{"id":23127,"date":"2023-09-22T19:43:00","date_gmt":"2023-09-22T15:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=23127"},"modified":"2024-09-22T19:44:56","modified_gmt":"2024-09-22T15:44:56","slug":"g%c9%99rginlik-artir-kiberordular-yaradilir-muhum-detallar-acildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=23127","title":{"rendered":"G\u0259rginlik art\u0131r: kiberordular yarad\u0131l\u0131r \u2013 M\u00fch\u00fcm detallar a\u00e7\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong><a href=\"https:\/\/globalinfo.az\/\">Globalinfo.az<\/a>&nbsp;Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Cavan\u015fir Feyziyevl\u0259 m\u00fcsahib\u0259nin ikinci hiss\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/globalinfo.az\/cavansir-feyziyev\/\"><em><strong>I hiss\u0259 burada<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 D\u00fcnya yeni m\u00fcharib\u0259l\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoyur. Livan v\u0259 \u0130raqda ba\u015f ver\u0259nl\u0259r fonunda bunu s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Rabit\u0259, plan\u015fet, peycer, rabit\u0259 vasit\u0259sil\u0259 terror, h\u00fccum\u2026 Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, texnologiya yaln\u0131z insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyilmi\u015f, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcbm\u00fc\u015f. \u0130st\u0259y\u0259nd\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 h\u00fccumlar t\u0259\u015fkil edib, y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 h\u0259lak etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Az\u0259rbaycan bu c\u00fcr h\u00fccumlara n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 haz\u0131rd\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u00c7ox g\u0259rgin bir zamanda ya\u015fay\u0131r\u0131q. D\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r s\u0259ngim\u0259k bilmir. Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunan yeni texnologiyalar da s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fir, g\u00fcnb\u0259g\u00fcn, h\u0259tta saatbasaat t\u0259kmill\u0259\u015fir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n icad etdiyi h\u0259r bir yeni texnologiyan\u0131n h\u0259m proqressiv, h\u0259m d\u0259 reqressiv effektl\u0259ri ola bil\u0259r. Misal olaraq n\u00fcv\u0259 enerjisini g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. Zaman\u0131nda n\u00fcv\u0259 reaksiyas\u0131 iqtisadiyyatda v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 istifad\u0259 olunan elektrik enerjisi istehsal\u0131n\u0131n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ideal vasit\u0259 hesab olunsa da eyni zamanda onun d\u0259h\u015f\u0259tli da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcnd\u0259n insanlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 istifad\u0259 etdil\u0259r. Bug\u00fcnk\u00fc informasiya texnologiyalar\u0131 (<strong>\u0130T<\/strong>) elmi d\u0259 bel\u0259 imkanlar yarad\u0131r. Onu h\u0259m c\u0259miyy\u0259tin rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Az \u00f6nc\u0259 Livanda ba\u015f vermi\u015f \u201cpeycer m\u00fcharib\u0259si\u201d buna yax\u015f\u0131 misal ola bil\u0259r. Amma \u0259g\u0259r insan beyni bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bilibs\u0259, el\u0259 insan beyni d\u0259 onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb tap\u0131r. C\u0259miyy\u0259timizd\u0259 yeni-yeni e\u015fidilm\u0259y\u0259 ba\u015flayan kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik ifad\u0259si m\u0259hz bununla ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcasir informasiya texnologiyalar\u0131 z\u0259minind\u0259 kiber \u00fcsullarla h\u00fccumlar\u0131n t\u0259\u015fkili artd\u0131qca c\u0259miyy\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r d\u0259 adekvat add\u0131mlar atma\u011fa m\u0259cbur olur v\u0259 bu kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik problemini aktualla\u015fd\u0131r\u0131r. Ke\u00e7\u0259n il \u0259rzind\u0259 Milli M\u0259clisd\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201c\u0130nformasiya, informasiyala\u015fd\u0131rma v\u0259 informasiyan\u0131n m\u00fchafiz\u0259si\u201d haqq\u0131nda qanun q\u0259bul olunub. Ke\u00e7\u0259n ilin 28 avqustunda is\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev \u201cKibert\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fczr\u0259 Milli Strategiyan\u0131\u201d imzalay\u0131b. B\u00fct\u00fcn