{"id":24133,"date":"2025-08-13T16:40:09","date_gmt":"2025-08-13T12:40:09","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=24133"},"modified":"2025-08-13T16:41:16","modified_gmt":"2025-08-13T12:41:16","slug":"mubariz-eldaroglu-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=24133","title":{"rendered":"M\u00fcbariz Eldaro\u011flu Fransan\u0131n \u0259dal\u0259tsizliyind\u0259n yaz\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p>Bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259sl simas\u0131, onun bayram nitql\u0259rind\u0259 deyil, haqq\u0131 \u0259zm\u0259k, azad s\u0259si susdurmaq m\u0259qam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xar. Fransan\u0131n Yeni Kaledoniya kanak xalq\u0131na qar\u015f\u0131 atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar, imperiya tarixind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r r\u0259ngli ifad\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259z\u0259dils\u0259 d\u0259, mahiyy\u0259td\u0259 k\u00f6hn\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin m\u00fcasir libasda t\u0259krar\u0131d\u0131r.<br>&#171;Azadl\u0131q&#187;, &#171;B\u0259rab\u0259rlik&#187;, &#171;Qarda\u015fl\u0131q&#187; \u2013 Fransa inqilab\u0131n\u0131n \u015f\u00fcarlar\u0131d\u0131r. Amma bu \u015f\u00fcarlar, Parisd\u0259n minl\u0259rl\u0259 kilometr uzaqda, Sakit okean\u0131n mavi sular\u0131nda ya\u015fayan kanaklar\u0131n qula\u011f\u0131na top s\u0259sl\u0259ri, h\u0259bs qap\u0131lar\u0131n\u0131n c\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131 v\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n zorak\u0131 sazi\u015fl\u0259rin s\u0259si kimi \u00e7at\u0131r.<br>BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 1514 (XV) sayl\u0131 Q\u0259tnam\u0259si (14 dekabr 1960) a\u00e7\u0131q deyir:<br>&#171;B\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k h\u00fcququ vard\u0131r.&#187;<br>Bu prinsip, yaln\u0131z m\u0259n\u0259vi deyil, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququn imperativ normas\u0131 \u2013 y\u0259ni he\u00e7 bir halda istisna edil\u0259 bilm\u0259y\u0259n qaydas\u0131d\u0131r. Fransa, \u00f6z konstitusiyas\u0131nda da bu h\u00fcququ tan\u0131sa da, praktikada kanak xalq\u0131n\u0131n irad\u0259sini Bujival sazi\u015fi ad\u0131 alt\u0131nda formala\u015fd\u0131rmaq v\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259yir.<br>\u018fg\u0259r bir xalq\u0131n irad\u0259si zorla formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rsa, bu art\u0131q h\u00fcququn predmeti olmur, siyasi manipulyasiyan\u0131n al\u0259tin\u0259 \u00e7evrilir. Bujival sazi\u015fi \u2013 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259 muxtariyy\u0259t verir, amma mahiyy\u0259td\u0259 suverenliyi g\u0259l\u0259c\u0259k referendum \u015f\u0259rtin\u0259 ba\u011flay\u0131r. Bu is\u0259 h\u00fcququn &#171;m\u00fcst\u0259qilliyin gecikdirilm\u0259si&#187; adlanan bo\u015flu\u011fundan sui-istifad\u0259dir.<br>F\u0259ls\u0259fi \u0130zahedici Bax\u0131\u015f &#8212; Azadl\u0131q, yaln\u0131z ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259ki h\u00fcquqlar toplusu deyil \u2013 o, xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda, m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131nda m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n m\u0259n\u0259vi hald\u0131r.<br>Kanak xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn azadl\u0131q \u2013 s\u00fclh i\u00e7ind\u0259 torpaqlar\u0131nda ya\u015famaq, dilini, \u0259n\u0259n\u0259sini qorumaq, q\u0259rarlar\u0131n\u0131 k\u0259nar g\u00fccl\u0259rin dikt\u0259si olmadan verm\u0259kdir. F\u0259ls\u0259fi bax\u0131mdan, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik sad\u0259c\u0259 siyasi hakimiyy\u0259t deyil, h\u0259m d\u0259 irad\u0259nin tabe etdirilm\u0259sidir.<br>Fransa bu g\u00fcn Kaledoniyada \u00f6z\u00fcn\u00fc sanki &#171;m\u0259d\u0259niyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131&#187; kimi t\u0259qdim edir, amma f\u0259ls\u0259f\u0259 biz\u0259 \u00f6yr\u0259dir ki, &#171;m\u0259d\u0259niyy\u0259t&#187; zorla g\u0259tirilirs\u0259, o art\u0131q m\u0259d\u0259niyy\u0259t deyil, hakimiyy\u0259tin b\u0259han\u0259sidir&#187;.