{"id":20485,"date":"2023-02-05T11:54:41","date_gmt":"2023-02-05T07:54:41","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=20485"},"modified":"2024-01-27T03:39:31","modified_gmt":"2024-01-26T23:39:31","slug":"nato-tarixi-z%c9%99rur%c9%99t-v%c9%99-indiki-realliq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=20485","title":{"rendered":"NATO: Tarixi Z\u018fRUR\u018fT v\u0259 indiki REALLIQ"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:24% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/ictimaimedia.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/82.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><sub>\u015eahin S\u0259limli<\/sub><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>1945-ci ild\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Q\u0259rbi Avropa iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u00fck\u0259nmi\u015f v\u0259 h\u0259rbi c\u0259h\u0259td\u0259n z\u0259if idi (m\u00fcharib\u0259nin sonunda q\u0259rb m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri ordular\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 v\u0259 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 ixtisar etmi\u015fdil\u0259r). Fransa v\u0259 \u0130taliyada g\u00fccl\u00fc kommunist partiyalar\u0131 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Sovet \u0130ttifaq\u0131 is\u0259 M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropan\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 ordular\u0131 il\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q edirdi. 1948-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Moskvan\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda kommunistl\u0259r bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6z n\u0259zar\u0259tl\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdil\u0259r v\u0259 kommunist olmayan b\u00fct\u00fcn siyasi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri bo\u011fdular. Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ill t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u015fhurla\u015fan \u00abD\u0259mir P\u0259rd\u0259\u00bb termini M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropaya yay\u0131ld\u0131.&nbsp; Bundan \u0259lav\u0259, Q\u0259rb M\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 Sovetl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q tamamil\u0259 pozuldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259 bel\u0259likl\u0259\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1948-ci ild\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar Q\u0259rbi v\u0259 C\u0259nubi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 bir-biri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 b\u0259rpas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn birg\u0259 planla\u015fd\u0131rmada i\u015ftirak etm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259 onlara k\u00fclli miqdarda iqtisadi yard\u0131m ver\u0259n Mar\u015fal Plan\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 sald\u0131. H\u0259rbi b\u0259rpaya g\u0259linc\u0259, 1948-ci il Br\u00fcssel M\u00fcqavil\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, Q\u0259rbi Avropa \u0130ttifaq\u0131 adl\u0131 kollektiv m\u00fcdafi\u0259 sazi\u015fi ba\u011fland\u0131. Lakin tezlikl\u0259 m\u0259lum oldu ki, Sovetl\u0259r\u0259 adekvat h\u0259rbi \u0259ks \u00e7\u0259ki t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha n\u0259h\u0259ng ittifaq t\u0259l\u0259b olunacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu vaxt \u0130ngilt\u0259r\u0259, Kanada v\u0259 AB\u015e-da art\u0131q s\u00fcr\u0259tl\u0259 yaranan soyuq m\u00fcharib\u0259 il\u0259 iflic hala g\u0259l\u0259n Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (BMT) alternativi rolunu oynayacaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 gizli k\u0259\u015ffiyyat dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 gedirdi. 1948-ci ilin mart\u0131nda, fevral ay\u0131nda \u00c7exoslovakiyada d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra \u00fc\u00e7 h\u00f6kum\u0259t Q\u0259rbin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259k v\u0259 demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259ri t\u0259\u015fviq ed\u0259c\u0259k \u00e7oxt\u0259r\u0259fli kollektiv m\u00fcdafi\u0259 sxemi \u00fczr\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu m\u00fczakir\u0259l\u0259r 1949-cu ilin aprelind\u0259 \u015eimali Atlantika M\u00fcqavil\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimali Atlantika M\u00fcqavil\u0259si Koreya M\u00fcharib\u0259si ba\u015f ver\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259rbi struktura malik olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tsiz idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 1951-ci ild\u0259 Q\u0259rb \u0130ttifaq\u0131n\u0131n bir \u00e7ox h\u0259rbi strukturlar\u0131n\u0131 v\u0259 planlar\u0131n\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n avadanl\u0131\u011f\u0131n standartla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair sazi\u015fl\u0259ri v\u0259 xarici h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri q\u0259bul ed\u0259n Avropa M\u00fctt\u0259fiq G\u00fccl\u0259rinin Ali Q\u0259rargah\u0131n\u0131n (SHAPE) yarad\u0131lmas\u0131na q\u0259rar verildi. 