{"id":22157,"date":"2024-02-18T16:06:07","date_gmt":"2024-02-18T12:06:07","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=22157"},"modified":"2024-02-20T00:21:28","modified_gmt":"2024-02-19T20:21:28","slug":"ming%c9%99cevirin-yasi-4500-ild%c9%99n-coxdur-insanlar-eramizdan-%c9%99vv%c9%99l-iii-minillikd%c9%99-m%c9%99skunlasmisdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=22157","title":{"rendered":"Ming\u0259\u00e7evirin ya\u015f\u0131 4500 ild\u0259n \u00e7oxdur \u2013 insanlar eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minillikd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:15% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Vahid-Qurbanov.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-22152 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><strong>Vahidov Qurban<br><em>Tarix t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 &#8212; analitik<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259tin tarixi h\u0259r bir xalq\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r. Biz q\u0259dim taruix\u0259&nbsp; malik b\u00f6y\u00fck bir \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. Bu q\u0259dim v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpaqda ya\u015fayan h\u0259r bir insan d\u0259rk etm\u0259lidir ki, onlar b\u00f6y\u00fck irsin bir par\u00e7as\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi\u00a0 yadellil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hrif edilmi\u015fdir. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z ba\u015fqa xalqlar t\u0259r\u0259find\u0259n basq\u0131nlara, t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b v\u0259 mili-m\u0259d\u0259ni tariximiz m\u0259hv edilm\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/mark><\/p>\n\n\n\n<p>Odur ki, h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f xalq\u0131n\u0131n tarixini bildiyi kimi do\u011fuldu\u011fu, t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131, \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259ldiyi k\u0259ndin, q\u0259s\u0259b\u0259nin, rayonun v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin d\u0259 bilm\u0259li v\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k t\u0259bli\u011f etm\u0259lidir. \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131n bir \u00e7oxunun&nbsp; \u015f\u0259h\u0259rimizin q\u0259dim&nbsp; ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 yox d\u0259r\u0259c\u0259dind\u0259dir. Halbuki, \u015f\u0259h\u0259rimiz d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri il\u0259 r\u0259qab\u0259t apara bil\u0259c\u0259k tarix\u0259 malikdir. Statistika g\u00f6st\u0259rir ki, bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri Aral\u0131q v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi h\u00f6vz\u0259l\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 c\u0259dv\u0259ld\u0259 h\u00f6rm\u0259tli oxucu sizl\u0259r\u0259 d\u00fcnyan\u0131n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri siyah\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>\u015e\u0259h\u0259rin ad\u0131<\/td><td>Tarixi vilay\u0259t<\/td><td>Tarixi Ya\u015f\u0131<\/td><\/tr><tr><td>\u0130erixon<\/td><td>F\u0259l\u0259stin<\/td><td>Bizim eradan 9000 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Ming\u0259\u00e7evir<\/td><td>Az\u0259rbaycan<\/td><td>Bizim eradan 4500 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>H\u0259l\u0259b<\/td><td>Suriya<\/td><td>Bizim eradan 4200 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Qaziantep<\/td><td>Anadolu<\/td><td>Bizim eradan 3650 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Roma<\/td><td>\u0130taliya<\/td><td>Bizim eradan 3000 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Rey<\/td><td>Midiya<\/td><td>Bizim eradan 3000 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Beyrut<\/td><td>Levant<\/td><td>Bizim eradan 3000 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><tr><td>Q\u00fcds<\/td><td>Levant<\/td><td>Bizim eradan 2800 min \u0259vv\u0259l<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>C\u0259dv\u0259ld\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc Ming\u0259\u00e7evir d\u00fcnyan\u0131n 2 \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259ridir. M\u0259ni h\u0259r zaman bir sual d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc: \u201cN\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rimiz q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011fu halda, onun ya\u015f\u0131 1948-ci ild\u0259n hesablan\u0131r\u201d. \u018fg\u0259r \u015f\u0259h\u0259rimizin 4500 il&nbsp; ya\u015f\u0131 varsa n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 1948-ci il r\u0259q\u0259mind\u0259n istifad\u0259 edirik. Hesab edir\u0259m ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fcvafiq qurumlar qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131r\u0131lmas\u0131 vacibdir. Yazd\u0131qlar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259sdiqi kimi diqq\u0259tiniz\u0259 tarixi m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259qdim edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ming\u0259\u00e7evir q\u0259dim tarixi ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nidir<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259halisinin say\u0131na g\u00f6r\u0259 be\u015finci \u015f\u0259h\u0259ridir. K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n h\u0259r iki sahilind\u0259, Ming\u0259\u00e7evir d\u0259mir yolu stansiyas\u0131ndan 17 kilometr \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>1948-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r statusu alm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin, \u015f\u0259h\u0259rin yerind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si regionun \u0259n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 art\u0131q eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minillikd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Dem\u0259li, Ming\u0259\u00e7evirin tarixi 4500 ild\u0259n \u00e7ox \u0259vv\u0259l\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. Uzun m\u00fcdd\u0259t burada kifay\u0259t q\u0259d\u0259r canl\u0131 ticar\u0259t apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, bunu arxeoloqlar t\u0259r\u0259find\u0259n tap\u0131lan \u00e7oxsayl\u0131 Yunan, Roma v\u0259 Ar\u015fakil\u0259r sikk\u0259l\u0259ri s\u00fcbut edir. Yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Ming\u0259\u00e7evir s\u0259n\u0259tkarl\u0131q emalatxanalar\u0131, ticar\u0259t d\u00fckanlar\u0131, hamamlar m\u0259rk\u0259zi kimi qeyd olunur. Art\u0131q o d\u00f6vrd\u0259 \u0259kin\u00e7ilik, bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q, heyvandarl\u0131q, o c\u00fcml\u0259d\u0259n at\u00e7\u0131l\u0131q, m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v s\u0259n\u0259tkarl\u0131q inki\u015faf etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ndiyi d\u00f6vrd\u0259 Ming\u0259\u00e7evir q\u0259s\u0259b\u0259si m\u0259d\u0259niyy\u0259t oca\u011f\u0131 kimi m\u0259\u015fhur idi. O, b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259, 18-19-cu \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u00fchafiz\u0259 olunan strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli yerd\u0259 yerl\u0259\u015firdi. &nbsp;Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd ed\u0259k ki,, art\u0131q 18-ci \u0259srd\u0259. \u0259hali tamamil\u0259 K\u00fcr\u00fcn sol sahilin\u0259 k\u00f6\u00e7 etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>17-ci \u0259srin m\u0259\u015fhur t\u00fcrk s\u0259yyah\u0131. \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi v\u0259 onun \u201cS\u0259yah\u0259t kitab\u0131\u201d v\u0259 ya \u201cS\u0259yah\u0259t\u00e7inin Tarixi\u201d adl\u0131 on cildlik \u0259s\u0259ri h\u0259m T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f n\u00fcfuza malikdir. Bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar, tarix\u00e7il\u0259r v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259r bu \u0259s\u0259rd\u0259n tarixi, co\u011frafi, etnoqrafik v\u0259 filoloji xarakterli \u0259n maraql\u0131 materiallar istifad\u0259 etmi\u015f v\u0259 istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259dirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, XVII \u0259sr. \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi xatir\u0259l\u0259rind\u0259 Ming\u0259\u00e7evir k\u0259ndini m\u0259scidl\u0259ri, hamamlar\u0131, ip\u0259k emalatxanalar\u0131 olan b\u00f6y\u00fck bir q\u0259s\u0259b\u0259 kimi yaz\u0131r. Orta \u0259sr salnam\u0259l\u0259rind\u0259 Ming\u0259\u00e7evir \u00e7oxlu sayda s\u0259n\u0259tkarl\u0131q emalatxanalar\u0131, ticar\u0259t d\u00fckanlar\u0131, hamamlar v\u0259 dig\u0259r \u0259\u015fyalar\u0131n oldu\u011fu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si kimi d\u0259 xat\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ming\u0259\u00e7evir arxeoloji kompleksi<\/strong> (Mingachevir archaeological complex) \u2014 Az\u0259rbaycanda, Bozda\u011f silsil\u0259sinin c\u0259nub yamaclar\u0131nda, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n h\u0259r iki sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, erk\u0259n tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n (e.