<br>Klassik \u00dcslubda Tarixi Paralell\u0259r<br>Tarixd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck ki, imperiyalar daima &#171;sazi\u015f&#187; p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda \u00f6z h\u00f6kmranl\u0131qlar\u0131n\u0131 qoruyublar. Qacar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay v\u0259 G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri nec\u0259 xalq\u0131n irad\u0259sini \u0259zdis\u0259, bu g\u00fcn d\u0259 Bujival sazi\u015fi kanak xalq\u0131n\u0131 tabe h\u00fcquqlu bir statusa salmaq ist\u0259yir.<br>XIX \u0259srin \u015fairi Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<br>&#171;H\u0259r k\u0259sin \u00f6z m\u00fclk\u00fcnd\u0259 a\u011fal\u0131\u011f\u0131, \u0259g\u0259r ba\u015fqa \u0259lin h\u00f6km\u00fc il\u0259dirs\u0259, o m\u00fclk onun deyil.&#187;<br>Kanak xalq\u0131n\u0131n m\u00fclk\u00fc \u2013 onlar\u0131n torpa\u011f\u0131, d\u0259nizi, hava v\u0259 ruhudur. Bu m\u00fclk\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 Fransa bayra\u011f\u0131 zorla dal\u011falan\u0131rsa, o, h\u00fcquq deyil, \u0259sar\u0259tdir.<br>Bujival Sazi\u015finin Mahiyy\u0259ti<br>\u2022 Status: &#171;Yeni Kaledoniya d\u00f6vl\u0259ti&#187; \u2013 amma Fransan\u0131n t\u0259rkibind\u0259.<br>\u2022 \u0130kili v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q: Kanak xalq\u0131 h\u0259m Fransa, h\u0259m d\u0259 &#171;Kaledoniya&#187; v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olacaq.<br>\u2022 S\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rin \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si: M\u00fcdafi\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 s. kimi strateji sah\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t Parisin \u0259lind\u0259 qal\u0131r.<br>\u2022 Referendum \u015f\u0259rti: Sazi\u015f yaln\u0131z 2026-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k referendumda q\u0259bul olunarsa q\u00fcvv\u0259y\u0259 min\u0259c\u0259k.<br>Bu, h\u00fcquqi bax\u0131mdan \u015f\u0259rti azadl\u0131q, f\u0259ls\u0259fi bax\u0131mdan is\u0259 g\u00f6zl\u0259dil\u0259n \u0259sar\u0259tdir.<br>2024 Hadis\u0259l\u0259rinin K\u00f6lg\u0259si<br>2024-c\u00fc ilin may\u0131nda Fransan\u0131n g\u00fcc strukturlar\u0131n\u0131n m\u00fcdaxil\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 14 dinc kanak h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdi. Bu qan, sazi\u015f ka\u011f\u0131z\u0131n\u0131n h\u0259r s\u0259tirind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259s\u0259 d\u0259, xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda silinm\u0259zdir. H\u0259r yeni siyasi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs bu itkil\u0259rin k\u00f6lg\u0259sind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<br>N\u0259tic\u0259 &#8212; Fransan\u0131n daxili \u00fcz\u00fc, xaricd\u0259ki t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u00fc diplomatiya maskas\u0131n\u0131n arxas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Yeni Kaledoniyada azadl\u0131q, yaln\u0131z h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259rin dili il\u0259 deyil, xalq\u0131n \u00f6z s\u0259si il\u0259 ifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, tarix bu hadis\u0259ni XXI \u0259srin yeni m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 sazi\u015fi kimi yazacaq. &#171;Azadl\u0131q \u2013 veril\u0259n deyil, al\u0131nan bir haqqd\u0131r.&#187; \u2013 Bu prinsip h\u0259m h\u00fcququn, h\u0259m f\u0259ls\u0259f\u0259nin, h\u0259m d\u0259 h\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr.<br><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbariz Eldar o\u011flu<br>\u201cVeteran.az\u201d q\u0259zetinin \u015eirvan-Salyan regional yazar\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259sl simas\u0131, onun bayram nitql\u0259rind\u0259 deyil, haqq\u0131 \u0259zm\u0259k, azad s\u0259si susdurmaq m\u0259qam\u0131nda ortaya&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24134,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-24133","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678-150x94.jpg",150,94,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678-300x188.jpg",300,188,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678.jpg",637,400,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678-540x340.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/545678-400x250.jpg",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24133"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24137,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24133\/revisions\/24137"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}