{"id":16855,"date":"2022-06-05T13:07:09","date_gmt":"2022-06-05T09:07:09","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=16855"},"modified":"2022-06-05T13:30:58","modified_gmt":"2022-06-05T09:30:58","slug":"bilinqval-polilinqval-t%c9%99limin-t%c9%99hsilimizd%c9%99-prioritet-istiqam%c9%99tl%c9%99rd%c9%99n-biri-kimi-elan-olunmasinin-vaxtidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=16855","title":{"rendered":"Bilinqval (polilinqval) t\u0259limin t\u0259hsilimizd\u0259 prioritet istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri kimi elan olunmas\u0131n\u0131n vaxt\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em><strong>Telman C\u018fF\u018fROV<\/strong><\/em><br><\/span><strong><em><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">Bak\u0131 Slavyan Universitetinin professoru, filologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim<\/span><\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259limin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259tbiqinin vacibliyi, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0259naye inqilab\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 insan resurslar\u0131m\u0131z\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131nda, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r-l\u0259rimizin t\u0259bli\u011find\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynaya bil\u0259c\u0259k bu t\u0259lim modelinin elmi-n\u0259z\u0259ri v\u0259 metodiki \u0259saslar\u0131, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 h\u0259r bir t\u0259hsil pill\u0259si v\u0259 s\u0259viyy\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn <strong>konkret t\u0259dris standartlar\u0131 v\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rimizi m\u0259tbuatdak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131m\u0131zda, k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elektron mediada d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259qdim etmi\u015fik.<\/strong> <strong>T\u0259klifl\u0259rimizi m\u00fcvafiq icra orqanlar\u0131na \u00fcnvanlam\u0131\u015f\u0131q. <\/strong>Fikrimizc\u0259, Az\u0259rbaycanda bilinqval t\u0259limin t\u0259tbiqini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n birinin t\u0259drisi \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259 aparan m\u0259kt\u0259b v\u0259 sinifl\u0259rd\u0259ki t\u0259dris situasiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan m\u0259s\u0259l\u0259nin aktuall\u0131\u011f\u0131 bir az da art\u0131r.<br>Cari t\u0259dris ilinin yekunla\u015fmaqda oldu\u011funu v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti t\u0259dris ilin\u0259 haz\u0131rl\u0131qlar\u0131n ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, t\u0259hsil pill\u0259l\u0259ri v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259lim m\u00fchitinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klifl\u0259rimizi diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q:<\/p>\n\n\n\n<p>1) Respublikam\u0131z\u0131n t\u0259lim xarici dill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 bilinqval t\u0259hsil modelin\u0259 ke\u00e7id m\u0259qs\u0259dil\u0259 &#171;\u00dcmumi t\u0259hsil haqq\u0131nda&#187; Qanuna d\u0259yi\u015fiklik edilm\u0259si v\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qanunun 6.2 b\u0259ndin\u0259\u00a0<strong>&#171;Az\u0259rbaycan dilinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min etm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259&#187;<\/strong>\u00a0ifad\u0259sinin, 6.4 b\u0259ndin\u0259 is\u0259\u00a0<strong>&#171;d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259&#187;\u00a0<\/strong>s\u00f6zl\u0259rinin \u0259lav\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n b\u0259ndl\u0259rin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 t\u0259klifin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259si: \u00a0\u00a0<br>&#171;6.2. \u00dcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259dris &#171;T\u0259hsil haqq\u0131nda&#187; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanununa, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259r\u0259, \u00fcmumi t\u0259hsilin d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131na v\u0259 ya m\u00fcvafiq icra hakimiyy\u0259ti orqan\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi orqanla (qurumla) raz\u0131la\u015fmaya uy\u011fun olaraq,<strong>\u00a0Az\u0259rbaycan dilinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min etm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259<\/strong>\u00a0valideynl\u0259rin v\u0259 t\u0259hsil alanlar\u0131n arzusu n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 d\u0259 apar\u0131la bil\u0259r.