1952-ci ild\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n ba\u015f m\u00fclki \u015f\u0259xsi kimi NATO-nun ba\u015f katibi v\u0259zif\u0259si t\u0259sis edildi. H\u0259min il h\u0259m d\u0259 NATO-nun ilk b\u00f6y\u00fck d\u0259niz t\u0259liml\u0259ri, \u00abMainbrace\u00bb t\u0259limi, Yunan\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259\u015fkilata qo\u015fulmas\u0131 ba\u015f verdi. London v\u0259 Paris konfranslar\u0131ndan sonra Q\u0259rbi Almaniyaya 1955-ci ilin may\u0131nda NATO-ya qo\u015fulduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi c\u0259h\u0259td\u0259n yenid\u0259n silahlanmas\u0131na icaz\u0259 verildi ki, bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n dominantl\u0131q etdiyi Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si Pakt\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda \u0259sas amil oldu v\u0259 bu, Soyuq m\u00fcharib\u0259d\u0259ki iki \u0259ks t\u0259r\u0259fi m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n NATO-nun \u0259sas m\u0259qs\u0259di Q\u0259rb M\u00fctt\u0259fiql\u0259rinin Sovet \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 onun Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si \u00fczr\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Q\u0259rbi Avropaya m\u00fcmk\u00fcn i\u015f\u011fal\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259rbi reaksiyas\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k idi. 1950-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 NATO Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si \u00f6lk\u0259l\u0259rinin daha b\u00f6y\u00fck quru q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qism\u0259n AB\u015e-dan g\u0259l\u0259n k\u00fctl\u0259vi n\u00fcv\u0259 qisas t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 arxalan\u0131rd\u0131. 1957-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq, bu siyas\u0259t Amerikan\u0131n n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n Q\u0259rbi Avropa bazalar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 tamamland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1960-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Berlin divar\u0131n\u0131n tikintisi, 1970-ci ill\u0259rd\u0259 detente, 1980-ci ill\u0259rd\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u018ffqan\u0131stan\u0131 i\u015f\u011fal\u0131ndan v\u0259 1979-cu il se\u00e7kil\u0259rind\u0259n sonra Soyuq M\u00fcharib\u0259 g\u0259rginliyinin yenid\u0259n canlanmas\u0131 il\u0259 iki t\u0259r\u0259f aras\u0131nda \u0259n\u0259n\u0259vi v\u0259 n\u00fcv\u0259 dalana dir\u0259nm\u0259si davam etdi. Lakin 1985-ci ild\u0259n sonra Sovet lideri Mixail Qorba\u00e7ov t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 iqtisadi v\u0259 siyasi islahatlar status-kvonu \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdi. 1989-cu ilin iyulunda Qorba\u00e7ov Moskvan\u0131n daha M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropada kommunist h\u00f6kum\u0259tl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259c\u0259yini elan etdi.&nbsp; Moskvan\u0131n M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259si, Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259r Q\u0259rbi Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi t\u0259hl\u00fck\u0259nin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 dem\u0259k idi. Bu fakt b\u0259zil\u0259rini NATO-nun h\u0259rbi t\u0259\u015fkilat kimi saxlanmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na ald\u0131. 1990-c\u0131 ilin oktyabr\u0131nda Almaniyan\u0131n yenid\u0259n birl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 onun NATO \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u00fc saxlamas\u0131 NATO-nun Avropada beyn\u0259lxalq sabitliyin qorunmas\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f \u201csiyasi\u201d ittifaqa \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 h\u0259m ehtiyac, h\u0259m d\u0259 imkan yaratd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1989-cu il inqilablar\u0131 v\u0259 1991-ci ild\u0259 Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 NATO-nun faktiki \u0259sas r\u0259qibini aradan qald\u0131rd\u0131 v\u0259 NATO-nun m\u0259qs\u0259dinin, mahiyy\u0259tinin, v\u0259zif\u0259l\u0259rinin v\u0259 diqq\u0259tinin Avropa qit\u0259sind\u0259 yenid\u0259n strateji qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.