{"id":23598,"date":"2025-01-10T14:01:36","date_gmt":"2025-01-10T10:01:36","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=23598"},"modified":"2025-01-10T23:42:35","modified_gmt":"2025-01-10T19:42:35","slug":"bir-insan-h%c9%99yatini-xilas-ed%c9%99n-b%c9%99s%c9%99riyy%c9%99ti-xilas-etmis-kimidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=23598","title":{"rendered":"Bir insan h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti xilas etmi\u015f kimidir"},"content":{"rendered":"\n<p>\u201c\u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 xilas etmi\u015f kimidir\u201d \u2013 Talmuddan olan bu hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259r, Oskar \u015eindlerin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sini v\u0259 insanl\u0131q tarixind\u0259ki yerini \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 fonunda 1200 y\u0259hudini Holokost cayna\u011f\u0131ndan xilas ed\u0259n bu \u015f\u0259xsiyy\u0259tin ad\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 insanl\u0131q n\u00fcmun\u0259si kimi tarixin s\u0259hif\u0259sin\u0259 \u0259b\u0259di h\u0259kk olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1908-ci ild\u0259 \u00c7exiyan\u0131n Svitavy \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 alman \u0259silli katolik ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7an \u015eindler karyeras\u0131na \u0259vv\u0259lc\u0259 adi ticar\u0259t\u00e7i kimi ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Lakin m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Pol\u015fan\u0131n Krakov \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 qurdu\u011fu \u201cDeutsche Emailwarenfabrik\u201d adl\u0131 s\u0259naye m\u0259rk\u0259zi (bu zavod alman h\u0259rbi s\u0259nayesin\u0259 g\u0259r\u0259ksiz m\u0259hsullardan ibar\u0259t x\u0131rda v\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7i l\u0259vazimatlar istehsal edirdi) insanl\u0131q tarixin\u0259 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lacaq bir missiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. Bel\u0259 ki, \u015eindler, zavodunda \u00e7al\u0131\u015fan y\u0259hudi i\u015f\u00e7il\u0259ri \u201cm\u00fcharib\u0259 s\u0259nayesinin istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm v\u0259 pe\u015f\u0259kar personal\u201d kimi qeydiyyata alaraq, onlar\u0131 \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259kd\u0259n qoruyurdu. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xsi s\u0259rv\u0259tinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini r\u00fc\u015fv\u0259t olaraq istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259mi\u015fdir. B\u0259z\u0259n SS zabitl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus formada h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rini ziyar\u0259ti, h\u0259m\u00e7inin alman zabitl\u0259ri il\u0259 yax\u0131n m\u00fcnasib\u0259t qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ziyaf\u0259tl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131 daha \u00e7ox \u0259laq\u0259l\u0259r qurmas\u0131na v\u0259 xeyirxah planlar\u0131n\u0131n\u0131n realla\u015fd\u0131rmas\u0131na geni\u015f imkanlar yarad\u0131rd\u0131. Onun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Emilie \u015eindler d\u0259 \u0259rinin bu missiyas\u0131na d\u0259st\u0259k olmu\u015f, x\u0259st\u0259 v\u0259 ya\u015fl\u0131 y\u0259hudi i\u015f\u00e7il\u0259ri evind\u0259 m\u00fcalic\u0259 ed\u0259r\u0259k onlar\u0131n ehtiyaclar\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259 bitdikd\u0259n sonra tamamil\u0259 m\u00fcflis olan \u015eindler, h\u0259yat\u0131 boyu xilas etdiyi insanlar\u0131n maddi d\u0259st\u0259yi il\u0259 ya\u015fad\u0131. O, Argentinada yeni bir h\u0259yat qurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, biznesd\u0259 u\u011fursuz oldu. H\u0259yat\u0131n\u0131n son ill\u0259rini Almaniya v\u0259 \u0130srail aras\u0131nda ke\u00e7ir\u0259n \u015eindler, \u0259vv\u0259lki s\u0259rv\u0259tini b\u0259rpa etn\u0259k bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259di v\u0259 1974-c\u00fc ild\u0259 sad\u0259 h\u0259yat t\u0259rzind\u0259 v\u0259fat etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Oskar \u015eindler Yerus\u0259limd\u0259, m\u00fcq\u0259dd\u0259s Sion da\u011f\u0131nda d\u0259fn edildi v\u0259 &#171;Mill\u0259tl\u0259r aras\u0131nda saleh insan&#187; ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc. O, bu \u015f\u0259r\u0259f\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n nadir qeyri-y\u0259hudil\u0259rd\u0259n biridir. Bu g\u00fcn onun m\u0259zar\u0131, h\u0259r il y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan t\u0259r\u0259find\u0259n ziyar\u0259t edilir v\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 ki\u00e7ik da\u015flar qoyulur. 