bu add\u0131mlar \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u0259hz bu kimi t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259dbirl\u0259rdir. Haz\u0131rda kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131 h\u00f6kum\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 prioritet istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. Bu sah\u0259d\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin yeti\u015fdirilm\u0259si g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn vacib m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n biridir. B\u0259zi inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00f6z\u00fcn \u0259sil m\u0259nas\u0131nda kiber ordular yarad\u0131lmaqdad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc durumu bu c\u00fcr yeni tipli t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 haz\u0131r olma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2013 Az\u0259rbaycan COP29 t\u0259dbirin\u0259 ev sahibliyi ed\u0259c\u0259k. Noyabrda ba\u015f tutacaq bu t\u0259dbir \u00f6lk\u0259miz\u0259 n\u0259 v\u0259d edir? B\u0259zi proqnozlar s\u0259sl\u0259ndirilir ki, COP-dan sonra Az\u0259rbaycana beyn\u0259lxalq miqyasda t\u0259zyiql\u0259r daha da artacaq. Bu c\u00fcr b\u0259dbin proqnozlara inanmaq, onlar\u0131 ciddi saymaq olarm\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Tezlikl\u0259 \u00f6lk\u0259miz d\u00fcnyan\u0131n \u0259n miqyasl\u0131 qlobal t\u0259dbirl\u0259rind\u0259n biri olan COP29-a ev sahibliyi ed\u0259c\u0259k. Bu t\u0259dbirin Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilm\u0259si d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nib ki, bu da d\u00fcnya birliyinin \u00f6lk\u0259miz\u0259 b\u0259sl\u0259diyi etimad\u0131n v\u0259 qlobal miqyasda d\u00f6vl\u0259timizin siyasi n\u00fcfuzunun&nbsp; artmas\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisi say\u0131la bil\u0259r. T\u0259zyiql\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131qda is\u0259 &nbsp;COP-29 t\u0259dbirl\u0259ri \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 v\u0259 qlobal konfrans\u0131n gedi\u015find\u0259 bel\u0259 c\u0259hdl\u0259rin olmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n idi v\u0259 biz art\u0131q bu t\u0259zyiql\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, d\u00fcnya erm\u0259niliyi v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z siyasi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini onlar\u0131n sifari\u015fi il\u0259 planla\u015fd\u0131ran b\u0259zi siyas\u0259tbazlar Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 qarayaxma kampaniyas\u0131 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir f\u00fcrs\u0259ti \u0259ld\u0259n buraxmaq ist\u0259m\u0259zl\u0259r. Lakin Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 siyas\u0259t o q\u0259d\u0259r d\u0259qiqdir v\u0259 d\u00f6vl\u0259timiz o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fcd\u00fcr ki, bu c\u00fcr c\u0259hdl\u0259r he\u00e7 zaman u\u011furlu ola bilm\u0259z. Son 10-15 il \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanda ba\u015f tutmu\u015f Avroviziya musiqi yar\u0131\u015fmas\u0131, ilk Avropa Oyunlar\u0131 v\u0259 IV \u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi Oyunlar\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 biz bu c\u0259hdl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fik. Amma g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz kimi, bu t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259r biri \u00f6lk\u0259mizd\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya n\u00fcmun\u0259 say\u0131la bil\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 ke\u00e7irilib. \u018fmin\u0259m ki, b\u00fct\u00fcn t\u0259zyiql\u0259r\u0259 baxmayaraq Qlobal \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi Konfrans\u0131 da&nbsp; tezlikl\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 eyni u\u011furla ba\u015f tutacaq.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.globalinfo.az\/2024\/09\/dd7d1cb7-3a96-4b17-8941-0ce9be2ccce5-900x617.