&nbsp; D\u0259yi\u015fiklik 1990-c\u0131 ild\u0259 Parisd\u0259 NATO v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda Avropada Adi Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r haqq\u0131nda M\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259 b\u00fct\u00fcn qit\u0259d\u0259 x\u00fcsusi h\u0259rbi ixtisarlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri o zaman NATO-nun h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259rinin 34 faizini t\u0259\u015fkil edirdi;&nbsp; 2012-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r bu, 21 faiz\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. NATO h\u0259m\u00e7inin M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rini d\u0259 \u0259hat\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dric\u0259n geni\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO-nun geni\u015fl\u0259nm\u0259si 3 oktyabr 1990-c\u0131 ild\u0259 Almaniyan\u0131n yenid\u0259n birl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u015f verdi. Birl\u0259\u015fmi\u015f Almaniyan\u0131n NATO-da qalmas\u0131na Sovetl\u0259rin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rqd\u0259 xarici qo\u015funlar\u0131n v\u0259 n\u00fcv\u0259 silahlar\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 edildi. Son ill\u0259rd\u0259 Amerikan\u0131n Sovet \u0130ttifaq\u0131ndak\u0131 s\u0259firi Cek Metlok demi\u015fdir ki, Q\u0259rb geni\u015fl\u0259nm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cayd\u0131n \u00f6hd\u0259lik\u201d verir. Q\u0259rbi Almaniyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Hans-Ditrix Genscher Eduard \u015eevardnadze il\u0259 s\u00f6hb\u0259tind\u0259 dedi: \u00abBizim \u00fc\u00e7\u00fcn ancaq bir \u015fey d\u0259qiqdir: NATO \u015f\u0259rq\u0259 do\u011fru geni\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259c\u0259k\u00bb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>1994-1997-ci ill\u0259r aras\u0131nda S\u00fclh Namin\u0259 T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q, Aral\u0131q d\u0259nizi Dialoqu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 Avro-Atlantik T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131 kimi NATO v\u0259 onun qon\u015fular\u0131 aras\u0131nda regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha geni\u015f forumlar yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1998-ci ild\u0259&nbsp;NATO-Rusiya Daimi Birg\u0259 \u015euras\u0131&nbsp;yarad\u0131ld\u0131.&nbsp; 8 iyul 1997-ci ild\u0259 is\u0259 \u00fc\u00e7 ke\u00e7mi\u015f kommunist \u00f6lk\u0259si (Macar\u0131stan, \u00c7exiya v\u0259 Pol\u015fa) NATO-ya \u00fczv olma\u011fa d\u0259v\u0259t edildi v\u0259 bu, h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edildi. Macar\u0131stan\u0131n q\u0259bulu se\u00e7icil\u0259rin 85,3%-nin NATO-ya \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259diyi referendumda t\u0259sdiql\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7exiya Prezidenti&nbsp;Vatslav Havel&nbsp; geni\u015fl\u0259nm\u0259ni alq\u0131\u015flad\u0131: \u00abBiz he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r geni\u015f, m\u00f6hk\u0259m v\u0259 m\u0259cburi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik ittifaq\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olmam\u0131\u015f\u0131q, eyni zamanda \u00f6z mahiyy\u0259tind\u0259 mill\u0259timizin suverenliyin\u0259 v\u0259 irad\u0259sin\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131r\u0131q\u00bb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Pol\u015fan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Bronislav Geremek d\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259ni alq\u0131\u015flad\u0131: \u00abPol\u015fa h\u0259mi\u015f\u0259 aid oldu\u011fu yer\u0259 \u0259b\u0259di olaraq qay\u0131d\u0131r: azad d\u00fcnya.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Macar\u0131stan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Janos Martonyi bildirirdi ki, geni\u015fl\u0259nm\u0259 Macar\u0131stan\u0131n \u00abt\u0259bii ya\u015fay\u0131\u015f m\u00fchitin\u0259\u00bb qay\u0131td\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Geni\u015fl\u0259nm\u0259ni AB\u015e D\u00f6vl\u0259t Katibi Madlen Olbrayt da alq\u0131\u015flad\u0131 v\u0259 o bildirdi ki,&nbsp; \u201cGeni\u015fl\u0259nm\u0259 Avropan\u0131n \u015f\u0259rqi \u00fc\u00e7\u00fcn NATO-nun Avropan\u0131n q\u0259rbi \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q k\u00f6m\u0259k etdiyi \u015feyi ed\u0259c\u0259k: biz \u00e7\u0259kilmi\u015f x\u0259tti d\u0259yi\u015fm\u0259d\u0259n davaml\u0131 v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 silm\u0259y\u0259 davam ed\u0259c\u0259yik. Avropada Stalinin qanl\u0131 \u00e7\u0259km\u0259l\u0259ri il\u0259.