\u0259. III minillik), &nbsp;son orta \u0259srl\u0259r (XVII \u0259sr) d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid edil\u0259n arxeoloji abid\u0259. D\u00f6rd ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si v\u0259 d\u00f6rd b\u00f6y\u00fck m\u0259zarl\u0131qdan ibar\u0259t olan Zaqafqaziyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck arxeoloji kompleksl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evird\u0259 \u0259sas arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar 1946-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 S. M. Qaz\u0131yevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Ming\u0259\u00e7evir su elektrik stansiyas\u0131n\u0131n tikintisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. E. A. Paxomov, N. V. Minkevi\u00e7-Mustafayeva, R. M. Vaidov, V. P. Fomenko, Q. M. Aslanov, \u0130. \u0130one, K. M. \u018fhm\u0259dov da&nbsp; Ming\u0259\u00e7evirin qaz\u0131nt\u0131lar\u0131nda v\u0259 onun abid\u0259l\u0259rinin t\u0259dqiqind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. Onlar arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n \u00e7oxlu sayda \u0259s\u0259rl\u0259r \u00e7ap etdiribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>1946-1953-c\u00fc il. &nbsp;Ming\u0259\u00e7evir ekspedisiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Saleh Qaz\u0131yev<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evir abid\u0259l\u0259rinin d\u0259rin v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259dqiqin\u0259 1935-ci ild\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evir su elektrik stansiyas\u0131n\u0131n tikintisi il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1946-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Saleh Qaz\u0131yevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Ming\u0259\u00e7evird\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar geni\u015f apar\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131. \u0130\u015fin t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz olmas\u0131 anbar\u0131n \u0259razisin\u0259 q\u0131sa zamanda suyun&nbsp; dolaca\u011f\u0131 &nbsp;il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. 1946-c\u0131 il aprelin 1-d\u0259n 1948-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k olan m\u00fcdd\u0259td\u0259 burada 650-d\u0259n \u00e7ox d\u0259fn m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, 7500-d\u0259n \u00e7ox tarixi bax\u0131mdan qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00e7oxlu sayda f\u0259rdi m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, Ming\u0259\u00e7evir ekspedisiyas\u0131n\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli r\u0259hb\u0259ri S.M. Qaz\u0131yevin m\u0259ruz\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun ayr\u0131-ayr\u0131 abid\u0259 qruplar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n \u0259sas n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, tap\u0131lm\u0131\u015f materiallar eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 1-ci minilliyin ba\u015flayaraq, &nbsp;eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l VII-VIII \u0259srl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evird\u0259 qaz\u0131nt\u0131lar v\u0259 k\u00fcp q\u0259birl\u0259rinin t\u0259dqiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu i\u015fl\u0259r Tamara Qolubkina t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. O, Ming\u0259\u00e7evird\u0259n olan zoomorf keramika, keramika \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r v\u0259 f\u0259rdi tap\u0131nt\u0131lar haqq\u0131nda suallar\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m\u00e7inin Yevgeni Paxomov, Nina