{"id":24180,"date":"2025-08-27T15:15:59","date_gmt":"2025-08-27T11:15:59","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=24180"},"modified":"2025-08-27T15:43:12","modified_gmt":"2025-08-27T11:43:12","slug":"nuv%c9%99-silahlari-b%c9%99s%c9%99riyy%c9%99t%c9%99-t%c9%99hluk%c9%99diratomb-bomb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=24180","title":{"rendered":"N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259dir"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131 XX \u0259srin ortalar\u0131nda yarad\u0131ld\u0131qdan sonra insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. Bu silahlar h\u0259m partlay\u0131\u015f zaman\u0131 yaratd\u0131\u011f\u0131 fiziki da\u011f\u0131nt\u0131, h\u0259m d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli radiasiya t\u0259sirl\u0259ri il\u0259 geni\u015f \u0259razil\u0259ri v\u0259 b\u00f6y\u00fck insan k\u00fctl\u0259l\u0259rini t\u0259sir alt\u0131na al\u0131r. N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n tarixi 1939-cu ild\u0259 Albert Eyn\u015fteyn t\u0259r\u0259find\u0259n AB\u015e prezidenti Franklin Ruzvelt\u0259 yaz\u0131lan m\u0259ktubla ba\u015flay\u0131r. Eyn\u015fteyn bu m\u0259ktubda Almanlar\u0131n n\u00fcv\u0259 silah\u0131 yaratma potensial\u0131ndan x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etmi\u015f v\u0259 Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n da bu istiqam\u0259td\u0259 ara\u015fd\u0131rmalara ba\u015flamas\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 etmi\u015fdir. Bu m\u0259ktub n\u0259tic\u0259sind\u0259 AB\u015e-d\u0259 &#171;Manhetten layih\u0259si&#187; adlanan gizli n\u00fcv\u0259 proqram\u0131 ba\u015flad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Manhetten layih\u0259si 1942-ci ild\u0259 r\u0259smi olaraq ba\u015flad\u0131laraq 130.000-d\u0259n \u00e7ox insan bu layih\u0259d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. Layih\u0259ni idar\u0259 ed\u0259n general Leslie Qroves v\u0259 elm r\u0259hb\u0259ri Robert Oppenheimer-in r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Los Alamos, Oak Ridge v\u0259 Hanford kimi gizli \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 16 iyul 1945-ci ild\u0259 New Meksiko \u015ftat\u0131ndaki Alamoqordo s\u0259hras\u0131nda &#171;Trinity&#187; adl\u0131 ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu s\u0131naq zaman\u0131 partlay\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u0259n Oppenheimer Hindu \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan sitat g\u0259tir\u0259r\u0259k demi\u015f: &#171;\u0130ndi m\u0259n \u00f6l\u00fcm\u0259, d\u00fcnyalar\u0131n m\u0259hvedicisi oldum&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk n\u00fcv\u0259 silah\u0131 1945-ci ilin avqust ay\u0131nda AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 olunub. \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin son m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Yaponiyan\u0131n Hirosima \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 6 avqustda &#171;Little Boy&#187; adl\u0131 uran bombas\u0131, Naqasaki \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 is\u0259 9 avqustda &#171;Fat Man&#187; adl\u0131 plutonium bombas\u0131 at\u0131laraq bu silah\u0131n tarixd\u0259 ilk v\u0259 yegan\u0259 real m\u00fcharib\u0259 istifad\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irib. Hirosima bombas\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc 15 kiloton, Naqasaki bombas\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc is\u0259 21 kiloton idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Hirosima v\u0259 Naqasaki bombardmanlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u0259xmin\u0259n 200.000 insan h\u0259lak olmu\u015f, sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 radiasiya x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n daha minl\u0259rl\u0259 insan v\u0259fat etmi\u015fdir. Hibakusha (bomba qurbanlar\u0131) adlanan sa\u011f qalanlar uzun ill\u0259r radiasiya x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Soyuq m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 n\u00fcv\u0259 yar\u0131\u015f\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra SSR\u0130 tez bir zamanda n\u00fcv\u0259 silah\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn intensiv proqram h\u0259yata ke\u00e7ridir. \u0130qor Kur\u00e7atovun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda sovet aliml\u0259ri 29 avqust 1949-cu ild\u0259 Semipalatinsk s\u0131naq poliqonunda ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Bu t\u0259dbir AB\u015e-nin n\u00fcv\u0259 inhisar\u0131na son qoymu\u015f v\u0259 &#171;Soyuq m\u00fcharib\u0259&#187; d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ba\u015flatm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1952-ci ild\u0259 