{"id":2146,"date":"2019-10-27T01:35:50","date_gmt":"2019-10-26T21:35:50","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=2146"},"modified":"2019-11-03T22:37:34","modified_gmt":"2019-11-03T18:37:34","slug":"askenazlar-dunyani-f%c9%99th-ed%c9%99n-y%c9%99hudil%c9%99rin-13-cu-qolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=2146","title":{"rendered":"A\u015fkenazlar &#8212; d\u00fcnyan\u0131 f\u0259th ed\u0259n y\u0259hudil\u0259rin 13-c\u00fc qolu"},"content":{"rendered":"\n<p>&#171;X\u0259z\u0259rl\u0259r y\u0259hudil\u0259r\u0259 \u00e7evrildil\u0259r. Onlar\u0131n xaqan\u0131 da y\u0259hudi oldu&#187;. Y\u0259hudi m\u00fc\u0259llif Y\u0259huda ben Barziylay. IX \u0259sr<\/p>\n\n\n\n<p>Talmut\u00e7ular yeni n\u0259sil &#8212; mutant y\u0259hudil\u0259r yarad\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudil\u0259rin etnik v\u0259 dini t\u0259msil\u00e7iliyi icma qanunlar\u0131na birba\u015fa tabe olmaqd\u0131. Bu talmud\u00e7ular\u0131n b\u00fct\u00fcn tarix boyu \u0259sas t\u0259l\u0259bi olaraq qalmaqdad\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 &#171;Talmud&#187; ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin onlar\u0131n dinl\u0259rini q\u0259bul etm\u0259sini bir m\u0259nal\u0131 olaraq yasaqlay\u0131r. Talmud\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n bu &#171;se\u00e7ilmi\u015f mill\u0259tin&#187; ortadan qalxmas\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259n \u0259sas faktor olaraq q\u0259bul olunur v\u0259 onlar\u0131n irq\u00e7i konsepsiyalar\u0131ndan yana\u015farsaq, t\u0259bii ki, \u00e7ox haqql\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma IX \u0259srd\u0259 bir istisna ya\u015fand\u0131. Talmud\u00e7ular xaqan ba\u015fda odmaqla x\u0259z\u0259rl\u0259rin bir qisminin y\u0259hudi olmalar\u0131na izn verdil\u0259r v\u0259 h\u0259tta bunun ba\u015f verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 h\u0259r \u015fey \u00e7ox b\u0259sitdi. Y\u0259hudi icma r\u0259hb\u0259rl\u0259ri olan y\u0259hudi dini liderl\u0259ri yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, yeni yaranm\u0131\u015f \u015f\u0259raitd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259s\u0259l\u0259r, dig\u0259r xalqlara n\u0259inki, qalib g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r xalqlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edil\u0259c\u0259kl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131ndak\u0131 beyn\u0259lmil\u0259\u00e7ilik onlar \u00fc\u00e7\u00fcn yuxar\u0131da deyildiyi kimi tanr\u0131 Y\u0259hvan\u0131n onlara olan &#171;h\u0259diyy\u0259&#187; kimi q\u0259bul etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma buna baxmayaraq talmud\u00e7ular \u00f6z prinsipl\u0259rind\u0259n geri \u00e7\u0259kilm\u0259dil\u0259r v\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0259hz \u00f6zl\u0259rinin q\u0259dim ad\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131na ald\u0131lar. Q\u0259dim y\u0259hudi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 n\u0259sil ki\u015fid\u0259n deyil anadan davam edirdi. M\u0259hz ana \u00f6vlad\u0131n\u0131 t\u0259rbiy\u0259 edir, ona &#171;T\u00f6vrat&#187;\u0131n &#171;Talmud&#187;un qanunlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259dir v\u0259 \u00f6vlad\u0131n\u0131 q\u0131r\u0131lmaz ba\u011flarla icmaya ba\u011flay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudi icmalar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131qdan sonra qar\u0131\u015f\u0131q nikahlara izn verdil\u0259r. Bu talmud\u00e7ular\u0131n \u00f6z prinsipl\u0259rind\u0259n geri \u00e7\u0259kildikl\u0259ri yegan\u0259 add\u0131md\u0131 v\u0259 m\u0259hz bu add\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 u\u011furla y\u0259hudil\u0259\u015fdir\u0259 bildil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Talmud\u00e7ular q\u0259dim qanunlara \u0259sas\u0259n qar\u0131\u015f\u0131q nikahlardan olan u\u015faqlar\u0131n ancaq analar\u0131 y\u0259hudi olanlar\u0131 y\u0259hudi olaraq q\u0259bul edirl\u0259r. H\u0259min u\u015faqlara sineqoqda y\u0259hudi dini \u00f6yr\u0259dilir v\u0259 &#171;Talmud&#187; t\u0259dris edilir. Faktiki olaraq &#171;yeni y\u0259hudil\u0259rin&#187; beynin\u0259 v\u0259 q\u0259lbin\u0259 &#171;Talmud&#187; v\u0259 y\u0259hudizm ana s\u00fcd\u00fc v\u0259 ravvinl\u0259rin fanatik \u00f6y\u00fcdl\u0259ri il\u0259 u\u015faqlara \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. 