Minkevi\u00e7-Mustafayeva, R\u0259him Vaidov, Vera Fomenko, Qarda\u015fxan Aslanov, Qara \u018fhm\u0259dov, Qavriel \u0130one kimi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Ming\u0259\u00e7evird\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131larda v\u0259 onun abid\u0259l\u0259rinin t\u0259dqiqind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. Qavriel \u0130one Ming\u0259\u00e7evird\u0259 a\u015fkar edilmi\u015f maraql\u0131 saxs\u0131 sobalara h\u0259sr olunmu\u015f bir s\u0131ra m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir. \u0130one h\u0259m\u00e7inin Ming\u0259\u00e7evirin erk\u0259n d\u0259fnl\u0259rind\u0259 tap\u0131lan k\u00fcp v\u0259 torpaq d\u0259fnl\u0259rinin, \u00e7\u0259km\u0259 formas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus qablar\u0131n tarixin\u0259 dair m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etmi\u015fdir. Paxomov Ming\u0259\u00e7evird\u0259 k\u00fcp q\u0259birl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar apar\u0131b. Minkevi\u00e7-Mustafayeva 2 n\u00f6mr\u0259li kvadratda qaz\u0131nt\u0131lar apar\u0131b, burada iki yer\u00fcst\u00fc q\u0259bir v\u0259 bir k\u00fcp q\u0259bri a\u015fkar edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>1957-ci ild\u0259 Georgi \u00c7ubina\u015fvilinin Ming\u0259\u00e7evirin Suda\u011f\u0131lan q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n tovuz qu\u015flar\u0131n\u0131n t\u0259sviri olan relyefind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n m\u0259qal\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan tarixin\u0259 dair materiallar\u201d\u0131n ikinci cildi \u00e7ap olundu. Vaidov, Aslanov v\u0259 \u0130onenin 1959-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cQ\u0259dim Ming\u0259\u00e7evir (eneolit \u200b\u200bv\u0259 tunc d\u00f6vr\u00fc)\u201d adl\u0131 birg\u0259 \u0259s\u0259rind\u0259 Ming\u0259\u00e7evir arxeoloji kompleksinin \u0259n q\u0259dim hiss\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 faktlar v\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r var. Bu kitabda ilk d\u0259f\u0259 olaraq Ming\u0259\u00e7evird\u0259 qaz\u0131lm\u0131\u015f eneolit \u200b\u200bv\u0259 tunc d\u00f6vrl\u0259rin\u0259 aid n\u0259h\u0259ng material \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f, sisteml\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 t\u0259hlil edilmi\u015fdir. M. Vaidovun \u201cMing\u0259\u00e7evir III-VIII \u0259srl\u0259rd\u0259\u201d kitab\u0131nda (Bak\u0131, 1961) m\u00fc\u0259llifin apard\u0131\u011f\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri qeyd olunub. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 erk\u0259n orta \u0259sr ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin v\u0259 maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t qal\u0131qlar\u0131n\u0131n, h\u0259m\u00e7inin alban yaz\u0131lar\u0131n\u0131n t\u0259sviri v\u0259 t\u0259hlili b\u00f6y\u00fck yer tutur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erk\u0259n d\u00f6vr v\u0259 orta \u0259srl\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minillikd\u0259 m\u00fcasir \u015f\u0259h\u0259rin yerind\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259h\u0259rin \u0259razisind\u0259, Bozda\u011f\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, K\u00fcr\u00fcn h\u0259r iki sahilind\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minillikd\u0259n ba\u015flayaraq, bizim eran\u0131n &nbsp;XVII-ci \u0259srin\u0259 q\u0259d\u0259r Zaqafqaziyada \u0259n b\u00f6y\u00fck arxeoloji kompleks &#8212; d\u00f6rd ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si v\u0259 \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck m\u0259zarl\u0131q m\u00f6vcuddur olmu\u015fdur. Burada a\u015fkar edilmi\u015f \u0259n q\u0259dim abid\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III minilliy\u0259 aid d\u0259fnl\u0259r&nbsp; K\u00fcr-Araz eneolit &nbsp;m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aiddir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r bir qrup abid\u0259 is\u0259 Xocal\u0131-G\u0259d\u0259b\u0259y m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l II-minilliyin sonu &#8212; I minilliyin \u0259vv\u0259lin\u0259 aiddir. \u018fh\u0259miyy\u0259tli sayda d\u0259fn kompleksl\u0259ri is\u0259 erk\u0259n d\u0259mir