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong>\u2013 G\u00fcrc\u00fcstan b\u00f6y\u00fck f\u0131rt\u0131na astanas\u0131nda. Az\u0259rbaycan\u0131n qon\u015fulu\u011funda b\u00f6y\u00fck siyasi hadis\u0259l\u0259rin ya\u015fanaca\u011f\u0131, t\u0259lat\u00fcml\u0259rin olaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nir. G\u00fcrc\u00fcstan harda yanl\u0131\u015f etdi ki, Q\u0259rbl\u0259 Rusiya aras\u0131nda poliqona \u00e7evrildi? Siz G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259n \u201csa\u011f \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131na\u201d inan\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Z\u0259nnimc\u0259, G\u00fcrc\u00fcstanda g\u00f6zl\u0259nil\u0259n se\u00e7kil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n ifrat pessimist proqnozlar reall\u0131\u011f\u0131 \u0259ks etdirmir. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, son ill\u0259rd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan siyas\u0259tind\u0259 beyn\u0259lxalq siyas\u0259tin v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 C\u0259nubi Qafqaz geopolitikas\u0131n\u0131n daha ayd\u0131n d\u0259rk olunmas\u0131 prosesi gedir. Eyforiya ill\u0259ri art\u0131q arxada qal\u0131r. Real siyas\u0259t x\u0259yali g\u00f6z\u0259llikl\u0259rd\u0259n uzaq bir fenomendir. Yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram ki, 2008-ci ilin avqust m\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r G\u00fcrc\u00fcstan siyasi hakimiyy\u0259ti bir t\u0259kanla post-sovet m\u0259kan\u0131ndan Avropan\u0131n \u201cc\u0259nn\u0259t\u201d m\u0259kan\u0131na at\u0131l\u0131b daha xo\u015fb\u0259xt ya\u015famaq haqq\u0131nda ill\u00fcziyalara qap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Avropa Birliyi il\u0259 Assosiativ \u00fczvl\u00fck d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 xeyli qanadland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Lakin h\u0259yat g\u00f6st\u0259rdi ki, d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259rin alt qat\u0131n\u0131, onlar\u0131n mahiyy\u0259tini anlamadan v\u0259 1991-ci ild\u0259 d\u00fcnyada ba\u015flanm\u0131\u015f beyn\u0259lxalq siyasi transformasiyalar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almadan geosiyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 spontan q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259k praqmatizmd\u0259n uzaq yanl\u0131\u015f bir siyas\u0259tdir. M\u00fcasir \u0259d\u0259biyyatda bunu populizm d\u0259 adland\u0131r\u0131rlar. Lakin \u0259n az\u0131 son onillikd\u0259 \u00f6lk\u0259ni idar\u0259 ed\u0259n siyasi g\u00fccl\u0259r art\u0131q reall\u0131\u011f\u0131 bilirl\u0259r v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn daha praqmatik add\u0131mlar atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l G\u00fcrc\u00fcstan parlamentind\u0259 \u201cino-agentl\u0259r\u201d haqq\u0131nda q\u0259rar\u0131n q\u0259bul olunmas\u0131 da bunu g\u00f6st\u0259rdi. H\u0259min q\u0259rar\u0131n q\u0259bul olunmas\u0131 prosesind\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda \u201c5-ci kolon\u201dun f\u0259alla\u015fmas\u0131 is\u0259 onu g\u00f6st\u0259rdi ki, ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n siyasi d\u0259rki z\u0259ifdir v\u0259 xarici m\u00fcdaxil\u0259y\u0259 v\u0259 t\u0259sirl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 milli h\u0259mr\u0259ylik \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. M\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 ictimai-siyasi sabitliyin pozula bilm\u0259si haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n ehtimallar yarad\u0131r. Amma m\u00f6vcud hakimiyy\u0259tin bu kimi hallar\u0131 \u00f6nl\u0259y\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fdi: Az\u0259r Ayxan<\/strong><br><strong><a href=\"https:\/\/globalinfo.az\/\">Globalinfo.az<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><time datetime=\"2024-09-22 08:00\"><\/time><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Globalinfo.az&nbsp;Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Cavan\u015fir Feyziyevl\u0259 m\u00fcsahib\u0259nin ikinci hiss\u0259sini t\u0259qdim edir. I hiss\u0259 burada \u2013 D\u00fcnya&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-23127","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dunya"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","covernews-slider-full":"","covernews-slider-center":"","covernews-featured":"","covernews-medium":"","covernews-medium-square":""},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","tag_info":"D\u00fcnya","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23127"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23128,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23127\/revisions\/23128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}