100 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 t\u0259qrib\u0259n tamamil\u0259 yeni &#171;genetik y\u0259hudi n\u0259sil\u201d haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonradan y\u0259hudil\u0259rin \u015e\u0259rq qolu olaraq tan\u0131nan bu &#171;yeni n\u0259sil y\u0259hudil\u0259r&#187; \u00f6zl\u0259rin\u0259 &#171;a\u015fkenazlar&#187; dey\u0259c\u0259kl\u0259r. Onlar\u0131n dili d\u0259 y\u0259hudi dilind\u0259n f\u0259rql\u0259n\u0259c\u0259k. \u00c7ox q\u0259rib\u0259dir ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 a\u015fkenazlar\u0131n dili kimi bilin\u0259n &#171;idi\u015f&#187; dilinin hans\u0131 dil qrupuna m\u0259nsub olmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259yib. (?! m\u00fc\u0259l.) Bir \u00e7ox ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar bu dili y\u0259hudi dili il\u0259 alman dilinin, y\u0259hudi dili il\u0259 slavyan dilinin y\u0259hudi dili il\u0259 q\u0259dim aramey dilinin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 hesab edirl\u0259r. H\u0259r bir ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 bir qayda olaraq dig\u0259r araqd\u0131rma\u00e7\u0131n\u0131n ortaya qoydu\u011fu s\u00fcbutlar\u0131 yerl\u0259-yeksan edir. Amma a\u015fkenazlar\u0131n t\u00fcrk-x\u0259z\u0259r m\u0259n\u015f\u0259yini \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n he\u00e7 bir \u0259sas g\u0259tirm\u0259d\u0259n r\u0259dd ed\u0259n ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar qurama Reyn versiyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r v\u0259 bu \u00fczd\u0259n d\u0259 idi\u015f dili dem\u0259k olar ki, y\u0259hudi dili il\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk dilinin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olaraq dil\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131r. Lakin buna h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r inkar olunmas\u0131na baxmayaraq a\u015fkenazlar\u0131n t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259yi art\u0131q s\u00fcbuta ehtiyac\u0131 olmayan bir h\u0259qiq\u0259t kimi q\u0259bul olunur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"382\" height=\"322\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1e-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2148\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1e-5.png 382w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1e-5-300x253.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 382px) 100vw, 382px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>A\u015fkenazlar\u0131n fanatikc\u0259sin\u0259 dini liderl\u0259r\u0259 tabe olmas\u0131 \u0259srl\u0259rl\u0259 davam ed\u0259c\u0259k v\u0259 n\u0259hay\u0259t talmud\u00e7ular XVII \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq 13-c\u00fc y\u0259hudi q\u0259bil\u0259sinin &#8212; y\u0259ni a\u015fkenazlar\u0131n vasit\u0259si il\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Avropada siyasi v\u0259 iqtisadi hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flayacaqd\u0131lar. \u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 kommunizm kabusu Avropaya y\u0259hudi a\u015fkenazlar vasit\u0259si il\u0259 g\u0259tiril\u0259c\u0259kdi. Daha sonra is\u0259 XIX \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq yeni d\u00fcnya, Amerika y\u0259hudi &#8212; a\u015fkenazlar\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudi ki\u015fil\u0259rl\u0259 t\u00fcrk-x\u0259z\u0259r qad\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda olan qar\u0131\u015f\u0131q nikahlardan do\u011fulan u\u015faqlar is\u0259 bir m\u0259nal\u0131 olaraq talmut\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259dd olunurlar. Onlara sineqoqda d\u0259rs ke\u00e7irilmir v\u0259 y\u0259hudi hesab etmirdil\u0259r. Talmut\u00e7ulara g\u00f6r\u0259 y\u0259hudi olmayan ana t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rbiy\u0259 olunan u\u015faqlar y\u0259hudi dinin\u0259 aid ola bilm\u0259zdil\u0259r. Onlara g\u00f6r\u0259 qeyri-y\u0259hudi anan\u0131n t\u0259rbiy\u0259si v\u0259 s\u00fcd\u00fc il\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlar y\u0259hudi icmas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131dan faktora \u00e7evril\u0259 bil\u0259rdi v\u0259 bu \u00fczd\u0259n d\u0259 y\u0259hudi olmayan anadan do\u011fulan u\u015faqlar y\u0259hudi icmas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259dd