br \/><strong>&#8212; T\u0259hsil strategiyalar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 b&uuml;t&uuml;n &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259 xasd\u0131r. Sizc\u0259, qloballa\u015fma d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 strategiyalarda ana x\u0259tt n\u0259 olmal\u0131d\u0131r?&nbsp;<\/strong><br \/><br \/>&#8212; M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 qeyd edir\u0259m ki, ist\u0259nil\u0259n &ouml;lk\u0259d\u0259 &#8212; ist\u0259r AB\u015e, Sinqapur, Finlandiya, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan olsun, t\u0259hsild\u0259 olan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r &ccedil;ox l\u0259ng gedir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 t\u0259hsild\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g&ouml;rm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n ill\u0259rl\u0259 g&ouml;zl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki birinci sinifd\u0259 t\u0259tbiq olunan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r &ouml;z n\u0259tic\u0259l\u0259rini 11-12 il sonra g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Ona g&ouml;r\u0259 t\u0259hsild\u0259 olan inki\u015fafa bir az s\u0259birl\u0259 yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. T\u0259hsil strategiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n kritik m\u0259qam ondan ibar\u0259t olmal\u0131d\u0131r ki, biz yaln\u0131z formal t\u0259hsili d&uuml;\u015f&uuml;nm\u0259m\u0259liyik, biz qeyri-formal t\u0259hsil\u0259 d\u0259 diqq\u0259ti art\u0131rmal\u0131y\u0131q. Y\u0259ni, d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259saslanan t\u0259hsil r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 \u0259saslanan t\u0259hsild\u0259n daha g&uuml;cl&uuml; olur. Biz u\u015faqlar\u0131m\u0131z\u0131n yaln\u0131z y&uuml;ks\u0259k bal y\u0131\u011fmas\u0131na deyil, g&ouml;z\u0259l insan, v\u0259t\u0259nini sev\u0259n, bacar\u0131ql\u0131 insan olmalar\u0131na daha &ccedil;ox &ccedil;al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q, n\u0259inki 700 bal toplamas\u0131na. M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259hsil strategiyalar\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259rk\u0259n bunu vur\u011fulay\u0131ram ki, d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259saslanan t\u0259hsil &ouml;nd\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni ki, t\u0259hsil strategiyas\u0131nda bu m\u0259qam t\u0259min edilirs\u0259, onda t\u0259hsild\u0259 m&uuml;sb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g&ouml;rm\u0259k olar. Yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, ist\u0259nil\u0259n &ouml;lk\u0259d\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r l\u0259ng gedir, ancaq bu, anla\u015f\u0131land\u0131r. &Uuml;mid edir\u0259m ki, 10 ild\u0259n sonra biz daha b&ouml;y&uuml;k d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r g&ouml;r\u0259c\u0259yik.<br \/><br \/><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>&ldquo;Onlar &ccedil;ox nadir hallarda m&uuml;\u0259lliml\u0259ri testd\u0259n ke&ccedil;irir&rdquo;<\/strong><\/span><br \/><br \/><strong>&#8212; Siz Amerikada ali t\u0259hsil alm\u0131s\u0131n\u0131z, bu &ouml;lk\u0259nin t\u0259hsil sistemin\u0259 b\u0259l\u0259dsiniz. AB\u015e, Sinqapur v\u0259 ya Finlandiya t\u0259hsil sisteml\u0259rind\u0259n hans\u0131n\u0131 h\u0259m innovasiyalar, h\u0259m d\u0259 m&uuml;t\u0259r\u0259qqi inki\u015faf bax\u0131m\u0131ndan &ouml;z&uuml;m&uuml;z\u0259 model sistem kimi g&ouml;r\u0259 bil\u0259rik?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Amerikal\u0131lar\u0131n yax\u015f\u0131 bir s&ouml;z&uuml; var: bir &ouml;l&ccedil;&uuml; h\u0259r insana ged\u0259 bilm\u0259z. T\u0259hsil strategiyas\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 m\u0259n Finlandiyada, Sinqapurda v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 bir &ccedil;ox Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 olmu\u015fam. Sinqapurun v\u0259 dig\u0259r inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rin &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus &ouml;z\u0259llikl\u0259ri var. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eanxay reytinqind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 texniki f\u0259nl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 ilk yerl\u0259ri tutur. Onlar r\u0259q\u0259msal elml\u0259r\u0259 daha &ccedil;ox fikir verirl\u0259r, riyaziyyat, informatikada y&uuml;ks\u0259k n\u0259tic\u0259l\u0259r g&ouml;st\u0259rirl\u0259r. Ancaq Finlandiyada bunun \u0259ksin\u0259dir. Finlandiya test &uuml;suluna &uuml;st&uuml;nl&uuml;k vermir. Finlandiyan\u0131n etibara, inama, d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s&ouml;yk\u0259n\u0259n t\u0259hsil sistemi var. Onlar &ccedil;ox nadir hallarda m&uuml;\u0259lliml\u0259ri testd\u0259n ke&ccedil;irir, u\u015faqlara &ccedil;ox nadir hallarda test t\u0259klif edirl\u0259r. D&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rl\u0259r ki, \u0259g\u0259r insan\u0131n &ouml;z&uuml;n&uuml;n &ouml;yr\u0259nm\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259si varsa, o, &ouml;yr\u0259n\u0259c\u0259k, onu testl\u0259 yoxlay\u0131b n\u0259tic\u0259l\u0259rini analiz etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur.<br \/><br \/>AB\u015e t\u0259hsil sistemi is\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqlidir, y\u0259ni h\u0259r iki sistemi &ouml;z&uuml;nd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n bir t\u0259hsil sistemidir. G&ouml;r&uuml;rs&uuml;n&uuml;z, bu &uuml;&ccedil; &ouml;lk\u0259nin 3-&uuml; d\u0259 m&uuml;xt\u0259lifdir, h\u0259r birinin u\u011furlu t\u0259hsil sistemi var. Bu, onu g&ouml;st\u0259rir ki, biz\u0259 f\u0259rdi yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r.<br \/><br \/>Misal &uuml;&ccedil;&uuml;n, Az\u0259rbaycana Sinqapurun sistemini t\u0259tbiq ed\u0259 bilm\u0259rik, &ccedil;&uuml;nki Sinqapurun m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri f\u0259rqlidir. El\u0259c\u0259 d\u0259 Finlandiyan\u0131n da. M\u0259nc\u0259, t\u0259hsil strategiyalar\u0131n\u0131n \u0259n ba\u015fl\u0131ca madd\u0259l\u0259rini, b\u0259ndl\u0259rini g&ouml;t&uuml;r&uuml;b t\u0259tbiq etm\u0259liyik. V\u0259 m\u0259n dey\u0259rdim ki, Az\u0259rbaycanda yaz\u0131lan t\u0259hsil strategiyas\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m&uuml;k\u0259mm\u0259l haz\u0131rlanm\u0131\u015f t\u0259hsil strategiyas\u0131d\u0131r.<br \/><br \/>&Ccedil;\u0259tinlikl\u0259r onun icras\u0131, h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. Bizim strategiyam\u0131z var, sad\u0259c\u0259 g&uuml;c&uuml;m&uuml;z&uuml; verm\u0259liyik onun h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259. Yaddan &ccedil;\u0131xarmamal\u0131y\u0131q ki, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin &uuml;z\u0259rin\u0259 b&ouml;y&uuml;k m\u0259suliyy\u0259t d&uuml;\u015f&uuml;r &#8212; h\u0259m d&ouml;vl\u0259tin, h\u0259m d\u0259 valideynl\u0259rin. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin g&uuml;c&uuml; il\u0259 y&uuml;ks\u0259k n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k olar.<br \/><br \/><strong>&#8212; Sual\u0131m\u0131 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli qoymaq ist\u0259rdim. Sizin &ouml;vladlar\u0131n\u0131z AB\u015e-da t\u0259hsil al\u0131r. AB\u015e-da ya\u015fayan bir az\u0259rbaycanl\u0131 valideyn olaraq nec\u0259 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rs&uuml;n&uuml;z, AB\u015e t\u0259hsil sistemi u\u015faqlar\u0131n\u0131za ist\u0259diyiniz bilikl\u0259ri verirmi?