1967-ci ild\u0259, \u015eindler \u0130sraild\u0259 Y\u0259hudi Soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f Yad Vashem abid\u0259sind\u0259, Y\u0259hudi Soyq\u0131r\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda y\u0259hudil\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259n v\u0259 Y\u0259hudi olmayanlar\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n &#171;D\u00fcnya xalqlar\u0131 \u0259dal\u0259tlil\u0259ri dig\u0259r xalqlardan \u0259dal\u0259tli insanlar&#187; adl\u0131 abid\u0259d\u0259 ad\u0131 qeyd olunmu\u015fdur. Bu abid\u0259d\u0259 ad\u0131 yer alanlar, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsi risk alaraq y\u0259hudil\u0259ri qurtaran y\u0259hudi olmayan insanlardan ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Steven Spielbergin 1993-c\u00fc ild\u0259 \u00e7\u0259kdiyi &#171;\u015eindlerin siyah\u0131s\u0131&#187; filmi onun h\u0259yat\u0131n\u0131 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 tan\u0131td\u0131. Bu film, insanl\u0131\u011f\u0131n \u0259n qaranl\u0131q d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n birind\u0259 vicdan v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tin nec\u0259 qalib g\u0259l\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>Oskar \u015eindlerin \u00f6m\u00fcr yolu bir insan\u0131n c\u0259sar\u0259ti v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tinin minl\u0259rl\u0259 h\u0259yat\u0131 nec\u0259 xilas ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini s\u00fcbut ed\u0259n q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259sidir. \u015eahidl\u0259rin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015eindler, h\u0259mi\u015f\u0259, \u201cka\u015f daha \u00e7ox insan\u0131 xilas ed\u0259 bil\u0259ydim\u201d dey\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259n\u0259rdi \u2013 bu s\u00f6zl\u0259r onun ali insani keyfiyy\u0259tl\u0259rinin \u0259n bariz t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu g\u00fcn d\u00fcnyada &#171;\u015eindler y\u0259hudil\u0259ri&#187;nin n\u0259sill\u0259rinin say\u0131 7000-d\u0259n \u00e7oxdur v\u0259 onlar h\u0259r il bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k xilaskarlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sini yad edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eindlerin hekay\u0259si, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 insanl\u0131q d\u0259rsi olaraq qal\u0131r. M\u00fcharib\u0259 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin davam etdiyi bir d\u00fcnyada, onun h\u0259yat\u0131 biz\u0259 onu xat\u0131rlad\u0131r ki, vicdan v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t insanl\u0131q d\u0259y\u0259rl\u0259rinin \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nurlan M\u0259mm\u0259dli<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 xilas etmi\u015f kimidir\u201d \u2013 Talmuddan olan bu hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259r,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23599,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-23598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789.jpg",1008,658,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-300x196.jpg",150,98,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-700x457.jpg",300,196,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-768x501.jpg",640,418,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-999x652.jpg",640,418,true],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789.jpg",1008,658,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789.jpg",1008,658,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789.jpg",1008,658,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-800x500.jpg",800,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789.jpg",1008,658,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-540x340.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/986fg789-400x250.jpg",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23598"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23608,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23598\/revisions\/23608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23599"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}