olunurdu. Bu u\u015faqlar atalar\u0131n\u0131n miras\u0131na sahib olmaqdan m\u0259hrum olundu\u011fu halda, atas\u0131 x\u0259z\u0259r, anas\u0131 y\u0259hudi olan u\u015faqlar h\u0259m atalar\u0131n\u0131n miras\u0131na sahib olurlar, h\u0259m d\u0259 analar\u0131n\u0131n m\u0259nsub olduqlar\u0131 icman\u0131n b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131 onlara verilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu u\u015faqlar faktiki olaraq \u00f6z ata v\u0259 analar\u0131ndan ba\u015fqa he\u00e7 kimd\u0259n k\u00f6m\u0259k ala bilmirdil\u0259r v\u0259 y\u0259hudi qanunlar\u0131na \u0259sas\u0259n bu u\u015faqlara sonradan atalar\u0131n\u0131n miars\u0131 verilm\u0259d\u0259n icmadan qovulurdular. Bu u\u015faqlara &#171;Talmut&#187;u oxumaq bir m\u0259nal\u0131 olaraq yasaq edilirdi v\u0259 ancaq &#171;\u018fski buyruq&#187;u oxumaq izni verilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>X \u0259srd\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra y\u0259hudi ki\u015fil\u0259rd\u0259n v\u0259 x\u0259z\u0259r qad\u0131nlardan do\u011fulan u\u015faqlar toplusu \u015eimali Qafqaza, ordanda Kr\u0131ma do\u011fru ged\u0259c\u0259k v\u0259 burda y\u0259hudizmin bir qolu olan v\u0259 ancaq &#171;\u018fski buyruq&#187;a dayanan &#171;qaraim&#187; t\u0259riq\u0259tini yaradacaqd\u0131lar. Sonradan qaraiml\u0259r Pol\u015faya, Litvaya v\u0259 dig\u0259r Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7 edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Rusiyadan v\u0259 Ukraynadan 500-d\u0259n art\u0131q qaraim \u0130srail\u0259 k\u00f6\u00e7s\u0259 d\u0259, \u0130sraild\u0259 onlar \u00e7ox soyuq qar\u015f\u0131land\u0131. \u0130srail h\u0259l\u0259 d\u0259 qaraiml\u0259ri tan\u0131maqdan imtina edir v\u0259 talmud\u00e7ular g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 bel\u0259 y\u0259hudil\u0259rl\u0259 qaraiml\u0259r aras\u0131nda nikahlar\u0131 yasaqlay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259z\u0259r xaqan\u0131 y\u0259hudizmi q\u0259bul edir<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudi icmas\u0131 \u0130tild\u0259 t\u0259kc\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259t qazanmad\u0131lar, h\u0259m\u00e7inin t\u00fcrk A\u015fina s\u00fclal\u0259sind\u0259n olan X\u0259z\u0259r xaqan\u0131n\u0131 da \u00f6z icmalar\u0131na alaraq faktiki olaraq d\u00f6vl\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Talmut\u00e7ular\u0131n xaqan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k planlar\u0131 \u00e7ox b\u0259sitdi v\u0259 daha \u0259vv\u0259ll\u0259rd\u0259 bu vasit\u0259d\u0259n ist\u0259r \u00e7inlil\u0259r, ist\u0259rs\u0259 d\u0259, Atillaya qar\u015f\u0131 bizansl\u0131lar yararlanm\u0131\u015fd\u0131lar. Amma y\u0259hudil\u0259r \u00e7inlil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq ikinci n\u0259sild\u0259n sonra xaqan\u0131 t\u00fcrk deyil, y\u0259hudi olaraq q\u0259bul etdil\u0259r v\u0259 faktiki olaraq xaqan\u0131 \u0259sr ald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"457\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1q-14.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2149\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1q-14.png 640w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1q-14-300x214.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>IX \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq t\u00fcrk \u0259yanlar bir qayda olaraq g\u00f6z\u0259l y\u0259hudi q\u0131zlar\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu nikahlardan do\u011fulan u\u015faqlara is\u0259 &#171;T\u00f6vrat&#187; v\u0259 &#171;Talmut&#187; \u00f6yr\u0259dilir v\u0259 u\u015faqlar y\u0259hudi olurdular. H\u0259tta q\u0259dim y\u0259hudi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq t\u00fcrk \u0259yanlar\u0131n\u0131n y\u0259hudi qad\u0131nlardan do\u011fulan u\u015faqlar\u0131n\u0131 s\u00fcnn\u0259t bel\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>IX \u0259srin sonlar\u0131nda X\u0259z\u0259r xaqan\u0131 g\u00f6z\u0259l bir y\u0259hudi q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259ndi. Bu nikahdan olan u\u015faq y\u0259hudi qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 y\u0259hudi hesab olunurdu. U\u015fa\u011fa sarayda anas\u0131n\u0131n t\u0259kidi il\u0259 y\u0259hudizm \u00f6yr\u0259dilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Tamamil\u0259 irq\u00e7i bir