<br>6.4. T\u0259dris dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dili, \u0259d\u0259biyyat\u0131, tarixi v\u0259 co\u011frafiyas\u0131\u00a0<strong>d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259<\/strong>\u00a0t\u0259dris olunmal\u0131d\u0131r&#187;;<\/p>\n\n\n\n<p>2) &#171;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcrboyu t\u0259hsil \u00fczr\u0259 Milli Kvalifikasiya \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259si&#187;nd\u0259 (MK\u00c7) 1, 2, 4-c\u00fc s\u0259viyy\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 bacar\u0131qlara d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t v\u0259 dan\u0131\u015fma bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259lav\u0259 olunmas\u0131 (m\u0259s\u0259l\u0259n, 4-c\u00fc s\u0259viyy\u0259d\u0259ki&nbsp;<em>&#171;m\u00fcst\u0259qil istifad\u0259\u00e7i s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u0259n az\u0131 bir xarici dild\u0259 dan\u0131\u015fa bilir&#187;<\/em>&nbsp;t\u0259svirinin<strong>&nbsp;&#171;m\u00fcst\u0259qil istifad\u0259\u00e7i s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 v\u0259 \u0259n az\u0131 bir xarici dild\u0259 dan\u0131\u015fa bilir&#187;<\/strong>&nbsp;kimi verilm\u0259si);<\/p>\n\n\n\n<p>3) yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq, yeni t\u0259dris ilinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nad\u0259k haz\u0131rda t\u0259lim xarici dill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xarici dill\u0259rin m\u00fct\u0259nasibliyini v\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n&nbsp;<strong>yeni t\u0259dris standartlar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259dris planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, onlara uy\u011fun yeni v\u0259 milli m\u0259zmunlu t\u0259dris resurslar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259<\/strong>&nbsp;bu tipli t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqin\u0259 start verilm\u0259si, m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin T\u0259hsil Nazirliyinin tabe\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, m\u0259hz erk\u0259n inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ba\u015flayaraq, dill\u0259rin qabaqc\u0131l t\u0259dris metodikas\u0131na v\u0259 yana\u015fmalar\u0131na istinad\u0259n m\u0259nims\u0259dilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn dig\u0259r m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si; &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>4) \u00f6lk\u0259nin orta t\u0259hsil sisteminin k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan STEAM v\u0259 &#171;R\u0259q\u0259msal bacar\u0131qlar&#187; layih\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131,&nbsp;<strong>h\u0259m d\u00f6vl\u0259t, h\u0259m d\u0259 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259 t\u0259lim apar\u0131lan m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259dris modelinin t\u0259tbiqinin prioritet istiqam\u0259t elan olunmas\u0131,<\/strong>&nbsp;bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 erk\u0259n inki\u015faf v\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259haz\u0131rl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259, \u00fcmumi orta t\u0259hsilin I-IV v\u0259 V-VI sinifl\u0259rind\u0259&nbsp;<strong>\u0259cn\u0259bi dill\u0259rin (\u0259sas v\u0259 ikinci dilin) t\u0259drisin\u0259 ayr\u0131lan saatlar\u0131n \u0259n az\u0131 3+2 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259min edilm\u0259si, xarici dill\u0259rin yar\u0131mqruplarda t\u0259drisin\u0259 nail olunmas\u0131;<\/strong>&nbsp;bel\u0259 olan halda t\u0259lim \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259b v\u0259 sinifl\u0259rd\u0259 yaranan bilinqval (polilinqval) m\u00fchitin&nbsp;<strong>t\u0259dris d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 apar\u0131lan sinifl\u0259rd\u0259 d\u0259 t\u0259min olunmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>5) \u00f6lk\u0259nin m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi orta t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259lim prosesinin iki (\u00fc\u00e7) dild\u0259 t\u0259\u015fkil