{"id":24254,"date":"2025-09-11T10:40:00","date_gmt":"2025-09-11T06:40:00","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=24254"},"modified":"2025-09-11T20:43:24","modified_gmt":"2025-09-11T16:43:24","slug":"ozu-yixilan-aglamaz-11-sentyabr-v%c9%99-tarixin-guzgusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=24254","title":{"rendered":"\u201c\u00d6z\u00fc y\u0131x\u0131lan a\u011flamaz\u201d \u2014 11 Sentyabr v\u0259 Tarixin G\u00fczg\u00fcs\u00fc"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0130slam\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi v\u0259 irfani d\u0259rsi budur ki: \u201cM\u00f6min k\u0259s qarda\u015f\u0131n\u0131n d\u0259rdin\u0259 sevinm\u0259z, \u0259ksin\u0259, onun ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6z ac\u0131s\u0131 bil\u0259r.\u201d Bu, Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) m\u0259kt\u0259binin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qoydu\u011fu \u0259n ali \u0259xlaqd\u0131r. \u018fslind\u0259, h\u0259tta qeyri-m\u00fcs\u0259lman bel\u0259 m\u00fcsib\u0259t\u0259 d\u00fc\u00e7ar olsa, m\u00f6minin v\u0259zif\u0259si ona g\u00fclm\u0259k deyil, m\u0259rh\u0259m\u0259tl\u0259 yana\u015fmaqd\u0131r. \u00c7\u00fcnki Quranda buyurulur: \u201cKim bir can\u0131 \u00f6ld\u00fcrs\u0259, sanki b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f kimidir.\u201d (Maid\u0259, 32).<br>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 2001-ci il 11 Sentyabr Nyu-York faci\u0259sind\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259nl\u0259r\u0259 Allahdan r\u0259hm\u0259t dil\u0259yir, yax\u0131nlar\u0131na d\u0259rin h\u00fcznl\u0259 ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 veririk. Lakin bu hadis\u0259y\u0259 t\u0259kc\u0259 zahird\u0259n baxmaq, i\u015fin mahiyy\u0259tini d\u0259rk etm\u0259m\u0259k dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki suallar \u00e7oxdur, cavablar is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>G\u00fcnahs\u0131z qurbanlar v\u0259 gizli suallar<br>\u0130kiz q\u00fcll\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 alt\u0131nda minl\u0259rl\u0259 sad\u0259 i\u015f\u00e7i, z\u0259hm\u0259tke\u015f v\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insan h\u0259lak oldu. Amma sual olunur: o n\u0259h\u0259ng \u015firk\u0259tl\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 q\u0259rar ver\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r h\u0259min g\u00fcn harada idi? Bu qurbanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 adi insanlar oldusa, b\u00f6y\u00fck g\u00fcc sahibl\u0259ri nec\u0259 xilas oldu?<\/li>\n\n\n\n<li>M\u00fcdafi\u0259 sistemi niy\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259di?<br>D\u00fcnyaya meydan oxuyan v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cqalxan\u201d adland\u0131ran AB\u015e-\u0131n hava m\u00fcdafi\u0259 sistemi niy\u0259 m\u0259hz h\u0259min g\u00fcn susdu? N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn minl\u0259rl\u0259 kilometr uzaqda m\u00fcharib\u0259l\u0259r a\u00e7an superg\u00fcc \u00f6z paytaxt\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rini qoruya bilm\u0259di?<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cSorry, we made a mistake\u201d \u2013 qan i\u00e7ind\u0259 \u00fczr<br>Bu d\u00f6vl\u0259t \u0130raq, \u0130ran v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u201cazadl\u0131q g\u0259tirm\u0259k\u201d b\u0259han\u0259si il\u0259 ordu yeridib, milyonlarla insan\u0131 did\u0259rgin sal\u0131b, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 qan i\u00e7ind\u0259 bo\u011fdu. Sonra da ill\u0259rl\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0259tliamlar\u0131n ard\u0131ndan sad\u0259c\u0259 bir c\u00fcml\u0259 dedi: \u201cSorry, we made a mistake\u201d \u2013 \u201cBa\u011f\u0131\u015flay\u0131n, s\u0259hv etdik.\u201d Bu \u201c\u00fczr\u201d ill\u0259rl\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u0259n qanlar\u0131n, m\u0259hv edil\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin, u\u015faq v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n f\u0259ryad\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zidirmi?<\/li>\n\n\n\n<li>Atom bombas\u0131 \u2013 insanl\u0131q tarixinin \u0259n qara s\u0259hif\u0259si<br>1945-ci il avqustun 6-da Hiro\u015fima, avqustun 9-da is\u0259 Naqasaki \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri atom bombas\u0131 il\u0259 yerl\u0259-yeksan edildi. N\u0259tic\u0259d\u0259 200 mind\u0259n \u00e7ox insan ya d\u0259rhal, ya da radiasiyan\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tli t\u0259siri il\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdi. Bu q\u0131r\u011f\u0131n t\u0259kc\u0259 bir m\u00fcharib\u0259nin deyil, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin aln\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f l\u0259k\u0259dir.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 d\u0259rilil\u0259rin\u201d soyq\u0131r\u0131m\u0131<br>AB\u015e adl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z\u00fcl\u00fc q\u0131r\u011f\u0131nlar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. XVII \u0259srd\u0259n etibar\u0259n Avropadan g\u0259l\u0259n m\u00fchacirl\u0259r yerli xalqlar\u0131 \u2014 \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131 d\u0259rilil\u0259ri\u201d torpaqlar\u0131ndan qovma\u011fa, k\u00f6kl\u0259rini m\u0259hv etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. 