AB\u015e ilk hidrogen bombas\u0131 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 (&#171;Ivy Mike&#187;) h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 bunun ard\u0131ndan SSR\u0130 d\u0259 1953-c\u00fc ild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn hidrogen bombas\u0131n\u0131 s\u0131nam\u0131\u015fd\u0131r. 1961-ci ild\u0259 SSR\u0130 t\u0259r\u0259find\u0259n partlad\u0131lm\u0131\u015f &#171;\u00c7ar bombas\u0131&#187; (&#171;AN602&#187; v\u0259 ya &#171;\u0130van Qrozn\u0131&#187; da adlan\u0131r) tarixd\u0259ki \u0259n g\u00fccl\u00fc n\u00fcv\u0259 bombas\u0131 hesab olunur. Bu bomban\u0131n g\u00fcc\u00fc 50 meqaton (orijinal layih\u0259d\u0259 100 meqaton n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu, lakin radioaktiv \u00e7irkl\u0259nm\u0259nin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n azald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r) idi v\u0259 Naqasaki bombas\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n 2400 d\u0259f\u0259 g\u00fccl\u00fc idi. Novaya Zemlya arxipelaq\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n partlay\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan n\u00fcv\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259yi 64 kilometr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 qalxm\u0131\u015f v\u0259 partlay\u0131\u015f Finlandiya, Norve\u00e7 v\u0259 Alaska-da bel\u0259 hiss olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Soyuq M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259m SSR\u0130, h\u0259m d\u0259 AB\u015e atmosfer, sualt\u0131 v\u0259 kosmosda minl\u0259rl\u0259 n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131 ke\u00e7irmi\u015fdir. 1961-1962-ci ill\u0259rd\u0259 Kuba Raket B\u00f6hran\u0131 zaman\u0131 d\u00fcnya n\u00fcv\u0259 m\u00fcharib\u0259sin\u0259 \u0259n yax\u0131n an ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">N\u00fcv\u0259 silah\u0131na sahib olan \u00f6lk\u0259l\u0259r<\/h2>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyada doqquz \u00f6lk\u0259 n\u00fcv\u0259 silah\u0131na sahibdir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AB\u015e (1945)<\/strong> &#8212; \u0130lk n\u00fcv\u0259 silah\u0131n\u0131 yaradan \u00f6lk\u0259, haz\u0131rda t\u0259xmin\u0259n 5550 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rusiya (1949)<\/strong> &#8212; \u018fn b\u00f6y\u00fck n\u00fcv\u0259 arsenal\u0131na sahib \u00f6lk\u0259, t\u0259xmin\u0259n 6000 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f6y\u00fck Britaniya (1952)<\/strong> &#8212; 3 oktyabr 1952-ci ild\u0259 Avstraliyada ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 ke\u00e7irmi\u015f, haz\u0131rda 225 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fransa (1960)<\/strong> &#8212; 13 fevral 1960-c\u0131 ild\u0259 Sahara s\u0259hras\u0131nda ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f, haz\u0131rda 290 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7in (1964)<\/strong> &#8212; 16 oktyabr 1964-c\u00fc ild\u0259 Lop Nor s\u0131naq sah\u0259sind\u0259 ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 ke\u00e7irmi\u015f, haz\u0131rda 350 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hindistan (1974)<\/strong> &#8212; &#171;G\u00fcl\u0259n Budda&#187; ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 18 may 1974-c\u00fc ild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f, haz\u0131rda 160 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pakistan (1998)<\/strong> &#8212; Hindustan\u0131n n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131na cavab olaraq 28 may 1998-ci ild\u0259 n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131 ke\u00e7irmi\u015f, haz\u0131rda 165 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eimali Koreya (2006)<\/strong> &#8212; 9 oktyabr 2006-c\u0131 ild\u0259 ilk n\u00fcv\u0259 s\u0131na\u011f\u0131n\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k NPT m\u00fcqavil\u0259sini pozmu\u015f, haz\u0131rda 20-30 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahib oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130srail<\/strong> &#8212; R\u0259smi olaraq n\u00fcv\u0259 silah\u0131na sahib oldu\u011funu n\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir, n\u0259 d\u0259 inkar edir (buna &#171;strategic ambiguity&#187; siyas\u0259ti deyilir), lakin beyn\u0259lxalq ekspertl\u0259r onun 80-400 aras\u0131 n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na malik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. \u0130srailin n\u00fcv\u0259 proqram\u0131 1950-ci ill\u0259rd\u0259 frans\u0131zlar\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131ndan imtina ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r<\/h2>\n\n\n\n<p>B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r n\u00fcv\u0259 