olunaca\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131narsa, m\u00fcvafiq qanunvericilik aktlar\u0131ndan, t\u0259dris standartlar\u0131ndan, planlar\u0131ndan, t\u0259dris v\u0259saitl\u0259rind\u0259n&nbsp;<strong>t\u0259limin bu v\u0259 ya dig\u0259r xarici dild\u0259 apar\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n ifad\u0259l\u0259rin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131; m\u0259qbul variant kimi t\u0259dris planlar\u0131nda iki dilin (Az\u0259rbaycan-rus v\u0259 ya Az\u0259rbaycan-ingilis dill\u0259rinin) t\u0259lim dill\u0259ri kimi g\u00f6st\u0259rilm\u0259si; &nbsp;<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>6) ali t\u0259hsilin bakalavriat s\u0259viyy\u0259sinin m\u0259zunlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn MK\u00c7 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f kompetensiyalara m\u00fcvafiq olaraq&nbsp;<em>(&#171;f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 ya t\u0259hsil sah\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0259n az\u0131 bir xarici dild\u0259 \u015fifahi v\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 izah edir, h\u0259m\u00e7inin pe\u015f\u0259kar m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259 bilir&#187;),<\/em>&nbsp;bir s\u0131ra t\u0259hsil, humanitar v\u0259 sosial ixtisaslar \u00fczr\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu sifari\u015find\u0259<strong>&nbsp;&#171;t\u0259lim dili&#187;<\/strong>&nbsp;anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n&nbsp;<strong>&#171;t\u0259lim dill\u0259ri&#187;<\/strong>&nbsp;ifad\u0259si il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si, &#171;Xarici dil m\u00fc\u0259llimliyi (dill\u0259r \u00fczr\u0259)&#187;, &#171;T\u0259rc\u00fcm\u0259 (dill\u0259r \u00fczr\u0259)&#187;, &#171;Region\u015f\u00fcnasl\u0131q (regionlar \u00fczr\u0259)&#187; kimi ixtisaslara t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu sifari\u015find\u0259 D\u00f6vl\u0259t \u0130mtahan M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp;<strong>&#171;t\u0259dris dili&#187; ifad\u0259sinin yerind\u0259 t\u0259kc\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259nin orta m\u0259kt\u0259bi bitirdiyi dilin yox, h\u0259m d\u0259 ixtisasa yiy\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yi dilin qeyd edilm\u0259si (m\u0259s\u0259l\u0259n, ingilis dili \u00fczr\u0259 &#171;Xarici dil m\u00fc\u0259llimliyi&#187;, \u00e7ex dili \u00fczr\u0259 &#171;T\u0259rc\u00fcm\u0259&#187;, \u00c7in \u00fczr\u0259 &#171;Region\u015f\u00fcnasl\u0131q&#187; ixtisaslar\u0131nda Az\u0259rbaycan dili il\u0259 yana\u015f\u0131, m\u00fcvafiq olaraq ingilis, \u00e7ex v\u0259 \u00c7in dilinin t\u0259dris dili kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131);<\/strong>&nbsp;bu halda, yeni t\u0259dris standartlar\u0131na uy\u011fun universitetl\u0259rin \u00f6hd\u0259sin\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f 60 kreditin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin se\u00e7imi v\u0259 ixtisas kafedralar\u0131n\u0131n potensial\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla ixtisas dilinin d\u0259rind\u0259n m\u0259nims\u0259dilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sinin, t\u0259bii ki, f\u0259nl\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259lim n\u0259tic\u0259l\u0259rininin pe\u015f\u0259 t\u0259lim n\u0259ti-c\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 MK\u00c7-nin m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi kompetensiyalara uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u00f6vsiy\u0259 olunmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>7) b\u00fct\u00fcn t\u0259hsil pill\u0259l\u0259ri v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dris proqramlar\u0131n\u0131n m\u0259zmun, el\u0259c\u0259 d\u0259 dil probleml\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259limin metodikas\u0131 v\u0259 metodologiyas\u0131, n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, bu istiqam\u0259td\u0259 pilot layih\u0259l\u0259rin icras\u0131 (u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131 v\u0259 xarici dill\u0259r t\u0259may\u00fcll\u00fc orta \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin bazas\u0131nda), m\u00fcvafiq t\u0259dris resurslar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, t\u0259dris modell\u0259rin\u0259 uy\u011fun f\u0259nn kurikulumlar\u0131n\u0131n m\u0259zmun x\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin edilm\u0259si, pedaqoji kadrlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin istiqam\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn ixtisasart\u0131rma kurslar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili, bu sah\u0259d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259nin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259\u00a0<strong>T\u0259hsil Nazirliyinin m\u0259zmun, t\u0259dris resurslar\u0131 v\u0259 strateji inki\u015faf\u0131n planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259qs\u0259dli tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n verilm\u0259si, T\u0259hsil \u0130nstitutu v\u0259 ya aidiyy\u0259ti \u00fczr\u0259 pedaqoji universitetl\u0259rd\u0259n birinin n\u0259zdind\u0259 m\u00fcvafiq elmi-t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zinin yarad\u0131lmas\u0131, g\u00f6st\u0259ril\u0259n probleml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan xarici m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r d\u0259v\u0259t olunmaqla m\u00fct\u0259madi elmi-praktik seminar v\u0259 konfranslar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si;\u00a0<\/strong><br>Respublikam\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn layih\u0259nin icras\u0131n\u0131n vacibliyini, bu layih\u0259nin u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259kc\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin \u00fcz\u0259rind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun t\u0259hsil, sosial-ictimai v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 v\u0259 d\u00fcnyada realla\u015fd\u0131r\u0131lan m\u00fch\u00fcm m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 t\u0259hsil layih\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n birinci vitse-prezidenti Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun n\u0259zdind\u0259\u00a0<strong>t\u00f6vsiy\u0259verici v\u0259 maarifl\u0259ndirici Bilinqval v\u0259 Polilinqval T\u0259lim\u0259 D\u0259st\u0259k Elmi-Metodiki M\u0259rk\u0259zin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 r\u00fcbl\u00fck elmi-metodiki jurnal\u0131n t\u0259sis edilm\u0259si<\/strong>\u00a0bar\u0259d\u0259 t\u0259klifin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259si; \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>8) bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259lim modell\u0259rinin u\u011furlu t\u0259tbiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015f\u0259n t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmaq, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 prosesinin s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fkilin\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 d\u00fczg\u00fcn ictimai r\u0259yin formala\u015fmas\u0131na nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi orta t\u0259hsil pill\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsil prosesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 &#8212; valideynl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcvafiq \u00a0maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131<em>\u00a0(m\u0259s\u0259l\u0259n, iki valideynd\u0259n biri evd\u0259 daima u\u015faqla ana dilind\u0259, dig\u0259ri \u0259cn\u0259bi dild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qura bilmirs\u0259, bu halda ikinci dild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259tqurma c\u0259miyy\u0259tin &#8212; ba\u011f\u00e7alar, erk\u0259n inki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, m\u0259kt\u0259b, t\u0259dris kurslar\u0131 v\u0259 s. &#8212; \u00f6hd\u0259sin\u0259 burax\u0131l\u0131r. \u018fks halda t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu t\u0259hsil modelini t\u00f6vsiy\u0259 etmirl\u0259r);<\/em>\u00a0\u00f6lk\u0259nin t\u0259hsil siyas\u0259tin\u0259 cavabdeh olan r\u0259smi icra orqanlar\u0131 lisenziyal\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 malik t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6z\u0259l t\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin elmi-metodiki c\u0259h\u0259td\u0259n maarifl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, onlar\u0131n T\u0259hsil Nazirliyinin bu istiqam\u0259td\u0259 elan etdiyi layih\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulmas\u0131, ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u00a0t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si\u00a0<em>(he\u00e7 k\u0259s\u0259 gizli deyil