{"id":22115,"date":"2024-02-10T17:32:00","date_gmt":"2024-02-10T13:32:00","guid":{"rendered":"https:\/\/veteran.az\/?p=22115"},"modified":"2024-02-17T12:38:42","modified_gmt":"2024-02-17T08:38:42","slug":"sultan-ii-ebdulh%c9%99midin-s%c9%99rv%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=22115","title":{"rendered":"Sultan II \u018fbd\u00fclh\u0259midin s\u0259rv\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259d\u0259n qeyd edim ki, Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259mid T\u00fcrkiy\u0259 tarixind\u0259, \u0259sas\u0259nd\u0259 XX \u0259sr tarixind\u0259, haqq\u0131nda \u0259n \u00e7ox ara\u015fd\u0131rma apard\u0131\u011f\u0131m v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 \u0259n \u00e7ox h\u00f6rm\u0259t etdiyim siyas\u0259t\u00e7il\u0259rd\u0259n biridir. 34-c\u00fc Osmanl\u0131 sultan\u0131 olan II \u018fbd\u00fclh\u0259mid T\u00fcrkiy\u0259 tarixind\u0259 \u0259n \u00e7ox m\u00fcbahis\u0259si apar\u0131lan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259ndir. Lakin m\u00f6vzumuz siyasi karyeras\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 deyil. Uzun yaz\u0131 olsa da, \u00fcmid edir\u0259m ki maraql\u0131 olacaq. Bu yaz\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131 6 illik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Yaz\u0131n\u0131n \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 m\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u00fcrk tarix qurumunun \u00fczvl\u0259rind\u0259n professor M\u0259tin H\u00fclak\u00fcy\u0259, Sultan\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259rind\u0259n, xan\u0259dan \u00fczv\u00fc Nilhan Osmano\u011fluna, v\u0259 adlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m dig\u0259r b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 d\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcrl\u0259rimi bildirir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>II \u018fbd\u00fclh\u0259midin dig\u0259r m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259si onun var-d\u00f6vl\u0259tidir. II \u018fbd\u00fclh\u0259mid \u015fahzad\u0259liyind\u0259n b\u0259ri \u0259misi Sultan \u018fbd\u00fcl\u0259ziz v\u0259 qarda\u015f\u0131 V Murad kimi birja oyunlar\u0131na son d\u0259r\u0259c\u0259 maraql\u0131 idi. Lakin bu sultanlar aras\u0131nda s\u0259rv\u0259tini ikiqat art\u0131ran II \u018fbd\u00fclh\u0259mid oldu. O, n\u0259inki 9000 q\u0131z\u0131l pul m\u00fcavin\u0259tini ikiqat art\u0131rd\u0131, h\u0259m d\u0259 o vaxt Osmanl\u0131 pulu il\u0259 60.000 lir\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r olan m\u0259rasim x\u0259rcl\u0259rini taxta \u00e7\u0131xanda \u00f6z cibind\u0259n \u00f6d\u0259di. Onun taxta \u00e7\u0131xanda 100 min q\u0131z\u0131l s\u0259rv\u0259tinin oldu\u011fu g\u00fcman edilir. \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u015fahzad\u0259liyi zaman\u0131 mailiyy\u0259 m\u00fc\u015favirliyi ed\u0259nl\u0259r Yunan \u0259silli Bankir Yorqo Zarifi v\u0259 o\u011flu Leonidas Zarifi idi. Taxta \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra bel\u0259 onlar \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini davam etdirdil\u0259r. Qazand\u0131\u011f\u0131 pullarla q\u0131z\u0131l istiqrazlar al\u0131r, h\u0259tta Anadolu \u015eimendifer v\u0259 Saloniki liman\u0131ndan istiqrazlar alaraq qazancda pay sahibi olurdu. B\u00f6y\u00fck t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlara da sahib idi. Boya, qoyun v\u0259 bu\u011fda ticar\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. Osmanl\u0131 mailiyy\u0259sind\u0259 sultanlar\u0131n m\u00fclkl\u0259ri il\u0259 &#171;X\u0259zineyi Xass\u0259 N\u0259zar\u0259ti&#187; adl\u0131 bir nazirlik m\u0259\u015f\u011ful olurdu. \u015eahzad\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mal \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 saxlamaqla maraqland\u0131\u011f\u0131 