t\u0259lim olan &#171;Talmut&#187; g\u0259l\u0259c\u0259k xaqana y\u0259hudi ravvinl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6yr\u0259dilirdi v\u0259 u\u015faq t\u00fcrk t\u00f6r\u0259l\u0259rind\u0259n tamam\u0259n ayr\u0131 tutulurdu. Bu arada y\u0259hudil\u0259r saraydak\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00f6n\u0259mli v\u0259zif\u0259l\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Xaqanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fct\u00fcnlar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n t\u00fcrk b\u0259yl\u0259ri saraydan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, onlar\u0131n yerini y\u0259hudi knyazlar\u0131 al\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q xaqan\u0131n y\u0259hudi q\u0131zlar\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259si bir saray qanununa \u00e7evrilmi\u015fdi v\u0259 iki n\u0259sild\u0259n sonra xaqan t\u00fcrk t\u00f6r\u0259l\u0259rind\u0259n tamamil\u0259 x\u0259b\u0259rsiz bir y\u0259hudiy\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Sarayda t\u00fcrk b\u0259yl\u0259ri dem\u0259k olar ki, g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta \u0130til \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ordudan bel\u0259 t\u00fcrk x\u0259z\u0259rl\u0259r uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 ordu muzdlu farslardan, o\u011fuzlardan t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259 IX \u0259srin sonlar\u0131nda v\u0259 X \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n varl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti olan X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131nda ictimai par\u00e7alanma \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi v\u0259 bu par\u00e7alanma t\u0259qrib\u0259n 30-40 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 bir d\u00fcnya m\u0259rk\u0259zi olan X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silinm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Sanki tarixd\u0259 500 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015famam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Obadi d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi edir &#8212; Y\u0259hudi terroru X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u00fcr<\/p>\n\n\n\n<p>X \u0259srin birinci on illiynd\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6zl\u0259nil\u0259n siyasi z\u0259lz\u0259l\u0259 ba\u015f verir. Y\u0259hudizm\u0259 tap\u0131nan xaqan \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra onun ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 o\u011flu, y\u0259hudi qad\u0131ndan do\u011fulan n\u00f6vb\u0259ti yeni xaqan taxta \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Amma yeni xaqan y\u0259hudil\u0259rin \u0259lind\u0259 marionetkadan ba\u015fqa bir \u015fey deyil. Faktiki olaraq hakimiyy\u0259ti xaqan\u0131n ana babas\u0131, y\u0259hudi knyazlar\u0131ndan olan Obadiya \u0259l\u0259 ke\u00e7irir.<\/p>\n\n\n\n<p>Fanatik y\u0259hudi olan Obadiyan\u0131n M\u0259zd\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131ndan sonra X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131na qa\u00e7an y\u0259hudil\u0259rin n\u0259slind\u0259n g\u0259ldiyi v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz il i\u00e7ind\u0259 bu n\u0259slin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q varland\u0131\u011f\u0131 ehtimal olunur. Amma tam olaraq Obadiyan\u0131n kimliyi haqq\u0131nda ciddi bir m\u0259lumat yoxdur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 X \u0259srd\u0259 Obadi t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda olan salnam\u0259l\u0259r v\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259r m\u0259hv edildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanlar\u0131n\u0131n adlar\u0131 bel\u0259 tarix\u0259 b\u0259lli deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>Obadiya haqq\u0131nda sad\u0259c\u0259 y\u0259hudi m\u0259x\u0259zl\u0259rind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 abzas m\u0259lumata ras g\u0259linib. H\u0259min m\u0259lumata \u0259sas\u0259n Obadiya inancl\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tli biridir. O X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131nda y\u0259hudizmi d\u00f6vl\u0259t dini elan edib v\u0259 dig\u0259r dinl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tini