ki, u\u015faqlar\u0131n m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar vaxt\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si t\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259, t\u0259dris kurslar\u0131nda, repetitor yan\u0131nda, d\u0259rsan\u0259 v\u0259 g\u00fcn\u00fcuzad\u0131lm\u0131\u015f qruplarda ke\u00e7ir. Bu tipli t\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 u\u015faqlarla m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 \u00f6lk\u0259nin t\u0259dris h\u0259yat\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fundan \u00f6z\u0259l t\u0259dris strukturlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 elmi-metodiki, m\u0259n\u0259vi v\u0259 iqtisadi d\u0259st\u0259yi v\u0259 qanunvericilikl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f n\u0259zar\u0259ti vacib hesab edirik). \u00a0\u00a0<\/em>\u00a0 \u00a0 \u00a0<br>\u00a0<br><strong>Bilinqval (polilinqval) t\u0259hsil\u00a0modelinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259\u00a0perspektivl\u0259rini \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn potensial respondentin\u00a0<br>10 sual\u0131na 10 cavab\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>1. Bilinqval (ikidilli) v\u0259 ya polilinqval (\u00e7oxdilli) t\u0259lim n\u0259dir?<\/em><br><\/span><\/strong>Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n qabaqc\u0131l \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f t\u0259tbiq olunan, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 prosesind\u0259 iki v\u0259 ya \u00e7ox dilin t\u0259dris prosesind\u0259 paralel \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259sin\u0259, u\u015faq v\u0259 g\u0259ncl\u0259rimizin Az\u0259rbaycanda v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n ist\u0259nil\u0259n yerind\u0259 t\u0259hsilin g\u0259l\u0259c\u0259k pill\u0259 v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 oxumalar\u0131na, u\u011furlu karyera v\u0259 maraql\u0131 h\u0259yat \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259rin\u0259 imkan ver\u0259n t\u0259hsil modelidir. \u00d6t\u0259n \u0259srin 20-30-cu ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n ciddi elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, dil\u00e7i aliml\u0259ri, praktik psixoloqlar, metodistl\u0259r \u00a0v\u0259 kulturoloqlar t\u0259r\u0259find\u0259n elmi-n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktiki istiqam\u0259t kimi t\u0259sdiql\u0259n\u0259n bu t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqi Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc t\u0259hsil reall\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00a0<strong>N\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u00f6vlad\u0131n\u0131 ingilis, rus, t\u00fcrk, frans\u0131z dill\u0259rind\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131na v\u0259 1-ci sinf\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259n valideynin \u0259sas niyy\u0259ti ana dili il\u0259 yana\u015f\u0131, onun dig\u0259r dill\u0259ri d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259si arzusundan qaynaqlan\u0131r. T\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimizd\u0259 xarici dill\u0259r\u0259 ayr\u0131lan saatlar, onlar\u0131n t\u0259drisi konsepsiyas\u0131 v\u0259 metodikas\u0131, m\u00f6vcud t\u0259dris resurslar\u0131 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rin m\u00fcvafiq s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u0259nims\u0259dilm\u0259sin\u0259 h\u0259l\u0259 ki imkan verm\u0259m\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, bilinqval (polilinqval) t\u0259limin yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259dris situasiyas\u0131 q\u0259d\u0259r s\u0259m\u0259r\u0259li deyil. \u00a0 \u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>2. Bilinqval v\u0259 ya polilinqval t\u0259lim\u0259 hans\u0131 ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flamaq m\u0259sl\u0259h\u0259tdir?