bilin\u0259n \u018fbd\u00fclh\u0259midin 1876-c\u0131 ild\u0259 taxta \u00e7\u0131xmas\u0131ndan sonra X\u0259zineyi X\u0259ssa \u015f\u0259kili d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. T\u0259k bir \u015f\u0259xsd\u0259n \u00e7ox xan\u0259dana aid olan \u201c\u018fmlak\u0131 \u015fahan\u0259\u201d adl\u0131 da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si x\u0259zin\u0259y\u0259 verildi v\u0259 onlar\u0131n m\u00fclkiyy\u0259t s\u0259n\u0259dl\u0259ri Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259midin ad\u0131na verildi. M\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n biri bel\u0259 ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnki \u018fbd\u00fclh\u0259midin atas\u0131 \u018fbd\u00fclm\u0259cid d\u0259 daxil olmaqla he\u00e7 bir Osmanl\u0131 sultan\u0131 \u201cX\u0259zin\u0259-i Xass\u0259\u201d, \u201c\u018fmlak-i \u015eahan\u0259\u201d, \u201c\u018fmlak-i H\u00fcmayun\u201d kimi adlar alt\u0131nda qeyd olunan da\u015f\u0131nmaz \u0259mlaklardan \u0259ld\u0259 etdiyi g\u0259liri \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus kimi g\u00f6t\u00fcrm\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fdir. M\u0259rhum sultan \u018fbd\u00fclm\u0259cid x\u0259zin\u0259y\u0259 aid olsun dey\u0259 \u00f6z pulu il\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 R\u0259sulayn fermas\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259dini bel\u0259 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259mi\u015fdir. El\u0259c\u0259 d\u0259, \u018fbd\u00fclh\u0259midin qarda\u015f\u0131 Vahid\u0259ddinin d\u0259 meyxanadan ba\u015fqa da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, II. \u018fbd\u00fclh\u0259mid taxta \u00e7\u0131xanda n\u0259inki Akop, Ohannes v\u0259 Mixail Porta\u011fal pa\u015falar x\u0259zin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 oldular, h\u0259m d\u0259 imperiyan\u0131n az qala h\u0259r k\u00fcnc\u00fcnd\u0259 t\u0259rk edilmi\u015f torpaqlar, t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa g\u0259lir g\u0259tir\u0259n yerl\u0259r \u0259l\u0259 ke\u00e7irildi. F\u0259rmanlarla bu x\u00fcsusi x\u0259zin\u0259nin m\u00fclkiyy\u0259ti v\u0259 b\u0259zil\u0259rinin m\u00fclki s\u0259n\u0259dl\u0259ri d\u0259 Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259mid\u0259 verilirdi. \u00dcst\u0259lik, atas\u0131 \u018fbd\u00fclm\u0259cidin x\u0259zin\u0259y\u0259 t\u0259hvil verdiyi R\u0259sulayn fermas\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n m\u00fclkiyy\u0259t s\u0259n\u0259dl\u0259rini bel\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc iddia edilir v\u0259 o, b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n mirasda bac\u0131-qarda\u015flar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pozmaqda v\u0259 m\u0259nims\u0259m\u0259kd\u0259 ittiham olunur. 1903-c\u00fc ild\u0259 II. \u018fbd\u00fclh\u0259midin d\u00fcnyan\u0131n 3-c\u00fc \u0259n z\u0259ngin adam\u0131 oldu\u011fu bildirilir. Deutsche Bank of Berlin, Reichsbank, \u0130ngilt\u0259r\u0259 Bank\u0131, Amerikan\u0131n Nyu York Bank\u0131nda v\u0259 Fransada nam\u0259lum bir bankda 250 milyon dollara yax\u0131n s\u0259rv\u0259tinin oldu\u011fu, Anadoluda qur\u011fu\u015fun m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f fermalara q\u0259d\u0259r bir \u00e7ox da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n sahibl\u0259ri aras\u0131nda olduqu bildirilir. Ba\u015fqa bir m\u0259nb\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n m\u00fclkl\u0259rind\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259midin 11.000 m\u00fclkiyy\u0259t s\u0259n\u0259di oldu\u011funu iddia edir. M\u00fcasir T\u00fcrk tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n birind\u0259n rast\u0131ma bel\u0259 bir qaynaq da \u00e7\u0131xd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>&#187; &#8230;\u018fbd\u00fclh\u0259midin