yasaqlay\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 y\u0259hudi m\u00fc\u0259llif\u0259 g\u00f6r\u0259 Obadiya Tanr\u0131dan qorxan v\u0259 m\u00f6min biridir. H\u0259m\u00e7inin m\u0259lumata \u0259sas\u0259n Obadi X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131nda faktiki olaraq hakimiyy\u0259ti &#171;\u0130srail m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;n\u0259 verir v\u0259 onlar\u0131n t\u00f6vsiyy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 idar\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7evrili\u015fd\u0259n sonra x\u0259z\u0259rl\u0259rin xaqanl\u0131qla olan \u0259laq\u0259l\u0259ri tamamil\u0259 k\u0259silir. \u0130tild\u0259ki t\u00fcrk b\u0259yl\u0259ri paytaxt\u0131 t\u0259rk edirl\u0259r. Amma ki\u00e7ik xaqana olan s\u0259daq\u0259tl\u0259rind\u0259n d\u00f6nm\u00fcrl\u0259r. Obadiya ki\u00e7ik xaqan\u0131 sarayda h\u0259bsd\u0259 saxlay\u0131r. Onu he\u00e7 kim g\u00f6r\u0259 bilmir. Ancaq ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 ki\u00e7ik xaqan saray\u0131n eyvan\u0131ndan xalqa g\u00f6st\u0259rilir v\u0259 xalq xaqan\u0131 alq\u0131\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Obadiya \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259y titulu verir v\u0259 saraydak\u0131 b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ri y\u0259hudil\u0259r\u0259 paylay\u0131r. Faktiki olaraq b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk b\u0259yl\u0259ri saraydan qovulur v\u0259 yaxud da s\u00fcrg\u00fcn olunur. \u0130til \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 dem\u0259k olar ki, ancaq analar\u0131 y\u0259hudi olan t\u00fcrk b\u0259yl\u0259rinin u\u015faqlar\u0131 ya\u015fay\u0131rlar. Lakin onlar orduda qulluq etmirl\u0259r v\u0259 \u0130tild\u0259ki xaqan ordusu tamamil\u0259 muzdlu \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil olunur. Bu x\u0259z\u0259rl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u0259hudi terrorunun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olaraq q\u0259bul edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u0130zrail m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;nin son h\u0259d\u0259fi he\u00e7 d\u0259 b\u00fct\u00fcn x\u0259z\u0259rl\u0259ri y\u0259hudizm dinini q\u0259bul etdirm\u0259k deyil. Bu onlar\u0131n \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 tamamil\u0259 ziddir. X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n &#171;\u0130zrail m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;nin son h\u0259d\u0259fi x\u0259z\u0259rl\u0259ri tamamil\u0259 q\u0131rmaq v\u0259 onlar\u0131n miras\u0131na tam olaraq sahib olmaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 y\u0259hudil\u0259rin \u0259lin\u0259 bir d\u00fcnya imperiyas\u0131 ke\u00e7ib v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n varl\u0131 imperias\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131 bir s\u00fclh v\u0259 kosmopolitizm m\u0259rk\u0259zi olan X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 y\u0259hudil\u0259r n\u0259hay\u0259t ki, Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;v\u0259d olunmu\u015f torpaqlar&#187;\u0131n onlara verildiyin\u0259 inan\u0131rlar. H\u0259tta \u0259trafda ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lmanlar v\u0259 xristianlar, slavyanlar v\u0259 dig\u0259r b\u00fctp\u0259r\u0259stl\u0259r y\u0259hudil\u0259r\u0259 x\u0259rac bel\u0259 verirl\u0259r. Mistik y\u0259hudi ruhu art\u0131q bayram ed\u0259 bil\u0259r. Ancaq \u00f6nc\u0259 \u0259trafdak\u0131 b\u00fct\u00fcn xalqlar m\u0259hv edilm\u0259li v\u0259 y\u0259hudil\u0259r tam olaraq &#171;v\u0259d olunmu\u015f torpaqlar&#187;a sahib olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Terror v\u0259 X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n sonu<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Y\u0259hudi m\u00fcdrikl\u0259ri&#187; tanr\u0131 Y\u0259hovan\u0131n &#171;se\u00e7diyi mill\u0259t&#187; olaraq t\u0259dric\u0259n &#171;t\u0259mizl\u0259m\u0259&#187; i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bir ne\u00e7\u0259 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u0130til \u015f\u0259h\u0259rini x\u0259z\u0259rl\u0259rd\u0259n u\u011furla t\u0259mizl\u0259dikd\u0259n sonra \u015e\u0259rqi Avropadan \u015eimali T\u00fcrk\u00fcstana, Qafqaz da\u011flar\u0131ndan Ural da\u011flar\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan geni\u015f