<\/em><br><\/span><\/strong>Linqvodidaktika, linqvopsixologiya, linqvokulturologiya, metalinqvistika v\u0259 sair \u0259laq\u0259li elm sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin yekdil r\u0259yin\u0259, u\u015faq bilinqvizmi v\u0259 polilinqvizmi \u00fczr\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 pedaqoji-psixoloji m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 eksperimentl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, iki v\u0259 ya \u00fc\u00e7 dild\u0259 t\u0259lim\u0259 ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n optimal ya\u015f d\u00f6vr\u00fc u\u015faqlar\u0131n erk\u0259n inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr, y\u0259ni 0-2 ya\u015fdan ba\u015flayaraq, 7 ya\u015f\u0131nad\u0259k u\u015faqlar ist\u0259nil\u0259n dild\u0259 e\u015fitdikl\u0259ri s\u00f6z, ifad\u0259 v\u0259 nitq konstruksiyalar\u0131n\u0131 yadda saxlay\u0131r, t\u0259l\u0259ff\u00fcz v\u0259 nitql\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edir, paralel olaraq \u00f6yr\u0259ndikl\u0259ri dil\u0259 v\u0259 ya dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259 bilirl\u0259r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc (v\u0259 ya daha \u00e7ox) dilin \u00f6yr\u0259dilm\u0259sinin m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259rki ya\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf etm\u0259si, ibtidai t\u0259hsil pill\u0259sind\u0259 v\u0259 V-VI sinifl\u0259rd\u0259 davam etdirilm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunur. 8-12 ya\u015f d\u00f6vr\u00fc d\u0259 dill\u0259rin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit ya\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259si hesab edildiyind\u0259n g\u00f6st\u0259ril\u0259n ya\u015f d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 umumi t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 dill\u0259rin intensiv \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259drisi m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. Bu is\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259, m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 dil d\u0259rsl\u0259rin\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259 (ail\u0259, m\u0259kt\u0259b, t\u0259dris m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 sair) \u00f6yr\u0259dil\u0259n dill\u0259rd\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259yi \u015f\u0259rtl\u0259ndirir. \u00a0 \u00a0\u00a0<br>H\u0259l\u0259 t\u0259xmin\u0259n bir \u0259sr \u0259vv\u0259l, bilinqvizmin t\u0259klif olundu\u011fu ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00a0iki dilin paralel \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259dilm\u0259sinin u\u015faqlar\u0131n idraki inki\u015faf\u0131n\u0131 l\u0259ngitm\u0259si bar\u0259d\u0259 f\u0259rziyy\u0259 v\u0259 iddialar elmi \u0259sas\u0131n\u0131 tapmad\u0131\u011f\u0131ndan AB\u015e, Kanada, Almaniya, Finlandiya v\u0259 dig\u0259r qabaqc\u0131l \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu g\u00fcn bilinqval (polilinqval) t\u0259lim\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>3. Bilinqval (polilinqval) t\u0259limi Az\u0259rbaycanda aktualla\u015fd\u0131ran v\u0259 motivl\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259qamlar hans\u0131lard\u0131r?\u00a0<\/em><br><\/span><\/strong>Haz\u0131rk\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259lim\u0259 ke\u00e7idi \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn vacib ed\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k: 1) son on ild\u0259 Az\u0259rbaycanda, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259 t\u0259hsil\u0259 maraq art\u0131b. Valideynl\u0259rin \u00f6z \u00f6vladlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259b se\u00e7imind\u0259 rus v\u0259 ya ingilis dilind\u0259 t\u0259hsil\u0259 meyilli olmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259 v\u0259 g\u0259nc n\u0259slin milli-m\u0259d\u0259ni-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r ruhunda t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli hesab olunmur; 2) respublikam\u0131z\u0131n g\u00f6st\u0259ril\u0259n qisim t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 t\u0259dric\u0259n yerd\u0259 qalan t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259lim m\u00fchitinin formala\u015fmas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc t\u0259min edilm\u0259kl\u0259 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rd\u0259 t\u0259hsil\u0259 \u015f\u0259rait yaradaca\u011f\u0131, g\u0259ncl\u0259rimizin \u00f6lk\u0259nin v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n qabaqc\u0131l universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil almas\u0131na, yerli v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259k bazarlar\u0131nda u\u011furlu karyera inki\u015faf\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131, \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259hsil