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; M\u0259nim 2 &ouml;vlad\u0131m var. O\u011flumun 7 ya\u015f\u0131 var, ikinci sinifd\u0259 oxuyur, q\u0131z\u0131m is\u0259 h\u0259l\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsild\u0259dir. Ola bil\u0259r, m\u0259n t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259y\u0259m, xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n m\u0259kt\u0259b sistemin\u0259 &ccedil;ox yax\u0131ndan c\u0259lb oluna bilir\u0259m. Bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259razid\u0259 yax\u015f\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259r var. M\u0259n tez-tez direktorla, m&uuml;\u0259lliml\u0259rl\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;r\u0259m, &ccedil;al\u0131\u015f\u0131ram ki, ayda bir d\u0259f\u0259 t\u0259kc\u0259 m&uuml;\u0259lliml\u0259 deyil, r\u0259hb\u0259rlikl\u0259 d\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;m. M\u0259kt\u0259bin inki\u015faf\u0131nda direktor \u0259sas rol oynay\u0131r. \u018fn yax\u015f\u0131 x&uuml;susiyy\u0259t ondan ibar\u0259tdir ki, m\u0259n &uuml;r\u0259yimd\u0259 rahatam ki, u\u015faqlar\u0131ma ist\u0259diyim t\u0259hsili ver\u0259 bilir\u0259m. Tutaq ki, m&uuml;\u0259llim bu g&uuml;n oxu v\u0259 ya riyaziyyatdan n\u0259s\u0259 ke&ccedil;irs\u0259, onu &ccedil;ox yax\u015f\u0131 kommunikasiya edir v\u0259 valideynl\u0259r\u0259 &ouml;t&uuml;r&uuml;r. V\u0259 biz evd\u0259 onun davam\u0131 olaraq ke&ccedil;il\u0259n d\u0259rsin &uuml;z\u0259rind\u0259 birlikd\u0259 i\u015fl\u0259yirik.<br \/><br \/>Biz bir ay Az\u0259rbaycanda olduq. Amma orada t\u0259hsil o s\u0259viyy\u0259d\u0259 strukturla\u015f\u0131b, sistem\u0259 sal\u0131n\u0131b ki, m\u0259n Bak\u0131da h\u0259r g&uuml;n m&uuml;\u0259lliml\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259ydim. O, d\u0259rsd\u0259 n\u0259 ke&ccedil;irdi, m\u0259n d\u0259 evd\u0259 u\u015faqlar\u0131ma ke&ccedil;il\u0259n d\u0259rsl\u0259ri &ccedil;atd\u0131r\u0131rd\u0131m. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, o bilikl\u0259ri u\u015faqlar\u0131ma &ouml;t&uuml;r\u0259, m&uuml;\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259hsill\u0259 t\u0259min ed\u0259 bilir\u0259m. Amerikada da el\u0259 ail\u0259l\u0259r var ki, &ccedil;ox \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kirl\u0259r, u\u015faqlar\u0131 yax\u015f\u0131 oxumurlar v\u0259 ya test n\u0259tic\u0259l\u0259ri o q\u0259d\u0259r d\u0259 yax\u015f\u0131 deyil. Yen\u0259 d\u0259 m\u0259suliyy\u0259t m&uuml;\u0259llimin &uuml;z\u0259rin\u0259 d&uuml;\u015fm&uuml;r, &ccedil;&uuml;nki m&uuml;\u0259llim sinifd\u0259 h\u0259r bir \u015fagird\u0259 d\u0259rs deyir, ola bil\u0259r ki, u\u015faqlara f\u0259rdi yana\u015f\u0131r, ancaq valideyn evd\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmursa, art\u0131q b&ouml;y&uuml;k &ccedil;\u0259tinlikl\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir.<br \/><br \/><strong>&#8212; U\u015faqlar\u0131n\u0131z Az\u0259rbaycan dilini bilirl\u0259r?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; &Ccedil;ox yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r. Az\u0259rbaycan, t&uuml;rk, rus, ingilis dill\u0259rind\u0259 t\u0259miz dan\u0131\u015f\u0131rlar. O\u011flum &Ccedil;in v\u0259 Koreya dilini d\u0259 &ouml;yr\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Ba\u011f&ccedil;ada is\u0259 ispan dilini &ouml;yr\u0259nir. Bir ne&ccedil;\u0259 dild\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bilir, ancaq s\u0259lis olaraq 4 dild\u0259 dan\u0131\u015fa bilir.<br \/><br \/><strong>&#8212; B\u0259z\u0259n deyirl\u0259r, t\u0259hsil sisteminin s\u0259viyy\u0259si m&uuml;\u0259llimin s\u0259viyy\u0259sind\u0259n y&uuml;ks\u0259k ola bilm\u0259z. Burada \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan gedir. Siz m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda hans\u0131 vacib m\u0259qamlar\u0131 qeyd ed\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Bilirsiniz, biz bayaqdan Finlandiya t\u0259hsil sistemind\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131q. Finlandiya t\u0259hsil sistemi ona g&ouml;r\u0259 g&uuml;cl&uuml;d&uuml;r k&uuml;, bu &ouml;lk\u0259d\u0259 m&uuml;\u0259llim olmaq asan deyil. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 m&uuml;\u0259lliml\u0259r o q\u0259d\u0259r g&uuml;cl&uuml; haz\u0131rlan\u0131r ki, art\u0131q onlar\u0131n istehsal etdikl\u0259ri \u015fagirdl\u0259r d\u0259 g&uuml;cl&uuml; \u015fagirdl\u0259r olurlar. &Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, m&uuml;\u0259llim f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259\u015fkili t\u0259hsilin &ouml;z\u0259yidir. \u018fn b&ouml;y&uuml;k resurslar onlara s\u0259rf edilm\u0259lidir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili strateji \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 &ccedil;ox yax\u015f\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;lm&uuml;\u015f olmal\u0131d\u0131r ki, m&uuml;\u0259llim bir g&uuml;nd\u0259 5 m&uuml;xt\u0259lif sinf\u0259 gir\u0259 bilsin. Bu, o dem\u0259kdir ki, 5 d\u0259f\u0259 strategiyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. Bir sinifd\u0259 20 \u015fagird ola bil\u0259r, bu, o dem\u0259kdir ki, 20 yana\u015fma il\u0259 sinf\u0259 girm\u0259lidir m&uuml;\u0259llim. M&uuml;\u0259llim haz\u0131r olmal\u0131d\u0131r ki, h\u0259r bir \u015fagirdin, bel\u0259 dey\u0259k, t\u0259l\u0259bin\u0259 cavab versin.<br \/><br \/><strong>&#8212; Amerikada m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na hans\u0131 aspektd\u0259n yana\u015fmalar var?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Amerikada m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na &ccedil;ox ciddi yana\u015f\u0131l\u0131r. Y\u0259ni m&uuml;\u0259lliml\u0259r x&uuml;susi d\u0259r\u0259c\u0259 ald\u0131qdan sonra \u0259lav\u0259 lisenziya almal\u0131d\u0131rlar. H\u0259r \u015ftat\u0131n &ouml;z lisenziyas\u0131 var v\u0259 bu, o dem\u0259kdir ki, t\u0259hsil\u0259 f\u0259rdi yana\u015fma var. Y\u0259ni bir lisenziya b&uuml;t&uuml;n \u015ftatlarda ke&ccedil;\u0259rli deyil. Bu, o dem\u0259kdir ki, h\u0259r m&uuml;\u0259llim &ouml;z ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m&uuml;hit\u0259 uy\u011fun olaraq u\u015faqlara t\u0259hsil ver\u0259 bilm\u0259lidir. Amerikada da m&uuml;\u0259llim olmaq &ccedil;\u0259tindir. Y\u0259ni bir ne&ccedil;\u0259 il t\u0259l\u0259b olunur ki, d\u0259r\u0259c\u0259 al\u0131b, imtahanlar, haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131ndan ke&ccedil;ib m&uuml;\u0259llimliy\u0259 ba\u015flaya bilsinl\u0259r.<br \/><br \/><strong>&#8212; Finlandiyal\u0131 professor Pasi Salberqin &ldquo;Fin d\u0259rsl\u0259ri&rdquo; adl\u0131 art\u0131q bestsell\u0259r\u0259 &ccedil;evrilmi\u015f bir kitab\u0131 var. Orada diqq\u0259timi c\u0259lb ed\u0259n bir m\u0259qam var. Salberq qeyd edir ki, son 30 il \u0259rzind\u0259 Finlandiya istedadl\u0131 g\u0259ncl\u0259ri t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb ed\u0259 bildi v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 fin t\u0259hsilind\u0259 u\u011furlu inki\u015faf ba\u015f verdi. Bizd\u0259 d\u0259 g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda m&uuml;\u0259llimliy\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k ver\u0259nl\u0259rin say\u0131 art\u0131b. T\u0259hsilimizd\u0259 &ldquo;fin m&ouml;c&uuml;z\u0259si&rdquo; ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rmi?&nbsp;<\/strong><br \/><br \/>&#8212; M\u0259n kitab\u0131n Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc&uuml;m\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Pasi Salberql\u0259 d\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n g&ouml;r&uuml;\u015fm&uuml;\u015f\u0259m. Yen\u0259 d\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Finlandiyada m&uuml;\u0259llim olmaq &ccedil;ox &ccedil;\u0259tindir. M&uuml;\u0259llim olana q\u0259d\u0259r bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n ke&ccedil;m\u0259k laz\u0131md\u0131r. Y\u0259ni prestij o q\u0259d\u0259r y&uuml;ks\u0259kdir ki, m&uuml;\u0259llimlik s\u0259n\u0259tin\u0259 ancaq bacar\u0131\u011f\u0131 v\u0259 istedad\u0131 olanlar gedir. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 m&uuml;\u0259llim\u0259 b&ouml;y&uuml;k h&ouml;rm\u0259t var. M&uuml;\u0259llim olmaq b&ouml;y&uuml;k bir \u015f\u0259r\u0259fdir. M&uuml;\u0259llim\u0259 o q\u0259d\u0259r h&ouml;rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131rlar ki, art\u0131q \u015fagird bilir ki, bu m&uuml;\u0259llimin qar\u015f\u0131s\u0131nda oturmaq, ondan &ouml;yr\u0259nm\u0259k b&ouml;y&uuml;k bir \u015f\u0259r\u0259fdir. &Ccedil;&uuml;nki o m&uuml;\u0259llim ill\u0259rl\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131b, t\u0259hsil al\u0131b ki, onlara d\u0259rs &ouml;yr\u0259tsin. Finlandiyada m&uuml;\u0259llimliy\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n 5-6 il vaxt ke&ccedil;ir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, &ouml;lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 g\u0259ncl\u0259rin m&uuml;\u0259llimliy\u0259 g\u0259lm\u0259si sevindirici hald\u0131r. M\u0259nc\u0259, bu, &ouml;z&uuml; d\u0259 &ccedil;ox g&ouml;z\u0259l strategiyad\u0131r.<br \/><br \/><strong>&#8212; T\u0259hsild\u0259 n\u0259sill\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 nec\u0259 bax\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; &Uuml;mid edir\u0259m ki, g\u0259ncl\u0259rin t\u0259dris sah\u0259sin\u0259 qo\u015fulmas\u0131na veteran m&uuml;\u0259lliml\u0259r q\u0131sqancl\u0131qla yana\u015fm\u0131rlar. &Ccedil;&uuml;nki onlardan &ouml;yr\u0259ndiyimiz &ccedil;ox \u015fey var, y\u0259ni onlar\u0131n t\u0259cr&uuml;b\u0259sini, ke&ccedil;diyi yolu biz b\u0259lk\u0259 bilmirik. T\u0259dris prosesind\u0259 g\u0259ncl\u0259rin rolu b&ouml;y&uuml;k olmal\u0131d\u0131r. Ancaq t\u0259hsild\u0259 veteran m&uuml;\u0259lliml\u0259rin rolunu he&ccedil; vaxt azaltmamal\u0131y\u0131q, &ccedil;&uuml;nki onlar sistemi bizd\u0259n g&ouml;z\u0259l bilirl\u0259r. Onlar g&ouml;z\u0259l bilirl\u0259r ki, m\u0259s\u0259l\u0259n, hans\u0131 rayonun, m\u0259kt\u0259bin sinfin\u0259 nec\u0259 yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u0130ll\u0259rl\u0259 o m&uuml;hiti &ouml;yr\u0259nibl\u0259r, t\u0259dbiq edibl\u0259r, ona g&ouml;r\u0259 onlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q &ccedil;ox vacibdir. Mentorluq strategiyas\u0131, y\u0259ni cavan m&uuml;\u0259lliml\u0259r\u0259 veteran m&uuml;\u0259lliml\u0259rin d\u0259st\u0259yi t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 &ccedil;ox vacibdir. Biz ortada bo\u015fluq yarada bilm\u0259rik, &ccedil;&uuml;nki g\u0259nc m&uuml;\u0259llimin sinf\u0259 girib t\u0259dris\u0259 ba\u015flamas\u0131, m&uuml;hit\u0259 al\u0131\u015fmas\u0131 bir ne&ccedil;\u0259 il vaxt al\u0131r. T\u0259hsil strategiyas\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n insanlar, m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r bu m\u0259qamlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 saxlamal\u0131d\u0131rlar ki, bo\u015fluqlar olmas\u0131n. &Ccedil;&uuml;nki b\u0259z\u0259n insanlar d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r ki, ya\u015fl\u0131 n\u0259sil art\u0131q t\u0259hsild\u0259n ayr\u0131lmal\u0131, t\u0259qa&uuml;d\u0259 &ccedil;\u0131xmal\u0131d\u0131r. Lakin onlar\u0131n t\u0259hsil\u0259 t&ouml;hf\u0259l\u0259ri bizimkind\u0259n d\u0259 y&uuml;ks\u0259k ola bil\u0259r.<br \/><br \/><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>&ldquo;Yum\u015faq bacar\u0131qlar\u0131 he&ccedil; bir s&uuml;ni intellekt \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259z&rdquo;<\/strong><\/span><br \/><br \/><strong>&#8212; Nec\u0259 bilirsiniz, s&uuml;ni intellektin m&uuml;\u0259llim \u0259m\u0259yini \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259si n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 reald\u0131r?