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Daha yeddi M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259sinin: Estoniya, Latviya, Litva, Sloveniya, Slovakiya, Bolqar\u0131stan v\u0259 Rum\u0131niyan\u0131n NATO-ya qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 \u00fczvl\u00fck geni\u015fl\u0259ndi. Onlar ilk d\u0259f\u0259 2002-ci il Praqa sammiti zaman\u0131 \u00fczvl\u00fck dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131na ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259v\u0259t edilmi\u015fdil\u0259r v\u0259 29 mart 2004-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbul zirv\u0259sind\u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l NATO-ya qo\u015fulmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>2006-c\u0131 il Riqa sammiti&nbsp;Latviyan\u0131n paytaxt\u0131 Riqada ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259si vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131. Bu, k\u00f6hn\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan bir \u00f6lk\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n ilk&nbsp;NATO sammiti idi. 2008-ci ilin aprelind\u0259 Rum\u0131niyan\u0131n paytaxt\u0131 Buxarestd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n sammitd\u0259 NATO Xorvatiya v\u0259 Albaniyan\u0131n \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 raz\u0131l\u0131q verdi. H\u0259r ili \u00f6lk\u0259 2009-cu ilin aprelind\u0259 alyansa qo\u015fuldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Monteneqro&nbsp;Rusiyan\u0131n s\u0259rt etirazlar\u0131 fonunda 5 iyun 2017-ci ild\u0259 NATO-nun 29-cu \u00fczv\u00fc oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>27 mart 2020-ci ild\u0259&nbsp;\u015eimali Makedoniya&nbsp;Yunan\u0131stanla ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259nin h\u0259llind\u0259n sonra&nbsp;30-cu v\u0259 \u0259n yeni \u00fczv oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanla NATO aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r 1992-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n yeni yarad\u0131lan \u015eimali Atlantika \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131na daxil olmas\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131. NATO il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q 1994-c\u00fc il\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Az\u0259rbaycan Prezidentinin 21 noyabr tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 1997-ci ild\u0259 NATO-da diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik t\u0259sis edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259 NATO-nun idar\u0259 etdiyi \u015eimali Atlantika \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131na \u00fczv oldu v\u0259 4 may 1994-c\u00fc ild\u0259 NATO il\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn S\u00fclh Namin\u0259 T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q (SNT) \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 S\u0259n\u0259dini imzalad\u0131. SNT T\u0259qdimat S\u0259n\u0259di 19 aprel 1996-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edilmi\u015f v\u0259 aprelin 23-d\u0259 NATO-nun Ba\u015f katibi&nbsp;Haviyer Solanaya&nbsp;t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n ilk F\u0259rdi T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q Proqram\u0131 (FTP) 14 oktyabr 1996-c\u0131 ild\u0259 \u015eimali Atlantika \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edildi. 1997-ci ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan NATO \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259 planlamas\u0131nda daha s\u0131x i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn SNT Planla\u015fd\u0131rma v\u0259 Bax\u0131\u015f Prosesin\u0259 qo\u015fuldu. Az\u0259rbaycan Prezidentinin 12 noyabr 1997-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 NATO il\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fczr\u0259 X\u00fcsusi Komissiya yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO Siyasi Komit\u0259si 12 may 1998-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00ab19+1\u00bb format\u0131nda SNT-da i\u015ftirak\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 etdi. 15 noyabr 1998-ci il tarixind\u0259 SNT SOFA v\u0259 onun \u018flav\u0259 Protokolu Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n imzaland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan 2002-ci ilin noyabr\u0131nda NATO PA-n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 assosiativ \u00fczv oldu v\u0259 2004-c\u00fc ilin mart\u0131nda NATO \u018fm\u0259liyyat \u0130mkanlar\u0131 Konsepsiyas\u0131na qo\u015fuldu. 