1776-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcst\u0259qillik elan etdikd\u0259n sonra bu siyas\u0259t r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t proqram\u0131na \u00e7evrildi. XIX \u0259sr boyu \u201cIndian Wars\u201d adlanan m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 milyonlarla insan q\u0131r\u0131ld\u0131.<br>\u2022 \u018fg\u0259r 5 milyon yerli \u0259hali vard\u0131sa, XIX \u0259srin sonuna c\u0259mi 250 min n\u0259f\u0259r sa\u011f qald\u0131.<br>\u2022 Bu, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 \u201cAmerika Soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d kimi tan\u0131nd\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li>Demokratiya d\u0259rsi ver\u0259n AB\u015e d\u00f6vl\u0259t<br>D\u00fcn\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 q\u0259tliam ed\u0259n, atom bombas\u0131 il\u0259 insanl\u0131q faci\u0259si yaradan, xalqlar\u0131 yurdundan s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259n bir d\u00f6vl\u0259t bu g\u00fcn d\u00fcnyaya \u201cdemokratiya d\u0259rsi\u201d ke\u00e7m\u0259k ist\u0259yir. Lakin tarix g\u00f6st\u0259rdi ki, 11 Sentyabrda h\u0259min d\u00f6vl\u0259t \u00f6z simas\u0131n\u0131 bir daha a\u00e7d\u0131.<br>Bu d\u00f6vl\u0259tin tarixind\u0259 qara d\u0259rili insanlar\u0131n \u0259sar\u0259t\u0259 al\u0131nmas\u0131, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin m\u0259hv edilm\u0259si kimi faci\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Transatlantik qul ticar\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 12.5 milyon Afrika \u0259silli insan Yeni D\u00fcnyaya da\u015f\u0131nd\u0131<br>\u018fsar\u0259t ill\u0259rind\u0259 qara d\u0259rili insanlar\u0131n taleyi:<br>\u2022 Qul ticar\u0259ti: Transatlantik qul ticar\u0259ti zaman\u0131 t\u0259xmin\u0259n 12.5 milyon Afrika \u0259silli insan Yeni D\u00fcnyaya da\u015f\u0131nd\u0131<br>\u2022 \u00d6l\u00fcml\u0259r: Qul ticar\u0259ti zaman\u0131 t\u0259xmin\u0259n 1.5 milyon insan d\u0259niz yolunda h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdi<br>\u2022 \u018fsir h\u0259yat\u0131: Qul d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan fiziki v\u0259 psixoloji i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131.<br>\u2022 M\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u0259hv edilm\u0259si: Afrikal\u0131 \u0259sirl\u0259rin dill\u0259ri, dinl\u0259ri v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri zorla d\u0259yi\u015fdirildi v\u0259 unuduldu.<br>Bu d\u00f6vr\u00fcn faci\u0259l\u0259ri yaln\u0131z qara d\u0259rili insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir utancd\u0131r. Bu g\u00fcn h\u0259min d\u00f6vl\u0259tin demokratiya d\u0259rsi verm\u0259si, ke\u00e7mi\u015find\u0259ki bu qara s\u0259hif\u0259l\u0259ri unudaraq, dig\u0259r xalqlara \u0259dal\u0259t d\u0259rsi ke\u00e7m\u0259si t\u0259zad t\u0259\u015fkil edir.<br>Tarixd\u0259n d\u0259rs alaraq, insan h\u00fcquqlar\u0131na h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fmaq v\u0259 ke\u00e7mi\u015fin s\u0259hvl\u0259rini t\u0259krarlamamaq h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259suliyy\u0259tidir.<br>N\u0259tic\u0259<br>Bu hadis\u0259l\u0259r biz\u0259 bir d\u0259rs verir: z\u00fclm \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan he\u00e7 bir hakimiyy\u0259t \u0259b\u0259di deyil.<br>Quranda buyurulur: \u201cZal\u0131mlar\u0131n aqib\u0259ti h\u00fcsrand\u0131r.\u201d (\u018fraf, 44).<br>Biz m\u00fcs\u0259lmanlar is\u0259 z\u00fclm\u00fc g\u00f6r\u00fcb sevinm\u0259rik, \u0259ksin\u0259, haqq\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259rik. 11 Sentyabr hadis\u0259si h\u0259m qurbanlar\u0131n faci\u0259si, h\u0259m d\u0259 tarixin ibr\u0259ti kimi yadda qalmal\u0131d\u0131r.<br>Allah Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131 qorusun, bu \u015f\u0259r v\u0259 b\u00f6htan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin fitn\u0259sind\u0259n, zal\u0131mlar\u0131n t\u0259l\u0259sind\u0259n bizl\u0259ri hifz etsin.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcbariz Eldar o\u011flu<br><\/strong>\u201cVeteran.az\u201d q\u0259zetinin \u015eirvan-Salyan regional yazar\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130slam\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi v\u0259 irfani d\u0259rsi budur ki: \u201cM\u00f6min k\u0259s qarda\u015f\u0131n\u0131n d\u0259rdin\u0259 sevinm\u0259z, \u0259ksin\u0259, onun&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24255,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-24254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645-150x102.png",150,102,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645-300x205.png",300,205,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645.png",573,391,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645-540x340.png",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/87645-400x250.png",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24254"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24256,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24254\/revisions\/24256"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}