m\u00fchitinin canlanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olaca\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tind\u0259yik; 3) etnik v\u0259 dini r\u0259ngar\u0259ngliy\u0259, \u015e\u0259rq-Q\u0259rb v\u0259 Avrasiya m\u0259kan\u0131nda ciddi iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni k\u00f6rp\u00fc roluna v\u0259 geosiyasi m\u00f6vqey\u0259 v\u0259 tarazd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f siyasi-diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 malik Az\u0259rbaycan\u0131n yeritdiyi multikulturalizm siyas\u0259ti, az\u0259rbaycan\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 dil-\u0259d\u0259biyyat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin Avropa v\u0259 d\u00fcnyaya inteqrasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f qap\u0131lar a\u00e7\u0131b. T\u0259klif olunan t\u0259lim metoduna ke\u00e7id daxil olmaqla Az\u0259rbaycan t\u0259hsil sisteminin b\u00fct\u00fcn pill\u0259 v\u0259 s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 c\u0259sar\u0259tli transformasiyas\u0131 bu interqasiya prosesl\u0259rini d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259, Az\u0259rbaycan insana ciddi imkanlar qazand\u0131ra, t\u0259hsilimizin beyn\u0259lxalq reytinql\u0259rd\u0259 t\u0259msil olunmas\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>4. Erk\u0259n inki\u015faf v\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259haz\u0131rl\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 iki (\u00fc\u00e7) dilin m\u0259nims\u0259dilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d n\u0259dir? \u00a0<\/em><br><\/span><\/strong>Erk\u0259n inki\u015faf v\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259haz\u0131rl\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u00fc iki v\u0259 ya \u00fc\u00e7 dild\u0259 t\u0259dris apar\u0131lan \u00a0Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiririk. \u00a0<br>M\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin T\u0259hsil Nazirliyinin tabe\u00e7iliyin\u0259 verilm\u0259si \u015f\u0259raitind\u0259 bu t\u0259hsil pill\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lan v\u0259 t\u0259klif olunacaq kurikulumun, t\u0259dris proqramlar\u0131 v\u0259 planlar\u0131n\u0131n m\u0259zmununun \u00f6z\u0259yini m\u0259hz dill\u0259rin m\u0259nims\u0259dilm\u0259si t\u0259\u015fkil etm\u0259lidir. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>5. Erk\u0259n ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015faq inki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, k\u00f6rp\u0259l\u0259r evl\u0259ri v\u0259 u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131 hans\u0131 t\u0259dris standartlar\u0131n\u0131, qrafikl\u0259ri, resurslar\u0131 istifad\u0259 etm\u0259li, hans\u0131 t\u0259rbiy\u0259\u00e7i m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259li, hans\u0131 t\u0259dris \u015f\u0259raitini yaratmal\u0131, m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259 otaqlar\u0131n\u0131n t\u0259rtibat\u0131nda n\u0259yi n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131d\u0131rlar?\u00a0<\/em><br><\/span><\/strong>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, bilinqval t\u0259limd\u0259 &#171;bir \u015f\u0259xs &#8212; bir dil&#187;, &#171;bir situasiya &#8212; bir dil&#187;, &#171;bir \u00f6lk\u0259 &#8212; bir dil&#187; prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 ikidilli t\u0259hsil \u015f\u0259raitind\u0259 valideynl\u0259rind\u0259n biri u\u015faqla m\u00fct\u0259madi olaraq bir dild\u0259, dig\u0259r is\u0259 ikinci dild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olmal\u0131d\u0131r (valideynl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri t\u0259drisd\u0259 laz\u0131m olacaq ikinci dild\u0259 dan\u0131\u015fa bilmirs\u0259, bu rolu c\u0259miyy\u0259t, y\u0259ni u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131, erk\u0259n inki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, m\u0259kt\u0259b\u0259haz\u0131rl\u0131q kurslar\u0131nda s\u0259lis nitq\u0259 malik t\u0259rbiy\u0259\u00e7il\u0259r oynay\u0131r).