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Sizinl\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131ram ki, indi s&uuml;ni intellektin inki\u015faf\u0131 insanlarda h\u0259y\u0259can yarad\u0131b. Ancaq biz bir \u015feyi yadda saxlamal\u0131y\u0131q ki, yum\u015faq bacar\u0131qlar\u0131 he&ccedil; bir s&uuml;ni intellekt \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259z. Ona g&ouml;r\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259 g&uuml;v\u0259n\u0259n m&uuml;\u0259llim, y&uuml;ks\u0259k kompetensiyalara malik olan m&uuml;\u0259llim he&ccedil; n\u0259d\u0259n narahat olmamal\u0131d\u0131r. &Ccedil;&uuml;nki he&ccedil; bir s&uuml;ni intellekt canl\u0131 insan\u0131, yum\u015faq bacar\u0131qlar\u0131 y&uuml;ks\u0259k olan insan\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259 bilm\u0259z. T\u0259bii ki, b\u0259zi i\u015fl\u0259r var ki, onlar s&uuml;ni intellekt t\u0259l\u0259b edir. Ancaq m\u0259n inanm\u0131ram ki, m&uuml;\u0259llimliyi hans\u0131sa s&uuml;ni intellekt \u0259v\u0259z etsin, &ccedil;&uuml;nki qeyd etdiyim kimi, h\u0259r bir f\u0259rd\u0259 f\u0259rdi yana\u015fma olmal\u0131d\u0131r. F\u0259rdi yana\u015fma t\u0259l\u0259b olunmayanda, b\u0259li, biz onda s&uuml;ni intellekti sinf\u0259 sala bil\u0259rik. N\u0259tic\u0259d\u0259 n\u0259 ola bil\u0259r? B&ouml;y&uuml;k xaos yarana bil\u0259r. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 t\u0259hsild\u0259 m&uuml;\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 &ccedil;ox d\u0259rin d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;lm\u0259li, t\u0259\u015fkil olunmal\u0131d\u0131r ki, he&ccedil; bir s&uuml;ni intellekt onlar\u0131 \u0259v\u0259z etm\u0259sin.<br \/><br \/><strong>&#8212; D\u0259rsl\u0259rin onlayn t\u0259drisin\u0259 nec\u0259 bax\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; Bu sistem d&uuml;nyan\u0131n bir s\u0131ra inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 &ccedil;ox m\u0259\u015fhurdur, \u0259slind\u0259, he&ccedil; d\u0259 pis sistem deyil. M\u0259n &ouml;z&uuml;m d\u0259 doktorantura t\u0259hsili d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 onlayn d\u0259rsl\u0259r alm\u0131\u015fam, iki d\u0259rsim onlayn olub. Onlayn d\u0259rsl\u0259r 12 illik t\u0259hsil sisteml\u0259rind\u0259 d\u0259 var. Bu sistem AB\u015e-da, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 h\u0259rbi&ccedil;i ail\u0259l\u0259r aras\u0131nda &ccedil;ox yay\u0131l\u0131b, &ccedil;&uuml;nki onlar tez-tez bir \u015ftatdan ba\u015fqa \u015ftata k&ouml;&ccedil;&uuml;rl\u0259r. Bu sistem onlar &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox \u0259lveri\u015flidir. Bundan \u0259lav\u0259, hibrid &#8212; onlayn v\u0259 &uuml;zb\u0259&uuml;z d\u0259rsl\u0259r d\u0259 var. Hans\u0131 ki, bir h\u0259ft\u0259 onlayn, bir h\u0259ft\u0259 is\u0259 &uuml;zb\u0259&uuml;z olur. Bu d\u0259rsl\u0259r d\u0259 &ccedil;ox yax\u015f\u0131 d\u0259rsl\u0259rdir. &Ccedil;&uuml;nki b\u0259z\u0259n el\u0259 d\u0259rsl\u0259r olur ki, onlar\u0131 yaln\u0131z onlayn etm\u0259k olar. Dig\u0259r h\u0259ft\u0259d\u0259 is\u0259 m&uuml;zakir\u0259l\u0259r oldu\u011funa g&ouml;r\u0259 d\u0259rsl\u0259r &uuml;zb\u0259&uuml;z ke&ccedil;ilir. Y\u0259ni, bunlar\u0131n d\u0259r\u0259c\u0259si var. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 edildikd\u0259 alq\u0131\u015falayiq bir fikirdir. M\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n tam onlayn sistemi b\u0259y\u0259nmir\u0259m. &Ccedil;&uuml;nki &ouml;z&uuml;m &uuml;nsiyy\u0259tcil oldu\u011fum &uuml;&ccedil;&uuml;n kommunikativ d\u0259rsl\u0259ri xo\u015flay\u0131ram. Ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 hibrid d\u0259rsl\u0259r\u0259 daha &ccedil;ox &uuml;st&uuml;nl&uuml;k verir\u0259m.&nbsp;<br \/><br \/><strong>&#8212; \u0130ndi tez-tez bel\u0259 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259nir ki, m\u0259kt\u0259b sistemind\u0259 \u015fagird v\u0259 m&uuml;\u0259lliml\u0259r standartlar &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259n &ccedil;\u0131xmal\u0131d\u0131r. Bu fikirl\u0259r\u0259 m&uuml;nasib\u0259tiniz nec\u0259dir?