d\u00f6vr\u00fcn\u0259, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l&nbsp; VIII-II-ci \u0259srl\u0259r\u0259 &nbsp;aiddir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Alban yaz\u0131lar\u0131 olan keramika \u015famdan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>III-XIII-c\u00fc \u0259srl\u0259r\u0259 aid iki ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si v\u0259 XIV-XVII \u0259srl\u0259r\u0259 aid bir ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si \u015f\u0259h\u0259r \u0259razisind\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f orta \u0259sr abid\u0259l\u0259ri qrupuna aiddir. Onlar\u0131n aras\u0131nda V-VIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid alban xristian kils\u0259l\u0259ri, xristian v\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u0259fnl\u0259ri v\u0259 dig\u0259r \u0259\u015fyalar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Ming\u0259\u00e7evird\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015f xa\u00e7 \u00fc\u00e7\u00fcn da\u015f altl\u0131q v\u0259 alban yaz\u0131s\u0131 olan keramika \u015famdanlar\u0131n fraqmentl\u0259ri daxildir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"382\" height=\"481\" src=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22158 size-full\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image.png 382w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/image-238x300.png 238w\" sizes=\"auto, (max-width: 382px) 100vw, 382px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><em>Ming\u0259\u00e7evird\u0259n alban yaz\u0131lar\u0131 olan keramika \u015famdan\u0131<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ming\u0259\u00e7evirin tarixi abid\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259h\u0259rin tarixi g\u00f6rm\u0259li yerl\u0259ri aras\u0131nda Ming\u0259\u00e7evir arxeoloji kompleksi, q\u0259dim Suda\u011f\u0131lan ya\u015fay\u0131\u015f yeri, k\u00fcp q\u0259birl\u0259ri (\u00fcmumilikd\u0259 300-d\u0259n \u00e7ox) m\u00f6vcud olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Q\u0259dim Suda\u011f\u0131lan ya\u015fay\u0131\u015f yeri.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fir v\u0259 Ming\u0259\u00e7evir arxeoloji kompleksin\u0259 daxildir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar burada erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin xarabal\u0131qlar\u0131n\u0131, ikipill\u0259li saxs\u0131 sobalar\u0131 (1-8-ci \u0259srl\u0259r), \u00e7iy k\u0259rpicd\u0259n, metaldan, da\u015f v\u0259 s\u00fcm\u00fck m\u0259mulatlar\u0131ndan tikilmi\u015f evl\u0259rin xarabal\u0131qlar\u0131n\u0131, m\u0259i\u015f\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, saxs\u0131 qablar\u0131, Sasani v\u0259 \u0259r\u0259b sikk\u0259l\u0259rini a\u015fkarlam\u0131\u015fd\u0131r. Suda\u011f\u0131lan \u0259razisind\u0259 q\u0259dim q\u0259birl\u0259rd\u0259n gil, \u015f\u00fc\u015f\u0259 v\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f qablar, \u00e7oxsayl\u0131 \u00fcz\u00fckl\u0259r, d\u0259mir al\u0259tl\u0259r, q\u0131z\u0131l \u00fcz\u00fckl\u0259r, sikk\u0259l\u0259r, Sasani m\u00f6h\u00fcrl\u0259ri a\u015fkar edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/2024-02-18_154244.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-22159\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin \u0259razisind\u0259 bir qrup dini tikiliy\u0259 aid memarl\u0131q qal\u0131qlar\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, q\u0259s\u0259b\u0259nin m\u0259rk\u0259zind\u0259 q\u0259dim dini tikili &#8212; m\u0259b\u0259d var idi, onun bitki boyalar\u0131 il\u0259 boyanm\u0131\u015f, divar suva\u011f\u0131 par\u00e7alar\u0131 olan \u0259sas b\u00f6y\u00fck ibad\u0259t ota\u011f\u0131 yerl\u0259\u015firdi. M\u0259b\u0259din giri\u015fi c\u0259nub-q\u0259rb divar\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. Giri\u015fl\u0259 \u00fczb\u0259\u00fcz iki tovuz qu\u015funu t\u0259svir ed\u0259n b\u00f6y\u00fck da\u015f ba\u015fl\u0131q m\u00f6vcud olmu\u015fdur. C\u0259nub-\u015f\u0259rq t\u0259r\u0259fd\u0259 m\u0259b\u0259d\u0259 biti\u015fik \u00fc\u00e7 ki\u00e7ik otaq var. Tikilinin divarlar\u0131 \u00e7iy k\u0259rpicd\u0259n h\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Divarlar\u0131n orta qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 