28 iyun 2004-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbul Zirv\u0259 Toplant\u0131s\u0131nda Qafqaz b\u00f6lg\u0259si m\u00fczakir\u0259 edildi v\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Qafqaz v\u0259 Orta Asiya \u00fczr\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 v\u0259zif\u0259si yaratmaq q\u0259rar\u0131 verildi. Sentyabr\u0131n 15-d\u0259&nbsp;NATO ba\u015f katibinin Qafqaz \u00fczr\u0259 ilk x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si&nbsp;t\u0259yin edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lham \u018fliyevin&nbsp;s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 NATO il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q 2004-c\u00fc ild\u0259 F\u0259rdi T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q F\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131na qo\u015fuldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259ndirildi. Prezident, 17 sentyabr 2004-c\u00fc ild\u0259 FTP s\u0259n\u0259dind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sektorunda islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Siyas\u0259ti \u00fczr\u0259 \u0130\u015f\u00e7i Qrupunun yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda f\u0259rman imzalad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO-ya \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r 28-29 noyabr 2006-c\u0131 ild\u0259 Riqada ke\u00e7iril\u0259n \u015eimali Atlantika \u015euras\u0131 toplant\u0131s\u0131nda,2-4 aprel 2008-ci ild\u0259 Buxarestd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n NATO\/EAPC v\u0259 ISAF&nbsp;v\u0259 3-4 aprel 2009-cu ild\u0259 Strasburqda&nbsp;ke\u00e7iril\u0259n zirv\u0259l\u0259rd\u0259 veril\u0259n b\u0259yannam\u0259l\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259di. Az\u0259rbaycan Prezidenti 2012-ci ild\u0259 \u00c7ikaqoda, 2014-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda Uelsd\u0259, 2016-c\u0131 ilin iyulunda Var\u015favada NATO Sammiti zaman\u0131 \u018ffqan\u0131stanla ba\u011fl\u0131 D\u00f6vl\u0259t v\u0259 H\u00f6kum\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00fclhm\u0259raml\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kosovo<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>17 fevral 2008-ci ild\u0259&nbsp;Kosovo&nbsp;parlamenti m\u00fcst\u0259qillik elan etdikd\u0259n sonra, 26 fevral 2008-ci ild\u0259&nbsp;Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp;Prezidenti&nbsp;\u0130lham \u018fliyev&nbsp;Kosovodan Az\u0259rbaycan\u0131n s\u00fclhm\u0259raml\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131&nbsp;Milli M\u0259clis\u0259&nbsp;m\u00fcraci\u0259t etdi. M\u00fcraci\u0259t\u0259 Milli M\u0259clis t\u0259r\u0259find\u0259n bax\u0131ld\u0131 v\u0259 87 s\u0259sl\u0259 q\u0259bul edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan s\u00fclhm\u0259raml\u0131 b\u00f6lm\u0259si 34 h\u0259rb\u00e7id\u0259n ibar\u0259t idi ki, bunlardan da biri zabit, biri \u00e7avu\u015f v\u0259 32-si \u0259sg\u0259r idi. Az\u0259rbaycan s\u00fclhm\u0259raml\u0131 b\u00f6lm\u0259si Kosovada&nbsp;T\u00fcrkiy\u0259&nbsp;s\u00fclhm\u0259raml\u0131 qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 xidm\u0259t edirdi. Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri Kosovoda 18 k\u0259nd\u0259 n\u0259zar\u0259t edirdil\u0259r. 15 aprel 2008-ci ild\u0259 b\u00f6lm\u0259 Az\u0259rbaycana qay\u0131td\u0131. \u00dcmumilikd\u0259 Kosovoda 400&nbsp;az\u0259rbaycanl\u0131&nbsp;s\u00fclhm\u0259raml\u0131s\u0131 xidm\u0259t etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130raq<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri&nbsp;\u0130raqda&nbsp;BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 2003-c\u00fc ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f q\u0259rar \u0259sas\u0131nda xidm\u0259t edirdil\u0259r. Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri 14 zabit,16 \u00e7avu\u015f v\u0259 120-si \u0259sg\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idil\u0259r. H\u0259rb\u00e7il\u0259r \u0130raq\u0131n \u018fl-X\u0259dif\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n SES-i m\u00fchafiz\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli M\u0259clisin&nbsp;11 noyabr 2008-ci il q\u0259rar\u0131 il\u0259 150 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t az\u0259rbaycanl\u0131 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u0130raqda \u00f6z v\u0259zif\u0259l\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259r\u0259k v\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6nd\u00fcl\u0259r. Az\u0259rbaycanda onlar\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259li s\u00fcr\u0259td\u0259&nbsp;Az\u0259rbaycan M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin&nbsp;n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri,&nbsp;AB\u015e&nbsp;v\u0259&nbsp;\u0130raq\u0131n&nbsp;Az\u0259rbaycandak\u0131 