X\u0259z\u0259r \u00e7\u00f6ll\u0259rini t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130dild\u0259n \u00e7\u0131xan muzdlu Mazandaran \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u00fcrk q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda geri \u00e7\u0259kilm\u0259li oldular. Y\u0259hudil\u0259rin girdiyi h\u0259r yerd\u0259 xalq sonuncu f\u0259rdin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 onlar\u0131n \u0259mlak\u0131 y\u0259hudil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ya\u011fmalan\u0131rd\u0131. T\u00fcrk-x\u0259z\u0259r b\u0259yl\u0259ri bir t\u0259r\u0259fd\u0259n y\u0259hudil\u0259rl\u0259 sava\u015f\u0131r dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259 qalxan \u00fcsyanlarla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qal\u0131rd\u0131lar. C\u0259nubda bulqarla \u0259r\u0259b xilaf\u0259ti il\u0259 ittifaqa gir\u0259r\u0259k X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n miras\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131r, Q\u0259rqd\u0259 is\u0259 slavyanlar ayaqlan\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"168\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1w-10.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2150\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1w-10.png 400w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1w-10-300x126.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00c7evrili\u015fd\u0259n t\u0259qrib\u0259n 10 il sonra q\u00fcdr\u0259tli X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259riyib itirdi. T\u00fcrk-x\u0259z\u0259r b\u0259yl\u0259rinin bir qismi bulqarlara, bir qismi is\u0259 o\u011fuzlarla birl\u0259\u015fib X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rk edirl\u0259r. Xaqanl\u0131q faktiki olaraq t\u0259dric\u0259n xaraba yurda \u00e7evrilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 h\u0259r \u015fey &#171;\u0130zrail m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;nin ist\u0259diyi kimi gedir. B\u0259r\u0259k\u0259tli X\u0259z\u0259r \u00e7\u00f6ll\u0259ri bo\u015fal\u0131r. Onlar art\u0131q bu torpaqlar\u0131n sahibl\u0259ri ola bil\u0259rl\u0259r. Amma bu x\u0259yaldan ba\u015fqa bir \u015fey deyil. \u00c7\u00fcnki irq\u00e7i &#171;m\u00fcdrikl\u0259rin&#187; n\u0259z\u0259r\u0259 almad\u0131qlar\u0131 bir \u00e7ox faktorlar var.<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisi, b\u0259r\u0259k\u0259tli torpaqlarra sahib olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0259hudil\u0259rin h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tl\u0259ri yoxdur. Onlar ona g\u00f6r\u0259 t\u0259qrib\u0259n 400 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131nda \u0259min-amanl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015faya v\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259t sahibi ola bilibl\u0259r ki, onlar\u0131 t\u00fcrk-x\u0259z\u0259r q\u0131l\u0131nc\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edib. Bu m\u00fcdafi\u0259 sistemini \u00f6zl\u0259ri da\u011f\u0131td\u0131qdan sonra is\u0259 y\u0259hudil\u0259r dem\u0259k olar ki, yal\u0131n \u0259ll\u0259 g\u00fccl\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259l\u0259m\u00e7i v\u0259 t\u00fcccar olan y\u0259hudil\u0259rin muzdlu ordular\u0131 is\u0259 onlar\u0131 daim m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bilm\u0259zdi. \u018fn az\u0131dan bu y\u0259hudil\u0259rin b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tl\u0259rini itirdikd\u0259n sonra yenid\u0259n \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum olunmalar\u0131 anlam\u0131na g\u0259lirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi, terror yolu il\u0259 yerli \u0259halini \u00f6ld\u00fcr\u0259n v\u0259 qovan y\u0259hudil\u0259rin X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn resurslar\u0131 yoxdu v\u0259 bu resurslar\u0131n olmamas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n &#171;\u0130zrail m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;nin terrora \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259l\u0259ri y\u0259hudi ideyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r irq\u00e7i v\u0259 mill\u0259t\u00e7i olmas\u0131nda x\u0259b\u0259r verir. Y\u0259hudi ruhu faktiki olaraq he\u00e7 bir xalqla birlikd\u0259 ya\u015faya bilmir v\u0259 bu, haz\u0131rda F\u0259l\u0259stind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudil\u0259r