1,5 metrdir. Tikili n\u0259 zamansa&nbsp; taxta plit\u0259l\u0259r il\u0259 (\u00e7erepi\u00e7a) \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. M\u0259b\u0259dd\u0259 bi\u015fmi\u015f k\u0259rpicd\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f kvadrat formal\u0131 ki\u00e7ik d\u0259fn konstruksiyas\u0131 yerl\u0259\u015firdi. Ehtimal olunur ki, m\u0259b\u0259d 5-6-c\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 tikilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcp q\u0259birl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ming\u0259\u00e7evird\u0259 a\u015fkar edilmi\u015f k\u00fcp q\u0259birl\u0259rin 300-d\u0259n \u00e7oxu K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin arxeoloji qoru\u011funun \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sini t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu qeyri-adi q\u0259birl\u0259rd\u0259 \u00f6l\u00fcl\u0259rin c\u0259s\u0259dl\u0259ri ba\u015flar\u0131 giri\u015f t\u0259r\u0259fd\u0259dir. Onlar\u0131n dizl\u0259ri v\u0259 ba\u015flar\u0131 \u0259yilmi\u015fdir ki, bu da ana b\u0259tninin simvoludur. Buradak\u0131 b\u00fct\u00fcn kriptl\u0259r (Kript &#8212; q\u0259biristanl\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 ya ondan ayr\u0131ca yerl\u0259\u015f\u0259n bir tabut \u00fc\u00e7\u00fcn daxili ota\u011f\u0131 olan bir binad\u0131r) q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir. Bu onunla \u0259laq\u0259dard\u0131r ki, q\u0259dim zamanlardan q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng qan\u0131 simvoliz\u0259 edib v\u0259 qan h\u0259yatd\u0131r anlam\u0131ndad\u0131r. Qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 q\u0259birl\u0259rd\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7oxlu m\u00fcxt\u0259lif qablar &#8212; qazanlar v\u0259 k\u00fcpl\u0259r tap\u0131ld\u0131. D\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n qablar tarixin h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn kultu oldu\u011funu, q\u0259dim insanlar\u0131n dirilm\u0259 inanc\u0131ndan b\u0259hs edir. Q\u0259birl\u0259rd\u0259n d\u00f6rdbucaql\u0131 ikiyaruslu t\u0259ndirl\u0259r, d\u0259mir al\u0259tl\u0259r, z\u0259rg\u0259rlik m\u0259mulatlar\u0131, q\u0259dim d\u00f6vr\u0259 aid sikk\u0259l\u0259r d\u0259 a\u015fkar edilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar vaxtil\u0259 bu \u0259razid\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f tayfalar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi haqq\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarada bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259biristanl\u0131qda apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 h\u0259min d\u00f6vr\u0259 aid 200-d\u0259n \u00e7ox q\u0259bir v\u0259 4 kurqan t\u0259dqiq edilmi\u015fdir. Kurqanlarda heyvanlarla (\u00f6k\u00fczl\u0259r, atlarla) yana\u015f\u0131 insanlar\u0131n d\u0259fnl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 z\u0259ngin qablar a\u015fkar edilmi\u015fdir. Bu q\u0259birl\u0259rd\u0259 q\u0259bil\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0259fn edildiyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ard\u0131 var<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>\u018fd\u0259biyyat:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>1. Vaidov R. M. Alban yaz\u0131s\u0131 olan gil \u015famdan par\u00e7as\u0131 \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n hesabat\u0131. 1951. T. 7. No 2.<\/em><br><em>2. Vaidov R. M. 1950-ci ild\u0259 Ming\u0259\u00e7evird\u0259 arxeoloji i\u015fl\u0259r \/\/ Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0130nstitutunun Q\u0131sa T\u0259dqiqat Hesabatlar\u0131. 1952. Burax\u0131l\u0131\u015f. 46.<\/em><br><em>3. Vaidov R. M. Suda\u011f\u0131lan\u0131n erk\u0259n orta \u0259sr ya\u015fay\u0131\u015f yeri \/\/ Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0130nstitutunun Q\u0131sa T\u0259dqiqat Hesabatlar\u0131. 1954. Burax\u0131l\u0131\u015f. 54.<\/em><br><em>4. Vaidov R. M. Ming\u0259\u00e7evir epiqrafik abid\u0259l\u0259rinin arxeoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n informasiyas\u0131.1958. No 4 (az\u0259r.dilind\u0259).<\/em><br><em>5. Vaidov R. M. III \u2013 VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 Ming\u0259\u00e7evir. Bak\u0131, 1961.<\/em> <em>(az\u0259r.dilind\u0259).