s\u0259firl\u0259ri v\u0259 yax\u0131nlar\u0131 qar\u015f\u0131lad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130raqdak\u0131 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 \u0259m\u0259liyyatlarda 1 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259r h\u0259lak olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018ffqan\u0131stan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u018ffqan\u0131standak\u0131 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 missiyas\u0131 20 noyabr 2002-ci il tarixd\u0259n ba\u015flay\u0131b. \u018ffqan\u0131stan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259n beyn\u0259lxalq q\u00fcvv\u0259l\u0259r strukturunda 2 h\u0259rbi h\u0259kimi v\u0259 2 m\u00fch\u0259ndis-istehkam ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 zabiti olmaqla 94 az\u0259rbaycanl\u0131 s\u00fclhm\u0259raml\u0131s\u0131 xidm\u0259t edib. Bu h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 post-patrul xidm\u0259tini yerin\u0259 yetirirl\u0259r.&nbsp;\u0130lk vaxtlar \u018ffqan\u0131standak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131 22 n\u0259f\u0259r idi. 4 yanvar, 2008-ci ild\u0259 daha 23 n\u0259f\u0259r s\u00fclhm\u0259raml\u0131s\u0131 g\u00f6nd\u0259rildi. Sentyabr ay\u0131nda daha 45 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sg\u0259r \u018ffqan\u0131stana g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Kabilin s\u00fcqutundan&nbsp;sonra Az\u0259rbaycan s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131 t\u00fcrk s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Kabil aeroportunu m\u00fchafiz\u0259 v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 edirdi. 26 avqust 2021-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131 \u018ffqan\u0131stan\u0131 t\u0259rk etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u0259nubi Sudan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>2018-ci ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan BMT-nin s\u00fclhm\u0259raml\u0131 missiyas\u0131n\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131ndak\u0131 missiyada i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 4 az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rb\u00e7id\u0259n ibar\u0259t h\u0259rbi hey\u0259tinin C\u0259nubi Sudanda yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul edib. 30 yanvar 2019-cu il tarixind\u0259n Az\u0259rbaycan ordusunun 2 zabiti m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i qismind\u0259&nbsp;Cuba&nbsp;\u015f\u0259h\u0259rind\u0259 xidm\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>2014-c\u00fc ild\u0259 Rusiyan\u0131n Kr\u0131m\u0131 qeyri-qanuni ilhaq\u0131ndan sonra NATO Ukraynan\u0131n silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 institutlar\u0131nda islahatlara, o c\u00fcml\u0259d\u0259n avadanl\u0131q v\u0259 maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yin\u0259 k\u00f6m\u0259k edib.&nbsp;M\u00fctt\u0259fiql\u0259r on minl\u0259rl\u0259 Ukrayna \u0259sg\u0259rin\u0259 d\u0259 t\u0259lim ke\u00e7ibl\u0259r.&nbsp;Ukrayna q\u00fcvv\u0259l\u0259ri d\u0259 NATO t\u0259liml\u0259rind\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k \u00f6z imkanlar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirib.&nbsp;2016-c\u0131 ild\u0259n NATO-nun d\u0259st\u0259yi kiberm\u00fcdafi\u0259, logistika v\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 kimi \u0259sas sah\u0259l\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f geni\u015f \u00e7e\u015fidli potensial\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si proqramlar\u0131 v\u0259 etibar fondlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n H\u0259rt\u0259r\u0259fli Yard\u0131m Paketi (CAP) vasit\u0259sil\u0259 t\u0259\u015fkil olunur.&nbsp;M\u00fctt\u0259fiq liderl\u0259r 2022-ci ilin iyununda Madrid Sammitind\u0259 g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015f CAP haqq\u0131nda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO Ukraynan\u0131n yard\u0131m t\u0259l\u0259bl\u0259rinin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edir v\u0259 humanitar v\u0259 qeyri-\u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc yard\u0131m\u0131n \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fctt\u0259fiql\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k verir.&nbsp;Daha geni\u015f des\u0259k, NATO-nun 5-ci madd\u0259sind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik z\u0259man\u0259ti v\u0259 onun kollektiv m\u00fcdafi\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259rt v\u0259di M\u00fctt\u0259fiql\u0259r\u0259 \u00f6z t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini azaltmadan Ukraynaya silah g\u00f6nd\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 \u0259minlik verir.