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; B\u0259li. M\u0259nc\u0259, art\u0131q bir &ccedil;ox &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 buna do\u011fru gedirl\u0259r. Y\u0259ni, h\u0259r \u015feyi, t\u0259hsil v\u0259 s. standart &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259y\u0259 salmaq bir zamanlar &ccedil;ox m\u0259\u015fhur idi. Amma t\u0259hsil el\u0259 bir sah\u0259dir ki, onu standarta salmaq olmaz. Y\u0259ni maliyy\u0259 sah\u0259si deyil ki, 2+2=4 olsun. T\u0259hsild\u0259 kreativlik, y\u0259ni, yarad\u0131c\u0131l\u0131q &ccedil;ox vacibdir. B\u0259z\u0259n standartlar onu m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r, ona g&ouml;r\u0259 yeni trendl\u0259r art\u0131q ba\u015fqa strategiyalar dikt\u0259 edir. \u0130st\u0259yirl\u0259r ki, daha da &ccedil;evikliy\u0259 nail olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n standartlardan bir az uzaqla\u015f\u0131b, f\u0259rqli yana\u015fs\u0131nlar.&nbsp;<br \/><br \/><br \/><strong>&#8212; Xaricd\u0259 t\u0259hsil alan g\u0259ncl\u0259rimiz\u0259 universitet se&ccedil;imind\u0259 hans\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259riniz var. G\u0259ncl\u0259r se&ccedil;im ed\u0259rk\u0259n n\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; G\u0259ncl\u0259r\u0259 t&ouml;vsiy\u0259m budur ki, top universitetl\u0259rd\u0259 oxuma\u011f\u0131n sizin &uuml;&ccedil;&uuml;n he&ccedil; bir f\u0259rqi yoxdur. Siz \u0259g\u0259r bacar\u0131ql\u0131s\u0131n\u0131zsa, normal bir universiteti bitirib &ccedil;ox yax\u015f\u0131 bacar\u0131qlara yiy\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259rsiniz. Top universitet\u0259 daxil olub vaxt\u0131n\u0131zdan s\u0259m\u0259r\u0259siz istifad\u0259 edirsinizs\u0259, bo\u015f-bo\u015f d\u0259rsl\u0259r g&ouml;t&uuml;r&uuml;rs&uuml;n&uuml;zs\u0259 v\u0259 yaxud he&ccedil; bir \u015fey &ouml;yr\u0259nmirsinizs\u0259, y\u0259ni bacar\u0131qlar \u0259ld\u0259 etmirsinizs\u0259, onda harada oxuma\u011f\u0131n, Harvard v\u0259 ya Stenfordu bitirm\u0259yin m\u0259nas\u0131 yoxdur. &Ccedil;&uuml;nki o siz\u0259 yaln\u0131z diplom verir.<br \/><br \/>Universitetl\u0259r fak&uuml;lt\u0259l\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 s\u0131ralan\u0131r. B\u0259z\u0259n t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 oxumaq ist\u0259y\u0259n bir g\u0259nc maliyy\u0259 &uuml;zr\u0259 m\u0259\u015fhur olan ali m\u0259kt\u0259b\u0259 gedir, y\u0259ni bu universitet &ccedil;ox m\u0259\u015fhurdur, ona g&ouml;r\u0259 m\u0259n burada t\u0259hsil almaq ist\u0259yir\u0259m. Ancaq m\u0259n sual verir\u0259m, s\u0259nin sah\u0259n o universitetd\u0259 nec\u0259dir? Professorlar\u0131n profilin\u0259 bax\u0131bsanm\u0131? Hans\u0131 istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259dqiqatlar apar\u0131rlar? Hans\u0131 d\u0259rsl\u0259ri var? B\u0259z\u0259n g&ouml;r&uuml;r\u0259m ki, g\u0259ncl\u0259rin bu m\u0259qamlardan x\u0259b\u0259rl\u0259ri d\u0259 olmur.<br \/><br \/>M\u0259n xaricd\u0259 t\u0259hsil almaq ist\u0259y\u0259n g\u0259ncl\u0259ri bundan uzaqla\u015fma\u011fa &ccedil;a\u011f\u0131r\u0131ram. \u018fvv\u0259lc\u0259 n\u0259 etm\u0259k ist\u0259diyinizi &ouml;z&uuml;n&uuml;z &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirin, sonra universitet axtar\u0131n. Universitet axtar\u0131b sonra &ouml;z&uuml;n&uuml;z&uuml; adaptasiya etm\u0259yin, &ccedil;&uuml;nki sizin arzunuz &ouml;z arzunuzdursa, o d\u0259yi\u015fmir. Siz &ouml;z arzunuzdan ax\u0131ra q\u0259d\u0259r ayr\u0131lmay\u0131n. Arzunuzu universitetin reytinqin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259m\u0259lisiniz. Universitetl\u0259rin reytinql\u0259ri h\u0259r il d\u0259yi\u015fir. Y\u0259ni bu il m\u0259\u015fhur olan universitet g\u0259l\u0259n il, ola bilsin ki, n\u0259y\u0259 g&ouml;r\u0259s\u0259 reytinqd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d&uuml;\u015f\u0259 bil\u0259r. Ona g&ouml;r\u0259 &ouml;zl\u0259rini bu reytinql\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmas\u0131nlar.