<\/em><br><em>6. Vaidov R. M. Q\u0259dim Ming\u0259\u00e7evir. Bak\u0131, 1976 (\u0259r\u0259bc\u0259.)<\/em><br><em>7. Vaidov R. M., Fomenko V. P. Ming\u0259\u00e7evird\u0259ki orta \u0259sr m\u0259b\u0259di \/\/ Az\u0259rbaycan\u0131n Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259ti. 1951. T. 2.<\/em><br><em>8. Golubkina T. I. Bir t\u0259sad\u00fcfi tap\u0131nt\u0131 haqq\u0131nda \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Hesabat\u0131.1947. T. 10.<\/em><br><em>9. Qolubkina T. \u0130. Ming\u0259\u00e7evir keramikas\u0131nda ni\u015fanlar \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Hesabat\u0131. 1949. T. 6.<\/em><br><em>10. \u0130one G.\u0130.Ming\u0259\u00e7evird\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Hesabat\u0131. 1946. T. 9.<\/em><br><em>11.Ione G.\u0130. Ming\u0259\u00e7evir sobalar\u0131 haqq\u0131nda \/\/ Q\u0259dim Tarixin X\u0259b\u0259rl\u0259ri. 1948. \u2116 3.<\/em><br><em>12. Qaz\u0131yev S. M., Ming\u0259\u00e7evird\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar, kitabda: Az\u0259rbaycan\u0131n Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259ti, cild 1, Bak\u0131, 1949.<\/em><br><em>13. Qaz\u0131yev S. M., Ming\u0259\u00e7evirin arxeoloji abid\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi m\u0259nb\u0259 kimi, \u201cAz\u0259rbaycan EA X\u0259b\u0259rl\u0259ri. SSR\u201d, 1950-ciil, \u2116 7.<\/em><br><em>14.. Qaz\u0131yev S. M. Ming\u0259\u00e7evird\u0259 yeni arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar \/\/ Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Hesabat\u0131. 1948. T. 4. No 9.<\/em><br><em>15. Kaz\u0131yev S. M. Ming\u0259\u00e7evird\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar \/\/ Az\u0259rbaycan\u0131n Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259ti. 1949. T. 1.<\/em><br><em>16. Minkevi\u00e7-Mustafayeva N. B. 1941-ci ild\u0259 Ming\u0259\u00e7evird\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar haqq\u0131nda \/\/ Az\u0259rbaycan\u0131n Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259ti.T. 1. 1949.<\/em><br><em>17. Paxomov E. A. Az\u0259rbaycanda k\u00fcp q\u0259birl\u0259rinin t\u0259dqiqi v\u0259 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131 \/\/ \u0130zv. AZFAN. 1939. \u2116 3.<\/em><br><em>18. Paxomov E. A. Ming\u0259\u00e7evird\u0259n k\u00fcp q\u0259birl\u0259ri \/\/ Az.SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n X\u0259b\u0259rl\u0259ri. 1944. \u2116 9.<\/em><br><em>19. Paxomov E. A. Az\u0259rbaycan Tarixi Muzeyinin islamdan \u0259vv\u0259lki m\u00f6h\u00fcrl\u0259ri v\u0259 oyma da\u015flar\u0131 \/\/ Az\u0259rbaycan\u0131n Maddi M\u0259d\u0259niyy\u0259ti. T. 1. 1949.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vahidov QurbanTarix t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 &#8212; analitik D\u00f6vl\u0259tin tarixi h\u0259r bir xalq\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r. Biz q\u0259dim taruix\u0259&nbsp; malik&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":22160,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-22157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-scaled.jpg",2560,2163,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-300x254.jpg",150,127,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-700x592.jpg",300,254,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-768x649.jpg",640,541,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-999x844.jpg",640,541,true],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-1536x1298.jpg",1536,1298,true],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-2048x1731.jpg",2048,1731,true],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-1115x715.jpg",1115,715,true],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-800x500.jpg",800,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-1024x865.jpg",1024,865,true],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-540x340.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/7645678-400x250.jpg",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22157"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22157\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22162,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22157\/revisions\/22162"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}