{"id":25116,"date":"2026-09-08T11:47:28","date_gmt":"2026-09-08T07:47:28","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=25116"},"modified":"2026-09-08T11:47:28","modified_gmt":"2026-09-08T07:47:28","slug":"tarixi-arasdirma-erm%c9%99ni-mill%c9%99tciliyinin-tor%c9%99tdiyi-soyqirimlar-insan-itkil%c9%99ri-v%c9%99-tarixi-edal%c9%99tin-b%c9%99rpasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=25116","title":{"rendered":"Tarixi Ara\u015fd\u0131rma: Erm\u0259ni Mill\u0259t\u00e7iliyinin T\u00f6r\u0259tdiyi Soyq\u0131r\u0131mlar, \u0130nsan \u0130tkil\u0259ri v\u0259 Tarixi \u018fdal\u0259tin B\u0259rpas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>M\u00fc\u0259llif: \u270d\ufe0f Seyyid M\u00fcbariz Eldar o\u011flu &#8212; (&#171;Veteran.az&#187; q\u0259zetinin \u015eirvan\u2013Salyan regional yazar\u0131, AVMV\u0130B-nin Neft\u00e7ala rayon \u015f\u00f6b\u0259sinin s\u0259dri)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>27 Sentyabr An\u0131m G\u00fcn\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259srl\u0259r boyu maruz qald\u0131\u011f\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259ri v\u0259 bu tarixi \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qoyulan sonu faktual x\u00fclas\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259qdim edirik.<br>1. XX \u018fsrin \u018fvv\u0259ll\u0259rind\u0259 T\u00f6r\u0259dil\u0259n Soyq\u0131r\u0131mlar (1905\u20131920)<br>1905\u20131907-ci \u0130ll\u0259r Q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 &#8212; Da\u015fnak silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131, \u0130r\u0259van, Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qazaxda 10 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirildi, 200-d\u0259n \u00e7ox k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Qurbanlar\u0131n 60%-d\u0259n \u00e7oxu (6.000-d\u0259n \u00e7ox) dinc sakinl\u0259r \u2014 qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 qocalar idi.<br>1918\u20131920-ci \u0130ll\u0259r Soyq\u0131r\u0131m\u0131 &#8212; Bak\u0131 (Mart 1918): 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 12 mind\u0259n \u00e7ox dinc sakin (\u0259ks\u0259riyy\u0259ti qad\u0131n, u\u015faq v\u0259 qocalar) q\u0259tl\u0259 yetirildi.<br>\u2022 \u015eamax\u0131: 8 min\u0259 yax\u0131n dinc sakin m\u0259hv edildi (1.653 qad\u0131n, 965 u\u015faq).<br>\u2022 Quba: 16 mind\u0259n \u00e7ox insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc (k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131q t\u0259dqiqatlar\u0131 bunu s\u00fcbut edir).<br>\u2022 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f: \u0130r\u0259vanda 211 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131, 130 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 (70 min\u0259 yax\u0131n\u0131 qad\u0131n v\u0259 u\u015faq) q\u0259tl\u0259 yetirildi. Z\u0259ng\u0259zurda 115 k\u0259nd yerl\u0259-yeksan edildi, 10 mind\u0259n \u00e7ox sakin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<br>Salyan v\u0259 Neft\u00e7ala Faci\u0259l\u0259ri (Aprel\u2013May 1918) &#8212; Salyan: Da\u015fnak-bol\u015fevik d\u0259st\u0259l\u0259ri (Lalayan, Tatevosov v\u0259 b.) \u015f\u0259h\u0259ri a\u011f\u0131r artilleriyadan at\u0259\u015f\u0259 tutdu. 2.000-d\u0259n \u00e7ox dinc sakin q\u0259tl\u0259 yetirildi, m\u0259scid v\u0259 karvansaralar yand\u0131r\u0131ld\u0131, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 il\u0259 qa\u00e7an dinc sakinl\u0259r g\u0259mil\u0259rl\u0259 birg\u0259 bat\u0131r\u0131ld\u0131.<br>\u2022 Neft\u00e7ala (Bank\u0259, H\u0259s\u0259nabad): Strateji liman v\u0259 v\u0259t\u0259g\u0259 zonas\u0131nda 1.000-d\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 \u015f\u0259hid edildi. Qad\u0131nlar v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r diri-diri su quyular\u0131na at\u0131ld\u0131.<br>\u2022 Qafqaz \u0130slam Ordusunun Xilaskarl\u0131q Missiyas\u0131: Yerli m\u00fcqavim\u0259t d\u0259st\u0259l\u0259rinin ard\u0131nca Nuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu (\u0130yun\u2013\u0130yul 1918) Salyan v\u0259 Neft\u00e7alan\u0131 tam azad ed\u0259r\u0259k Bak\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259nub c\u0259bh\u0259sini t\u0259hl\u00fck\u0259sizl\u0259\u015fdirdi.<br>2. Deportasiya v\u0259 Xocal\u0131 Soyq\u0131r\u0131m\u0131<br>1988\u20131991-ci \u0130ll\u0259r Deportasiyas\u0131 &#8212; Erm\u0259nistandak\u0131 ata-baba torpaqlar\u0131ndan (G\u00f6y\u00e7\u0259, Z\u0259ng\u0259zur, \u0130r\u0259van, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Pa\u015fal\u0131 v\u0259 s.) 250 min\u0259 yak\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 qovuldu.<br>\u2022 M\u00fclki itkil\u0259r: 216 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirildi v\u0259 ya i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc (57 qad\u0131n, 23 u\u015faq, 80 qoca). Qalanlar\u0131 \u015faxtada donaraq, minalara d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k v\u0259 ya yollarda h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdi.<br>Xocal\u0131 Soyq\u0131r\u0131m\u0131 (26 Fevral 1992)<br>Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 366-c\u0131 motat\u0131c\u0131 alay t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dildi:<br>\u2022 \u015e\u0259hidl\u0259r: 613 n\u0259f\u0259r (63 u\u015faq, 106 qad\u0131n, 70 qoca).<br>\u2022 Da\u011f\u0131lan ail\u0259l\u0259r: 8 ail\u0259 tam m\u0259hv edildi, 25 u\u015faq her iki valideynini, 130 u\u015faq valideynl\u0259rind\u0259n birini itirdi.<br>\u2022 Yaral\u0131lar v\u0259 \u018fsirl\u0259r: 487 n\u0259f\u0259r a\u011f\u0131r yaraland\u0131 (76 u\u015faq), 1.275 n\u0259f\u0259r \u0259sir\/girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc (150 n\u0259f\u0259rin taleyi h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil).<br>3. M\u00fcharib\u0259 \u0130tkil\u0259rinin \u00dcmumi Statistikas\u0131 (1988\u20132020)<br>1988\u20132020-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, at\u0259\u015fk\u0259s rejimi v\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si \u00fczr\u0259 insan itkil\u0259rinin \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259si a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimidir:<br>Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si (1988\u20131994) M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi t\u0259xmin\u0259n 18 000 \u2013 20 000 aras\u0131 \u015f\u0259hid vermi\u015fdir. Bu itkil\u0259rin 12 000 \u2013 15 000 n\u0259f\u0259rini h\u0259rb\u00e7il\u0259r, 4 000-d\u0259n \u00e7oxunu is\u0259 dinc sakinl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bundan \u0259lav\u0259, 3 890 az\u0259rbaycanl\u0131 itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, onlar\u0131n da 267-si qad\u0131n, 71-i u\u015faq, 326-s\u0131 is\u0259 ah\u0131l ya\u015fl\u0131 insand\u0131r.<br>Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n is\u0259 17 000 \u2013 18 000 h\u0259rb\u00e7i m\u0259hv edilmi\u015f, m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda itki 1 000 \u2013 1 200 n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<br>At\u0259\u015fk\u0259s D\u00f6vr\u00fc (1994\u20132020) Nisbi at\u0259\u015fk\u0259s rejimi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin davaml\u0131 t\u0259xribatlar\u0131 v\u0259 c\u0259bh\u0259 boyu at\u0259\u015fk\u0259si pozmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 1 000-d\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rb\u00e7i v\u0259 dinc sakin \u015f\u0259hid olmu\u015fdur.<br>44 G\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si (2020) 27 sentyabr 2020-ci ild\u0259 ba\u015flayan V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin 2 908 h\u0259rbi qulluq\u00e7usu \u015f\u0259had\u0259t zirv\u0259sin\u0259 ucalm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nistan\u0131n c\u0259bh\u0259 zonas\u0131ndan k\u0259narda yerl\u0259\u015f\u0259n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131 (G\u0259nc\u0259, B\u0259rd\u0259, T\u0259rt\u0259r v\u0259 s.) raket at\u0259\u015fin\u0259 tutmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 93 m\u00fclki sakin (27 qad\u0131n, 12 u\u015faq) h\u0259yat\u0131n\u0131 itirmi\u015f, 416 dinc sakin yaralanm\u0131\u015fd\u0131r.<br>Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi is\u0259 r\u0259smi olaraq 4 000-d\u0259n \u00e7ox, m\u00fcst\u0259qil qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 5 000 \u2013 7 000 aras\u0131 h\u0259rbi canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 itirmi\u015f, m\u00fclki itkil\u0259ri 80-\u0259 yax\u0131n olmu\u015fdur.<br>N\u0259tic\u0259 v\u0259 Tarixi \u018fdal\u0259t &#8212; 1905-ci ild\u0259n b\u0259ri soyda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n, Xocal\u0131 faci\u0259sinin v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259rin qisas\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 2020-ci il 27 sentyabrda ba\u015flayan 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda ald\u0131. M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz v\u0259 tarihi \u0259dal\u0259t b\u0259rpa edildi.<br>\u015e\u0259hidl\u0259rimizin ruhu \u015fadd\u0131r!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>(Ard\u0131 var)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: \u270d\ufe0f Seyyid M\u00fcbariz Eldar o\u011flu &#8212; (&#171;Veteran.az&#187; q\u0259zetinin \u015eirvan\u2013Salyan regional yazar\u0131, AVMV\u0130B-nin Neft\u00e7ala rayon&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24878,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-25116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-150x108.png",150,108,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-300x216.png",300,216,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-768x553.png",640,461,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",640,461,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-999x715.png",999,715,true],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-800x500.png",800,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-540x340.png",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-400x250.png",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25117,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25116\/revisions\/25117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}