&nbsp;<br \/><br \/><strong>&#8212; Prezidentin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 &ldquo;2019-2023-c&uuml; ill\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda ali t\u0259hsil sisteminin beyn\u0259lxalq r\u0259qab\u0259tliliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 &uuml;zr\u0259 D&ouml;vl\u0259t Proqram\u0131&rdquo; q\u0259bul olunub. Sizc\u0259, ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k bu proqram bizi laz\u0131mi h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 &ccedil;atd\u0131ra bil\u0259c\u0259kmi?<\/strong><br \/><br \/>&#8212; \u018fslind\u0259, bu, &ccedil;ox z\u0259ruri bir add\u0131md\u0131r. \u018fn yax\u015f\u0131 beyni &ouml;z&uuml;n\u0259 &ccedil;\u0259km\u0259k, r\u0259qab\u0259t yaratmaq &ccedil;ox g&ouml;z\u0259l t\u0259hsil strategiyas\u0131d\u0131r. Bu q\u0259rar universitetl\u0259r aras\u0131nda keyfiyy\u0259ti d\u0259 y&uuml;ks\u0259ld\u0259 bil\u0259r. Doktorantura t\u0259hsilin\u0259 mara\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259ni sevindirir, &ccedil;&uuml;nki doktorantura art\u0131q t\u0259dqiqatlarla m\u0259\u015f\u011ful olmaq dem\u0259kdir. T\u0259dqiqatlara s&ouml;yk\u0259n\u0259n t\u0259klifl\u0259r haz\u0131rlamaq v\u0259 onlar\u0131n t\u0259tbiq olunmas\u0131, fikirl\u0259rin m&uuml;zakir\u0259si m\u0259ni sevindirir. &Ccedil;&uuml;nki bu, t\u0259hsild\u0259 ideyan\u0131, insanlar\u0131n d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r. Bir zaman bo\u015fluq yaranm\u0131\u015fd\u0131, ham\u0131 doktorant olmaq ist\u0259yirdi, &ccedil;&uuml;nki yax\u015f\u0131 ad\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 hans\u0131sa &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259ri var. Ancaq he&ccedil; kim t\u0259dqiqatlardan dan\u0131\u015fm\u0131rd\u0131 &#8212; m\u0259n t\u0259hsil sah\u0259sin\u0259 hans\u0131 t&ouml;hf\u0259l\u0259rimi ver\u0259 bil\u0259r\u0259m? Hans\u0131 t\u0259dqiqat\u0131m var v\u0259 ya m&uuml;st\u0259qil sah\u0259l\u0259r\u0259 aid hans\u0131 i\u015fl\u0259rim var? M\u0259n bu q\u0259rar\u0131 &ccedil;ox b\u0259y\u0259nir\u0259m, &ouml;z ad\u0131mdan &ccedil;ox sevinir\u0259m, &ccedil;&uuml;nki m\u0259n d\u0259 art\u0131q doktoranturan\u0131 bitirir\u0259m. T\u0259dqiqata b&ouml;y&uuml;k mara\u011f\u0131m oldu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n bu, m\u0259ni sevindirir. Y\u0259ni art\u0131q t\u0259dqiqata d\u0259y\u0259r verilir v\u0259 Az\u0259rbaycanda do\u011frudan da ciddi q\u0259bul olunur. &Uuml;mid edir\u0259m ki, biz d&uuml;zg&uuml;n istiqam\u0259td\u0259yik. Ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rimiz, t\u0259hsil qurumlar\u0131 aktiv \u015f\u0259kild\u0259 bunun h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259 t&ouml;hf\u0259 ver\u0259rl\u0259rs\u0259, t\u0259hsild\u0259 b&ouml;y&uuml;k &ccedil;evrili\u015f yarada bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259hsili v\u0259 y\u00fcks\u0259k pe\u015f\u0259karlar kimi yeti\u015fm\u0259l\u0259ri g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011furlu karyeran\u0131n t\u0259m\u0259li&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-303","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosial"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292-300x180.jpg",300,180,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292-768x461.jpg",640,384,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",640,384,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292.jpg",800,480,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292-720x380.jpg",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/8_1547200292-675x450.jpg",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=5\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","tag_info":"Sosial","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=303"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":305,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions\/305"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}