Anadoluda 2300-d\u0259n \u00e7ox da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131 var. Bu da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n 1 milyon 250 min hektar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259midin qeydiyyat\u0131ndad\u0131r. Balkanlarda 4 min 280 da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak qeydiyyat\u0131 var. Bu m\u00fclkl\u0259rin 220 min hektar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259mid\u0259 m\u0259xsusdur. Balkan \u00f6lk\u0259l\u0259rinin x\u0259zin\u0259darl\u0131\u011f\u0131nda 560 min hektar qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 1107 qeyd var. Bu qeydl\u0259rin 1 milyon 482 min hektar\u0131 h\u0259l\u0259d\u0259 Sultan\u0131n ad\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sultan\u0131n ad\u0131na bug\u00fcnd\u0259 qeydiyyatl\u0131 olan mallar Anadoluda, Balkanlarda, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 Frakiyada, dolay\u0131s\u0131yla imperiyan\u0131n h\u0259r n\u00f6qt\u0259sind\u0259 sahibsiz olaraq qalmaqdad\u0131r. \u018fbd\u00fclh\u0259midin ad\u0131na olan da\u015f\u0131nmaz \u0259mlaklar \u0259sas\u0259n &#8212; tarla, ba\u011f, ba\u011f\u00e7a, qoruq, imar\u0259t, d\u0259yirman, m\u0259d\u0259n, d\u00fckan \u015f\u0259kilind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Anadoludak\u0131 mal varl\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf9\ud83c\uddf7\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/t83\/1.5\/16\/1f1f9_1f1f7.png\"> T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130stanbul, \u0130zmir, Bal\u0131kesir, \u00c7anaqqala, Tekirda\u011f, Ad\u0131yaman, D\u0259nizli, Sakarya, Giresun, Ayd\u0131n, Sivas, \u018fski\u015f\u0259hir, Bursa, Kocaeli, Burdur, Manisa, K\u0131rklareli v\u0259 \u018fdirn\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Balkanlardak\u0131 mal varl\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddec\ud83c\uddf7\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tce\/1.5\/16\/1f1ec_1f1f7.png\"> Yunan\u0131standa 2843,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\udde6\ud83c\uddf1\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tdb\/1.5\/16\/1f1e6_1f1f1.png\"> Albaniyada 1424,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\udde7\ud83c\uddec\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/t2f\/1.5\/16\/1f1e7_1f1ec.png\"> Bolqar\u0131standa 8,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf2\ud83c\uddf0\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tb5\/1.5\/16\/1f1f2_1f1f0.png\"> Makedoniyada 5.<\/p>\n\n\n\n<p>Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki mal varl\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf8\ud83c\uddfe\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tf0\/1.5\/16\/1f1f8_1f1fe.png\"> Suriyada 390,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf1\ud83c\udde7\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tdc\/1.5\/16\/1f1f1_1f1e7.png\"> Livanda 333,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf0\ud83c\uddfc\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/te6\/1.5\/16\/1f1f0_1f1fc.png\"> F\u0259l\u0259stind\u0259 223,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddee\ud83c\uddf6\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tcf\/1.5\/16\/1f1ee_1f1f6.png\"> \u0130raqda 83,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf8\ud83c\udde6\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/ta2\/1.5\/16\/1f1f8_1f1e6.png\"> \u018fr\u0259bistanda 60,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddee\ud83c\uddf1\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/t4a\/1.5\/16\/1f1ee_1f1f1.png\"> \u0130sraild\u0259 10,<\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83c\uddf1\ud83c\uddfe\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/ta9\/1.5\/16\/1f1f1_1f1fe.png\"> Liviyada 8.