X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131 t\u0259rk edir<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;V\u0259d olunmu\u015f torpaqlar&#187;\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 xarababazara \u00e7evrildiyini g\u00f6r\u0259n y\u0259hudil\u0259r ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r ki, tezlikl\u0259 onlar ya o\u011fuzlar\u0131n, ya \u0259r\u0259bl\u0259rin, ya da bulqarlar\u0131n quluna \u00e7eviril\u0259c\u0259kl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 y\u0259hudil\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0130dilin v\u0259 S\u0259m\u0259nd\u0259rin b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tini toplayaraq X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rk etdil\u0259r. Onlarla birlikd\u0259 yeni y\u0259hudil\u0259r &#8212; analar\u0131 y\u0259hudi, atalar\u0131 is\u0259 x\u0259z\u0259r olan mulat t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259r d\u0259 yola d\u00fcz\u0259lirl\u0259r. \u018fn\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq atalar\u0131 y\u0259hudi olan mulat t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259r y\u0259hudil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259dd olunur. Onlar yuxar\u0131da deyildiyi kimi Qafqazdan Kr\u0131ma do\u011fru gedirl\u0259r v\u0259 burda &#171;qaraiml\u0259r&#187;t\u0259riq\u0259tini yarad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk-x\u0259z\u0259rl\u0259rin v\u0259 y\u0259hudil\u0259rin x\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259l\u0259ri x\u0259b\u0259rini alan rus knyaz\u0131 Svyatoslav 969-cu ild\u0259 tamail\u0259 m\u00fcdafi\u0259siz xaqanl\u0131\u011fa h\u00fccum edir v\u0259 bo\u015falm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri y\u0259hudil\u0259rd\u0259n sonra bir daha ya\u011fmalay\u0131r. Svaytoslav\u0131n bu &#171;z\u0259f\u0259ri&#187; sonradan rus salnam\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259r\u0259nn\u00fcm edilir v\u0259 rus tarix\u00e7il\u0259ri idda edirl\u0259r ki, X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 m\u0259hz Svyatoslav\u0131n X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011fa y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verib. \u018fslind\u0259 is\u0259 bu ba\u015fdan-ayay\u011fa yalandan v\u0259 t\u00fcrk tarixinin saxtala\u015fd\u0131r\u0131laraq rusla\u015fd\u0131rmaqdan ibar\u0259t olan orta \u0259srl\u0259r rus tarixinin n\u00f6vb\u0259ti \u0259n ki\u00e7ik yalanlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox q\u0259rib\u0259dir ki, X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra X\u0259z\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n olan \u0130dil v\u0259 S\u0259m\u0259nd\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin haz\u0131rda d\u0259qiq yeri d\u0259 bilinmir. Amma m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rin ortada olmamas\u0131, daha do\u011frusu tap\u0131lmamas\u0131 bir \u00e7ox ehtimallar v\u0259 suallar yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fn \u00e7ox ehtimal olunan is\u0259 XVII v\u0259 XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rinin ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 m\u0259hv edilm\u0259sidi. XVII \u0259srd\u0259n ba\u015flayan &#171;Velikorus&#187; ideyas\u0131 bu abid\u0259l\u0259ri yox etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259saslar verirdi. H\u0259r halda &#171;Velikorus&#187; ideyas\u0131 t\u00fcrk abid\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapa bilm\u0259zdi.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131 f\u0259th ed\u0259n 13-c\u00fc y\u0259hudi q\u0259bil\u0259si ortaya \u00e7\u0131x\u0131r &#8212; a\u015fkenazlar<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n sonra y\u0259hudil\u0259rin hans\u0131 istiqam\u0259t\u0259 getdiyi bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur. XIII \u0259srd\u0259 Reyn \u0259razil\u0259rind\u0259 v\u0259 Pol\u015fada bird\u0259n-bir\u0259 b\u00f6y\u00fck y\u0259hudi k\u00fctl\u0259sinin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 Avropan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u00f6z miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q b\u00f6y\u00fck y\u0259hudi gettolar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 ehtimal etm\u0259y\u0259 imkan verir ki, y\u0259hudil\u0259r \u00f6zl\u0259rinin yeni