{"id":24877,"date":"2026-06-16T10:42:18","date_gmt":"2026-06-16T06:42:18","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=24877"},"modified":"2026-06-16T10:42:18","modified_gmt":"2026-06-16T06:42:18","slug":"k%c9%99rb%c9%99la-hadis%c9%99sinin-tarixi-mahiyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=24877","title":{"rendered":"K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sinin tarixi mahiyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u018fzadarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n M\u0259n\u0259vi K\u00f6k\u00fc M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 \u0130slam dinind\u0259 x\u00fcsusi ehtiram v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259slik da\u015f\u0131yan d\u00f6rd haram aydan biridir. Qurani-K\u0259rim buyurur:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8212; &#171;H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Allah yan\u0131nda aylar\u0131n say\u0131 Allah\u0131n g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 yeri yaratd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n b\u0259ri on ikidir. Bunlardan d\u00f6rd\u00fc haram aylard\u0131r\u2026&#187; (T\u00f6vb\u0259, 36).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu aylarda m\u00fcharib\u0259, qan t\u00f6km\u0259k v\u0259 fitn\u0259-f\u0259sad t\u00f6r\u0259tm\u0259k qada\u011fan edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130slam v\u0259 q\u0259dim s\u0259mavi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259 M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259r zikr edilir. Lakin bu ay\u0131n tarix\u0259 h\u0259kk olunan \u0259n b\u00f6y\u00fck hadis\u0259si K\u0259rb\u0259la faci\u0259si v\u0259 A\u015fura g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hicr\u0259tin 61-ci ilind\u0259 (680-ci il) \u0130raq torpa\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n K\u0259rb\u0259la s\u0259hras\u0131nda \u0130slam tarixinin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 v\u0259 eyni zamanda \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli hadis\u0259l\u0259rind\u0259n biri ba\u015f verdi. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin (s) sevimli n\u0259v\u0259si, H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) v\u0259 Xan\u0131m Fatim\u0259nin (\u0259) o\u011flu \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259), ail\u0259si v\u0259 s\u0259daq\u0259tli silahda\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 susuz halda \u015f\u0259had\u0259t\u0259 qovu\u015fdu. K\u0259rb\u0259la hadis\u0259si sad\u0259c\u0259 bir d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 ya siyasi qar\u015f\u0131durma deyildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu, haqq il\u0259 batilin, \u0259dal\u0259tl\u0259 z\u00fclm\u00fcn, vicdanla hakimiyy\u0259t ehtiras\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 ilahi bir imtahan idi. \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259nin bey\u0259t t\u0259l\u0259bini q\u0259bul etm\u0259di. \u00c7\u00fcnki \u0130slam\u0131n ruhunu qorumaq, dinin hakimiyy\u0259t vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq ist\u0259yirdi. O H\u0259zr\u0259t buyururdu: &#8212; &#171;M\u0259n fitn\u0259-f\u0259sad yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, \u00fcmm\u0259timin islah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qiyam etmi\u015f\u0259m.&#187; Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n K\u0259rb\u0259la m\u0259kt\u0259bi \u00fcsyan m\u0259kt\u0259bi deyil, islahat, vicdan, m\u0259n\u0259viyyat v\u0259 haqq u\u011frunda f\u0259dakarl\u0131q m\u0259kt\u0259bidir. A\u015fura g\u00fcn\u00fc ba\u015f ver\u0259n faci\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0130slam al\u0259mind\u0259 d\u0259rin iz buraxd\u0131. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) n\u0259v\u0259sinin v\u0259 onun ail\u0259sinin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si, qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n \u0259sir al\u0131naraq Kuf\u0259 v\u0259 D\u0259m\u0259\u015fq\u0259 apar\u0131lmas\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n q\u0259lbind\u0259 he\u00e7 vaxt sa\u011falmayan bir yara a\u00e7d\u0131. Sonralar Yezid m\u0259suliyy\u0259ti Kuf\u0259 valisinin \u00fcz\u0259rin\u0259 atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, tarix bu faci\u0259nin siyasi mahiyy\u0259tini unutmad\u0131. Ard\u0131nca ba\u015f ver\u0259n etirazlar, M\u0259din\u0259 hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 Muxtar S\u0259q\u0259finin qiyam\u0131 K\u0259rb\u0259la \u015f\u0259hidl\u0259rinin qan\u0131n\u0131n yerd\u0259 qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) ilk \u0259za saxlayanlardan biri b\u00f6y\u00fck s\u0259hab\u0259 Cabir ibn Abdullah \u018fnsari olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O, A\u015furadan q\u0131rx g\u00fcn sonra \u2013 \u018frb\u0259in g\u00fcn\u00fc K\u0259rb\u0259laya g\u0259l\u0259r\u0259k \u015f\u0259hidl\u0259rin m\u0259zar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etmi\u015f v\u0259 g\u00f6z ya\u015flar\u0131 il\u0259 mat\u0259m saxlam\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, \u018frb\u0259in v\u0259 A\u015fura m\u0259rasiml\u0259rinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. \u018fsrl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259, K\u0259rb\u0259la unudulmad\u0131. \u018fm\u0259vi h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n qada\u011falar\u0131na, siyasi t\u0259zyiql\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259hrif c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, milyonlarla insan h\u0259r il M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131nda \u0130mam H\u00fcseyni (\u0259) yad etdi. N\u00f6vh\u0259l\u0259r, m\u0259rsiy\u0259l\u0259r, dini \u0259d\u0259biyyat v\u0259 \u015f\u0259bih tama\u015falar\u0131 \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi. Lakin H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) \u0259za saxlamaq yaln\u0131z g\u00f6z ya\u015f\u0131 t\u00f6km\u0259k deyil. Bu, haqq\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 dayanmaq, z\u00fclm\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq, Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) v\u0259 \u018fhli-Beyt yoluna s\u0259daq\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qurani-K\u0259rim buyurur: &#8212; &#171;Allah\u0131n ni\u015fan\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259t ed\u0259nl\u0259r bilsinl\u0259r ki, bu, q\u0259lbl\u0259rin t\u0259qvas\u0131ndand\u0131r.