&nbsp;Bundan \u0259lav\u0259, Alyans\u0131n \u00fcmumi standartlar\u0131n v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n sisteml\u0259rin yax\u015f\u0131 qurulmu\u015f strukturu M\u00fctt\u0259fiql\u0259r\u0259 Ukraynaya \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n material\u0131n dig\u0259r M\u00fctt\u0259fiql\u0259rin uy\u011fun avadanl\u0131qlar\u0131 il\u0259 doldurula bil\u0259c\u0259yin\u0259 \u0259minlikl\u0259 avadanl\u0131q t\u0259min etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131-ayr\u0131 NATO-ya \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r silah, sursat v\u0259 bir \u00e7ox n\u00f6v y\u00fcng\u00fcl v\u0259 a\u011f\u0131r h\u0259rbi texnika, o c\u00fcml\u0259d\u0259n tank \u0259leyhin\u0259 v\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri, haubitsalar v\u0259 pilotsuz t\u0259yyar\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r.&nbsp;Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r NATO m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri Ukraynaya milyardlarla avro d\u0259y\u0259rind\u0259 h\u0259rbi texnika verib.&nbsp;B\u00fct\u00fcn bunlar Ukraynaya Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Nizamnam\u0259sind\u0259 t\u0259sbit olunmu\u015f \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququnu qoruma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259kl\u0259 h\u0259r g\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, bir \u00e7ox m\u00fctt\u0259fiql\u0259r d\u0259 m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 humanitar yard\u0131m edir v\u0259 milyonlarla ukraynal\u0131 qa\u00e7q\u0131n\u0131 q\u0259bul edir.&nbsp;M\u00fctt\u0259fiql\u0259r m\u00fcnaqi\u015f\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 cinsi zorak\u0131l\u0131q da daxil olmaqla, m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259tin m\u00fcvafiq maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259yirl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>2022-ci ilin iyununda Madrid sammitind\u0259 M\u00fctt\u0259fiq liderl\u0259r Ukraynaya t\u0259hl\u00fck\u0259siz rabit\u0259, yanacaq, tibbi l\u0259vazimatlar, b\u0259d\u0259n zirehl\u0259ri, q\u0131\u015f geyiml\u0259ri, minalara v\u0259 kimy\u0259vi v\u0259 bioloji t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 avadanl\u0131qlar v\u0259 portativ anti-h\u00fccum \u0259leyhin\u0259 d\u0259st\u0259kd\u0259n ibar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015f d\u0259st\u0259k paketini raz\u0131la\u015fd\u0131rd\u0131lar.&nbsp;M\u00fctt\u0259fiql\u0259r, h\u0259m\u00e7inin, Ukraynaya Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalma avadanl\u0131qlardan m\u00fcasir NATO avadanl\u0131qlar\u0131na ke\u00e7idd\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k, M\u00fctt\u0259fiq q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259ni art\u0131rmaq v\u0259 Ukraynan\u0131n m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik institutlar\u0131n\u0131 daha da g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259libl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 Alyans Ukraynaya k\u00f6m\u0259k etm\u0259k v\u0259 onun m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 b\u0259rpa v\u0259 islahatlar yolunda s\u0259yl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k \u00f6hd\u0259liyi g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eahin S\u0259limli 1945-ci ild\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Q\u0259rbi Avropa iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u00fck\u0259nmi\u015f v\u0259 h\u0259rbi&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":20486,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-20485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO.jpg",1280,719,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-300x169.jpg",300,169,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-768x431.jpg",640,359,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-1024x575.jpg",640,359,true],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO.jpg",1280,719,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO.jpg",1280,719,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO.jpg",1115,626,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-936x719.jpg",651,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-1024x575.jpg",1024,575,true],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-720x380.jpg",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/NATO-675x450.jpg",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20485"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20490,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20485\/revisions\/20490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}