mutantsiyalar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 \u015e\u0259rqi Avropaya do\u011fru gedibl\u0259r. B\u0259zi ehtimallara g\u00f6r\u0259 is\u0259 t\u0259qrib\u0259n 300 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 a\u015fkenazlar Rusiya v\u0259 Ukrayna \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131blar v\u0259 qapal\u0131 ya\u015fad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 onlar haqq\u0131nda m\u0259lumatlar salnam\u0259l\u0259r\u0259 ke\u00e7m\u0259yib. H\u0259r halda XIII \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r yeni y\u0259hudil\u0259r- a\u015fkenazlar haqq\u0131nda tarixd\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"620\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/and1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2151\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/and1.jpg 960w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/and1-300x194.jpg 300w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/and1-768x496.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yeni y\u0259hudil\u0259r h\u0259r \u015feyl\u0259 Q\u0259rb y\u0259hudil\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nirdi. Onlar\u0131n dili bel\u0259 f\u0259rqliydi v\u0259 q\u0259dim y\u0259hudi dili il\u0259 t\u00fcrk dilinin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan yaranan bu dil &#171;idi\u015f dili&#187; adlan\u0131rd\u0131. (B\u00f6y\u00fck ehtimalla bu dil \u00f6z ad\u0131n\u0131 X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u0130dil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n al\u0131b. Eyni zamanda yeni y\u0259hudil\u0259r \u00f6zl\u0259rini a\u015fkenaz adland\u0131r\u0131rd\u0131lar v\u0259 bu da t\u00fcrkl\u0259rin A\u015fina soyundan g\u0259l\u0259n X\u0259z\u0259r xaqanlar\u0131n\u0131n soyuna i\u015far\u0259t olaraq q\u0259bul edilmi\u015f bir add\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259n\u0259n a\u015fkenazlar d\u00fcnya y\u0259hudil\u0259rinin 80 faizini t\u0259\u015fkil edir. Avropa y\u0259hudil\u0259ri olan sefaradlardan qat-qat ortodoksal v\u0259 daha fanatik olan a\u015fkenazlar dem\u0259k olar ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u00fcnyan\u0131 idar\u0259 edirl\u0259r v\u0259 &#171;Sion m\u00fcdrikl\u0259ri&#187;nin m\u0259hz a\u015fkenazlardan t\u0259\u015fkil olundu\u011fu ehtimal edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>XIX \u0259srin sonlar\u0131ndan ba\u015flayaraq a\u015fkenazlar\u0131n AB\u015e-\u0131, B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131, Rusiyan\u0131 v\u0259 dig\u0259r superg\u00fccl\u0259ri k\u0259nardan idar\u0259 etm\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u00fcbutlar var v\u0259 onlar\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyada b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00fccl\u0259rinin olmas\u0131 he\u00e7 kimd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmuq. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, X\u0259z\u0259r imperiyas\u0131nda buraxd\u0131qlar\u0131 s\u0259hvl\u0259rd\u0259n \u0259srl\u0259r sonra y\u0259hudil\u0259r ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259r Qaramanl\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#171;X\u0259z\u0259rl\u0259r y\u0259hudil\u0259r\u0259 \u00e7evrildil\u0259r. Onlar\u0131n xaqan\u0131 da y\u0259hudi oldu&#187;. Y\u0259hudi m\u00fc\u0259llif Y\u0259huda ben Barziylay. IX \u0259sr&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2147,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",811,766,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11-300x283.jpg",300,283,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11-768x725.jpg",640,604,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",640,604,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",811,766,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",811,766,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",757,715,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",529,500,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11.jpg",811,766,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11-720x380.jpg",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/1a-11-675x450.jpg",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2152,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2146\/revisions\/2152"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}