&#187; (H\u0259cc, 32).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131nda m\u00fcs\u0259lman h\u0259r zamank\u0131ndan daha \u00e7ox m\u0259n\u0259vi safla\u015fmaya diqq\u0259t yetirm\u0259lidir. Dedi-qodu, b\u00f6htan, kin-k\u00fcdur\u0259t, fitn\u0259-f\u0259sad v\u0259 insanlar\u0131 incitm\u0259k kimi \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n uzaq olmaq bu ay\u0131n m\u0259n\u0259vi ruhuna uy\u011fun davran\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131nda ad g\u00fcn\u00fc v\u0259 dig\u0259r ail\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fiqhi bax\u0131mdan qeyd edilm\u0259lidir ki, \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 zidd olmayan m\u0259clisl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si haram say\u0131lm\u0131r. Lakin bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s g\u00fcnl\u0259rin h\u00fczn v\u0259 ehtiram ruhunu qorumaq t\u00f6vsiy\u0259 olunur. \u018fn g\u00f6z\u0259l davran\u0131\u015f is\u0259 s\u00fcfr\u0259l\u0259ri ehsan, dua, Quran tilav\u0259ti v\u0259 ehtiyac sahibl\u0259rin\u0259 yard\u0131m vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evirm\u0259kdir. A\u015fura g\u00fcn\u00fcn\u00fcn dig\u0259r m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 orucdur. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s) buyurmu\u015fdur: &#8212; &#171;Ramazan ay\u0131ndan sonra \u0259n f\u0259zil\u0259tli oruc Allah\u0131n ay\u0131 olan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131n orucudur.&#187; (M\u00fcslim, Tirmizi, \u018fbu Davud). Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 h\u0259m ibad\u0259t, h\u0259m t\u0259f\u0259kk\u00fcr, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi yenil\u0259nm\u0259 ay\u0131 hesab edilir. Bu g\u00fcn A\u015fura m\u0259rasiml\u0259ri yaln\u0131z \u015fi\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda deyil, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiramla yad edilir. \u00c7\u00fcnki \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) m\u00fc\u0259yy\u0259n bir m\u0259zh\u0259bin deyil, haqq\u0131n, azadl\u0131\u011f\u0131n, \u0259dal\u0259tin v\u0259 insan l\u0259yaq\u0259tinin simvoludur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 Mahatma Qandi bel\u0259 demi\u015fdir: &#8212; &#171;\u018fg\u0259r Hindistan xalq\u0131 azad olmaq ist\u0259yirs\u0259, H\u00fcseynin m\u0259kt\u0259bini \u00f6yr\u0259nm\u0259lidir.&#187; \u018flb\u0259tt\u0259, tarix boyu b\u0259zi ifrat v\u0259 yanl\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r d\u0259 meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin b\u00fct\u00fcn bunlar K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sinin h\u0259qiqi mahiyy\u0259tini d\u0259yi\u015fdir\u0259 bilm\u0259mi\u015fdir. Son ill\u0259rd\u0259 is\u0259 A\u015fura m\u0259rasiml\u0259ri daha \u00e7ox sosial h\u0259mr\u0259ylik, qanverm\u0259 aksiyalar\u0131, ehtiyacl\u0131 ail\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m v\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur ki, bu da H\u00fcseyn (\u0259) m\u0259kt\u0259binin \u0259sl ruhuna daha uy\u011fundur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u0259rb\u0259la biz\u0259 \u00f6yr\u0259dir ki, haqq yolunda say azl\u0131\u011f\u0131 \u00f6n\u0259mli deyil, \u00f6n\u0259mli olan iman, s\u0259bir v\u0259 \u0259dal\u0259t\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131qd\u0131r. \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u00f6z qan\u0131 il\u0259 s\u00fcbut etdi ki, b\u0259z\u0259n bir \u015f\u0259hid ordular\u0131n ed\u0259 bilm\u0259diyini ed\u0259 bilir v\u0259 bir damla m\u00fcq\u0259dd\u0259s qan \u0259srl\u0259rl\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131n vicdan\u0131n\u0131 oyad\u0131r. Salam olsun K\u0259rb\u0259la v\u0259 Az\u0259rbaycan \u015f\u0259hidl\u0259rin\u0259! Salam olsun haqq yolunda can\u0131ndan ke\u00e7\u0259nl\u0259r\u0259! Salam olsun H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) v\u0259 H\u00fcseyn yolunu ya\u015fadanlara!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>M\u00fcbariz Eldar o\u011flu &#171;Veteran.az&#187; q\u0259zetinin \u015eirvan\u2013Salyan regional yazar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyinin Neft\u00e7ala rayon \u015f\u00f6b\u0259sinin s\u0259dri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u018fzadarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n M\u0259n\u0259vi K\u00f6k\u00fc M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 \u0130slam dinind\u0259 x\u00fcsusi ehtiram v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259slik da\u015f\u0131yan&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24878,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-24877","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-150x108.png",150,108,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-300x216.png",300,216,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-768x553.png",640,461,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",640,461,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-999x715.png",999,715,true],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-800x500.png",800,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar.png",999,719,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-540x340.png",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/mubarizeldar-400x250.png",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24877","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24877"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24877\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24879,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24877\/revisions\/24879"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}