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu qeydl\u0259rin 3 milyon 482 min hektar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259midin ad\u0131nad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kad\u0131k\u00f6y k\u00f6rp\u00fcs\u00fc \u0259slind\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u015f\u0259xsi m\u00fclk\u00fcd\u00fcr. Onun h\u0259m\u00e7inin Al\u0259mda\u011f me\u015f\u0259l\u0259ri, H\u0259kimba\u015f\u0131, Beykoz, Qurba\u011fal\u0131 d\u0259r\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131, Be\u015fikta\u015f v\u0259 Tophaned\u0259 ma\u011fazalar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>Salonikinin yar\u0131dan \u00e7oxu \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u015f\u0259xsi m\u00fclk\u00fcd\u00fcr&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Yalova, Yeni\u015fehir, Ayd\u0131ndan ba\u015fqa Q\u00fcds, H\u0259l\u0259b, H\u0259ma, Hums, B\u0259sr\u0259, Mosul, \u018frbil, K\u0259rk\u00fck, D\u0259cl\u0259, Amara, Ba\u011fdad, M\u0259din\u0259d\u0259 \u00e7oxlu torpaqlar\u0131 var. H\u0259m\u00e7inin Albaniyada Yanya, Vardar d\u00fcz\u0259nliyinin \u00e7ox hiss\u0259si \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131nda istismar edilmi\u015fdir v\u0259 onlarda \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u015f\u0259xsi s\u0259rv\u0259tl\u0259ri aras\u0131ndad\u0131r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>II \u018fbd\u00fclh\u0259midin x\u00fcsusil\u0259 neft strategiyas\u0131na g\u00f6r\u0259 Anadolu xaricind\u0259 torpaqlar ald\u0131\u011f\u0131, bu torpaqlar i\u015f\u011fal olunsa bel\u0259, \u015f\u0259xsi m\u00fclkl\u0259r\u0259 he\u00e7 bir halda toxunula bilm\u0259y\u0259c\u0259yini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bir \u00e7ox torpaqlar\u0131 v\u0259 da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131 \u00f6z m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 \u00e7evir\u0259r\u0259k i\u015f\u011faldan xilas etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 iddia edilir. M\u0259ntiqli oldu\u011funu fikirl\u0259\u015f\u0259r\u0259k m\u0259nd\u0259 bu fikirin \u00fcst\u00fcnd\u0259 dayan\u0131ram&#8230; 2-ci m\u0259\u015frutiyy\u0259td\u0259n (1908) sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 konstitusiyal\u0131 monarxiyas\u0131n\u0131n elan edilm\u0259sind\u0259n sonra II \u018fbd\u00fclh\u0259mid \u0259mlak\u0131n\u0131n v\u0259 g\u0259lirinin bir hiss\u0259sini d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 ke\u00e7irdi. 31 mart 1909 hadis\u0259sind\u0259n sonra II \u018fbd\u00fclh\u0259midin s\u0259n\u0259d\u0259 yaz\u0131lan mal-d\u00f6vl\u0259tinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si \u0130ttihad v\u0259 T\u0259r\u0259qqi Komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 ke\u00e7irildi. Lakin Sultan Vahd\u0259ddin 8 mart 1920-ci il tarixli f\u0259rmanla bu mallar\u0131 x\u0259zin\u0259y\u0259 qaytard\u0131. Bel\u0259likl\u0259, II \u018fbd\u00fclh\u0259midin ail\u0259sinin v\u0259r\u0259s\u0259lik h\u00fcququ oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 aras\u0131nda imzalanan Sevr m\u00fcqavil\u0259sinin 240-c\u0131 madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n bu m\u00fclkl\u0259rin m\u00fcsadir\u0259 edil\u0259c\u0259yini bildirdi. Lakin T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 bu m\u00fcqavil\u0259ni q\u0259bul etm\u0259di v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda qalib g\u0259ldikd\u0259n sonra m\u00fcqavil\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259di. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 varisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259m \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259, h\u0259m d\u0259 xaricd\u0259 bir \u00e7ox iddialar qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, lakin bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r varisl\u0259rin \u00e7oxu u\u011fur qazana bilm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, 1930-cu ild\u0259 AB\u015e-da b\u0259zi m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda onun doqquz dul qad\u0131n\u0131n\u0131n v\u0259 on \u00fc\u00e7 \u00f6vlad\u0131n\u0131n 5 illik m\u0259hk\u0259m\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259sind\u0259n sonra m\u00fclk\u00fcnd\u0259n 50 milyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259zminat al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, \u0259mlak\u0131n\u0131n is\u0259 1,5 milyard AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 oldu\u011fu iddia edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n s\u0259rv\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan bir sah\u0259d\u0259 \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u0259sas kolleksiyas\u0131 olan z\u0259rg\u0259rlik mallar\u0131 idi. \u00c7\u00fcnki ist\u0259r sat\u0131nalma yolu il\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ba\u015fqa, onun m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla \u0259ld\u0259 etdiyi qiym\u0259tli z\u0259rg\u0259rlik kolleksiyas\u0131 var idi. Bu kolleksiyadak\u0131 bro\u015flardan b\u0259zil\u0259ri, m\u0259s\u0259l\u0259n, 1908-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f Hooker Z\u00fcmr\u00fcd bro\u015fu \u0259srin \u0259n diym\u0259tli da\u015f\u0131 idi. Onun \u018fbd\u00fclh\u0259midin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 xaric\u0259 Paris\u0259 apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da iddia edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, 31 Mart qiyam\u0131n\u0131 yat\u0131rma\u011fa g\u0259l\u0259n h\u0259r\u0259kat ordusunun b\u0259zi \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131na v\u0259 h\u0259tta h\u0259r\u0259mxanaya do\u011fru ged\u0259r\u0259k intizams\u0131zl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k qar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar v\u0259 bu talan zaman\u0131 Sultan\u0131n h\u0259r c\u00fcm\u0259 salam\u0131nda faytonunda da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, i\u00e7ind\u0259 tam 419 \u0259d\u0259d qiym\u0259tli l\u0259l-c\u0259vahirat olan \u00e7antas\u0131 bu \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131naraq sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ehtimal edilirdi. Ancaq \u00e7anta kiml\u0259rs\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n gizl\u0259dilmi\u015fdi v\u0259 iki ild\u0259n sonra t\u0259krar ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. II. \u018fbd\u00fclh\u0259midin sahib oldu\u011fu bu l\u0259l-c\u0259vahirat dolu \u00e7antan\u0131n 1911-ci ild\u0259 Liviyaya desant \u00e7\u0131xaran \u0130talyanlara qar\u015f\u0131 T\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 donanma \u00fc\u00e7\u00fcn yeni g\u0259mil\u0259r al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Osmanl\u0131 mailiyy\u0259sin\u0259 pul y\u0131\u011fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n sat\u0131lmas\u0131 ist\u0259nilirdi. Sultan\u0131n l\u0259l-c\u0259vahirat\u0131n\u0131n Parisd\u0259 m\u0259\u015fhur h\u0259rrac \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259rraca \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131n\u0131b v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n Paris\u0259 bir \u00e7anta da\u015f-qa\u015f g\u00f6nd\u0259rilib. Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti Fransada z\u0259rg\u0259rlik m\u00fct\u0259x\u0259ssisi Robert Linzeler\u0259 sat\u0131\u015f icaz\u0259si verdi. Qiym\u0259tli c\u0259vahiratlar\u0131n s\u0131\u011fortalanmas\u0131, onlar\u0131n n\u00fcmayi\u015fi, m\u0259tbuatda reklam\u0131 v\u0259 kataloqlar\u0131n \u00e7ap\u0131 x\u0259rcl\u0259ri Linzelerin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kdi. Sat\u0131\u015fdan sonra toplanan pulun 3%-ni Linzeler alacaqd\u0131. Toplanan pullar Parisd\u0259ki Osmanl\u0131 bank\u0131na yat\u0131r\u0131lacaqd\u0131. H\u0259rrac 1911-ci il noyabr\u0131n 27-d\u0259n dekabr\u0131n 11-d\u0259k ke\u00e7irildi v\u0259 b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n &#171;\u015e\u0259rqin Ulduzu&#187; v\u0259 dig\u0259r b\u00fct\u00fcn l\u0259l-c\u0259vahirat sat\u0131ld\u0131. Sat\u0131\u015fdan sonra y\u0131\u011f\u0131lan pul t\u0259qrib\u0259n 7 milyon frank idi, lakin t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, pul banka yat\u0131r\u0131lmay\u0131b. Frans\u0131z z\u0259rg\u0259rlik m\u00fct\u0259x\u0259ssisi Robert Linzeler pulu m\u0259nims\u0259yib. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu pulu he\u00e7 vaxt almaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. II \u018fbd\u00fclh\u0259mid\u0259 aid l\u0259l-c\u0259vahiratlar h\u0259tta 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 h\u0259rrac salonlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc; haz\u0131rda h\u0259min par\u00e7alar Avropada z\u0259ngin insanlar\u0131n \u0259lind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir fakt\u0131da diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259midin \u015f\u0259xsi mal\u0131 olan, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n qiym\u0259tli da\u015flar\u0131ndan say\u0131lan 94.78 karatl\u0131q &#171;\u015e\u0259rqin ulduzu&#187; almaz\u0131, hal haz\u0131rda ke\u00e7mi\u015f \u0130ngilis futbol\u00e7usu David Bekhemin o\u011flu Bruklin Bekhemin Amerikal\u0131 qay\u0131nanas\u0131 Klavdiya Peltzin boynundad\u0131r..<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131n\u0131 bitir\u0259n zaman t\u0259qvim\u0259 baxd\u0131m, 10 fevral 2024. T\u0259sad\u00fcf ya n\u0259 bilm\u0259dim. Bug\u00fcn h\u0259md\u0259 Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259midin v\u0259fat\u0131n\u0131n 106-c\u0131 ilidir. Uca Allahdan r\u0259hm\u0259t dil\u0259yib, h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yad edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rafael Da\u011fl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<a href=\"https:\/\/freeimage.host\/ru\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iili.io\/J1hI6ut.jpg\" alt=\"J1hI6ut.jpg\" border=\"0\"><\/a>\n<a href=\"https:\/\/freeimage.host\/ru\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iili.io\/J1hI49I.jpg\" alt=\"J1hI49I.jpg\" border=\"0\"><\/a>\n<a href=\"https:\/\/freeimage.host\/ru\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iili.io\/J1hIPwX.jpg\" alt=\"J1hIPwX.jpg\" border=\"0\"><\/a>\n<a href=\"https:\/\/freeimage.host\/ru\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iili.io\/J1hIg8N.jpg\" alt=\"J1hIg8N.jpg\" border=\"0\"><\/a>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fvv\u0259lc\u0259d\u0259n qeyd edim ki, Sultan \u018fbd\u00fclh\u0259mid T\u00fcrkiy\u0259 tarixind\u0259, \u0259sas\u0259nd\u0259 XX \u0259sr tarixind\u0259, haqq\u0131nda \u0259n \u00e7ox&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":22118,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-22115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd-300x194.jpg",150,97,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd-700x452.jpg",300,194,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",640,413,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",640,413,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd.jpg",720,465,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd-540x340.jpg",540,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/9765678trgvcd-400x250.jpg",400,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22115"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22120,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22115\/revisions\/22120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}