silah\u0131ndan k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 imtina edib:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u0259nubi Afrika Respublikas\u0131<\/strong> <strong>(CAR)<\/strong> &#8212; 1979-1989-cu ill\u0259r aras\u0131nda alt\u0131 n\u00fcv\u0259 cihaz\u0131 yaratm\u0131\u015f, lakin apartheid rejiminin sonunda 1989-cu ild\u0259 b\u00fct\u00fcn n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131 m\u0259hv etmi\u015f v\u0259 1991-ci ild\u0259 NPT m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SSR\u0130-d\u0259n m\u00fcst\u0259qillik qazanan \u00f6lk\u0259l\u0259r<\/strong> &#8212; Ukrayna (3000), Belarus (1000) v\u0259 Qazax\u0131stan (1400) SSR\u0130 da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra \u0259razil\u0259rind\u0259 qalan n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Rusiyaya t\u0259hvil verib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r<\/strong> &#8212; \u0130sve\u00e7, \u0130sve\u00e7r\u0259, Braziliya, Argentina, Liviya v\u0259 \u0130ran m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 n\u00fcv\u0259 silah\u0131 proqramlar\u0131ndan imtina etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Tarixi n\u00fcv\u0259 q\u0259zalar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>Tarixd\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 texniki nasazl\u0131qlar v\u0259 s\u0259hv siqnallar s\u0259b\u0259bil\u0259 n\u00fcv\u0259 h\u00fccumu ba\u015flayacaqd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1983-c\u00fc ild\u0259 Stanislav Petrov hadis\u0259si<\/strong> &#8212; 26 sentyabr 1983-c\u00fc ild\u0259 sovet r\u0259dd-izl\u0259m\u0259 sistemind\u0259 s\u0259hv siqnal AB\u015e-d\u0259n be\u015f raket h\u00fccumu g\u00f6st\u0259rdi. Stanislav Petrov bu siqnal\u0131n texniki s\u0259hv oldu\u011funa inanaraq qar\u015f\u0131l\u0131q verm\u0259di v\u0259 d\u00fcnya n\u00fcv\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n xilas oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1995-ci ild\u0259 Norve\u00e7 raket hadis\u0259si<\/strong> &#8212; Norve\u00e7 v\u0259 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131lan elmi raket Rusiya radiolokatorlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n AB\u015e sualt\u0131 qay\u0131\u011f\u0131ndan at\u0131lan raket kimi s\u0259hv \u015f\u0259rh edildi. Rus prezidenti Boris Yeltsin h\u0259tta n\u00fcv\u0259 \u00e7antas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b qar\u015f\u0131-h\u00fccum haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1999-cu ild\u0259 Y2K problemi<\/strong> &#8212; Rusiyada komp\u00fcter sisteml\u0259rinin 2000-ci il ke\u00e7idind\u0259 nasaz olmas\u0131 ehtimal\u0131 n\u00fcv\u0259 silah sisteml\u0259rind\u0259 de ciddi narahatl\u0131q yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ayda n\u00fcv\u0259 s\u0131naqlar\u0131 planlar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>H\u0259m SSR\u0130, h\u0259m d\u0259 AB\u015e bir zamanlar Ayda n\u00fcv\u0259 bombalar\u0131n\u0131 partlatma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131blar:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AB\u015e-nin &#171;Proyekt A119&#187; plan\u0131<\/strong> &#8212; 1958-ci ild\u0259 AB\u015e Air Force Ay\u0131n qaranl\u0131q t\u0259r\u0259find\u0259 n\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn gizli layih\u0259 haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu plan h\u0259m Sovet Birliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcc n\u00fcmayi\u015fi, h\u0259m d\u0259 havas\u0131z m\u00fchitd\u0259 n\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u0259sirini \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SSR\u0130-nin &#171;Proyekt E-4&#187; plan\u0131<\/strong> &#8212; Sovetl\u0259r d\u0259 ox\u015far planlar haz\u0131rlayaraq Ayda n\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 g\u00fccl\u0259rini n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r iki layih\u0259 \u00e7ox bahal\u0131 v\u0259 riskli olmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn pozulmas\u0131 ehtimal\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n l\u0259\u011fv edilmi\u015fdir. N\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n radiasiya t\u0259siri uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 irsi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7ernob\u0131l (1986)<\/strong> &#8212; N\u00fcv\u0259 elektrik stansiyas\u0131ndaki q\u0259za 30 kilometrlik &#171;ayr\u0131lma zonas\u0131&#187; yaratm\u0131\u015f v\u0259 radiasiya Avropa qit\u0259sinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sin\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fuku\u015fima (2011)<\/strong> &#8212; Yapon tsunami n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n n\u00fcv\u0259 q\u0259zas\u0131 geni\u015f \u0259razil\u0259rin t\u0259xliy\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Radiasiyaya m\u0259ruz qalan \u0259razil\u0259rd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259likl\u0259ri art\u0131r, genetik mutasiyalar ba\u015f verir, torpaqlar uzun ill\u0259r istifad\u0259y\u0259 yarars\u0131z hala d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bioloji m\u00fcxt\u0259liflik azal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Amerikal\u0131 \u0430stron\u043em, astrofizik v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli elm t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131 Karl Saqan v\u0259 dig\u0259r aliml\u0259rin 1980-ci ill\u0259rd\u0259 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7oxsayl\u0131 n\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015flar\u0131 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. &#171;N\u00fcv\u0259 q\u0131\u015f\u0131&#187; adlanan n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, atmosfer\u0259 qalxan t\u00fcst\u00fc v\u0259 toz buludlar\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131 tutmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 istiliyin azalmas\u0131 ba\u015f ver\u0259r. Bu da k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na z\u0259rb\u0259 vurur v\u0259 qlobal acl\u0131q yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u00fcasir v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 statistika<\/h2>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 t\u0259xmin\u0259n <strong>13.080<\/strong> n\u00fcv\u0259 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vcuddur (2023-c\u00fc il m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n):<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Rusiya<\/strong>: 5977 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>AB\u015e<\/strong>: 5428 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00c7in<\/strong>: 410 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fransa<\/strong>: 290 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f6y\u00fck Britaniya<\/strong>: 225 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pakistan<\/strong>: 170 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hindistan<\/strong>: 164 ba\u015fl\u0131q<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0130srail<\/strong>: M\u0259lumat yoxdur<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u015eimali Koreya<\/strong>: 30 ba\u015fl\u0131q (t\u0259xmini)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Bu silahlar\u0131n bir hiss\u0259si aktiv d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 ehtiyat arsenal kimi qorunur. N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n istifad\u0259si etik c\u0259h\u0259td\u0259n ciddi suallar do\u011furur. 2017-ci ild\u0259 Nobel S\u00fclh M\u00fckafat\u0131 n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 aparan ICAN (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons) t\u0259\u015fkilat\u0131na verilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>2021-ci ild\u0259 &#171;N\u00fcv\u0259 Silahlar\u0131n\u0131n Qada\u011fan Edilm\u0259si haqq\u0131nda&#187; beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015f, lakin n\u00fcv\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri h\u0259l\u0259lik bu m\u00fcqavil\u0259ni imzalamam\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nurlan M\u0259mm\u0259dli<\/strong><br><strong>Veteran.az sayt\u0131n\u0131n redaktoru<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fcv\u0259 silahlar\u0131 XX \u0259srin ortalar\u0131nda yarad\u0131ld\u0131qdan sonra insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. Bu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24181,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-24180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556.jpg",1024,1024,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-300x300.jpg",300,300,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-768x768.jpg",640,640,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556.jpg",640,640,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556.jpg",1024,1024,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556.jpg",1024,1024,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-1024x715.jpg",1024,715,true],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-800x500.jpg",800,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556.jpg",1024,1024,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-540x340.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/876556-400x250.jpg",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24180"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24201,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24180\/revisions\/24201"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}