\u00a0<br>T\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 h\u0259r bir dil \u00fc\u00e7\u00fcn dilin v\u0259 \u00f6lk\u0259nin reall\u0131qlar\u0131na uy\u011fun t\u0259dris situasiyas\u0131 yarad\u0131lmal\u0131, ayr\u0131-ayr\u0131 dill\u0259rd\u0259 t\u0259dris m\u00fcxt\u0259lif t\u0259rbiy\u0259\u00e7i m\u00fc\u0259lliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130st\u0259r evd\u0259, ist\u0259r t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 t\u0259dris dilin\u0259 m\u00fcvafiq d\u0259rs otaqlar\u0131n\u0131n, oyuncaqlar\u0131n, \u015f\u0259kill\u0259rin ayr\u0131lmas\u0131, daha \u00e7ox oyunlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si \u00a0t\u00f6vsiy\u0259 edilir. Xarici dilin t\u0259drisin\u0259 ayr\u0131lan saatlar\u0131n say\u0131 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259 saatlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 a\u015fmamal\u0131d\u0131r. Bu, m\u0259kt\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsilin kurikulumunda v\u0259 \u00a0m\u0259kt\u0259b\u0259haz\u0131rl\u0131q proqram\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapmal\u0131d\u0131r. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">6. \u00dcmumi orta t\u0259hsilin ibtidai, \u00fcmumi orta (V-IX sinifl\u0259r) v\u0259 tam orta (X-XI sinifl\u0259r) s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259 bilinqval (polilinqval) t\u0259lim modelinin s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 realla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 t\u0259dris standartlar\u0131 v\u0259 planlar\u0131 t\u0259klif olunur? T\u0259limd\u0259 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rin paralelliyi v\u0259 onlar aras\u0131nda paritet nec\u0259 t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r?\u00a0<\/span><\/strong><\/em><br>6.1 \u0130btidai t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili kimi \u00f6yr\u0259dil\u0259c\u0259k v\u0259 b\u0259zi f\u0259nl\u0259rin t\u0259dris dili kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259c\u0259k Az\u0259rbaycan dilinin, h\u0259m d\u0259 \u0259ks\u0259r f\u0259nl\u0259rin t\u0259dris dili kimi m\u0259nims\u0259dil\u0259c\u0259k xarici dill\u0259rin (haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u0259sas\u0259n rus v\u0259 ya ingilis dili) m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f standartlar \u00fczr\u0259 \u00f6yr\u0259dilm\u0259sin\u0259 ayr\u0131lan h\u0259ft\u0259lik d\u0259rs saatlar\u0131n\u0131n say\u0131 eyni olmal\u0131d\u0131r. Haz\u0131rk\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 t\u0259lim v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dill\u0259rin\u0259 m\u00fcvafiq olaraq 8-9 saat + 3 saat ayr\u0131l\u0131r. Bu saatlar t\u0259dris planlar\u0131nda t\u0259lim dill\u0259ri \u00fczr\u0259 eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259lidir. T\u0259dris saatlar\u0131n\u0131n bu formatda t\u0259qdimi d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 v\u0259sait t\u0259l\u0259b etmir, \u00e7\u00fcnki art\u0131q Az\u0259rbaycan dili xarici dil kimi yox, t\u0259lim dili kimi t\u0259dris edil\u0259c\u0259yind\u0259n yar\u0131mqruplarda t\u0259dris olunmayacaqd\u0131r. T\u0259dris planlar\u0131nda t\u0259lim dill\u0259ri Az\u0259rbaycan, rus v\u0259 ya Az\u0259rbaycan, ingilis dill\u0259ri kimi g\u00f6st\u0259ril\u0259 bil\u0259r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 t\u0259dris plan\u0131na xarici dil kimi daxil edil\u0259n ingilis, alman v\u0259 s. dilin \u00f6yr\u0259dilm\u0259sin\u0259 ayr\u0131lan saatlar\u0131n say\u0131 3-d\u0259n az olmamal\u0131 v\u0259 m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259r yar\u0131mqruplarda apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u00a0<br>T\u0259klif olunan layih\u0259 m\u00f6vcud t\u0259dris standartlar\u0131 v\u0259 t\u0259dris planlar\u0131 bazas\u0131nda realla\u015fd\u0131r\u0131la v\u0259 b\u00fcdc\u0259d\u0259n \u0259lav\u0259 v\u0259sait ayr\u0131lmadan icra oluna bil\u0259r. \u00a0<br>Layih\u0259nin t\u0259tbiqi m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi orta t\u0259hsil \u00fczr\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259hsil v\u0259 t\u0259dris standartlar\u0131n\u0131n yenil\u0259nm\u0259sini, t\u0259hsil qanunvericilik aktlar\u0131na d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<br>6.2. \u00dcmumi orta (V-IX sinifl\u0259rd\u0259) t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259r iki dild\u0259 t\u0259dris saatlar\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n b\u0259rab\u0259rliyi v\u0259 paritetin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259sin\u0259 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 d\u0259rsl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 Az\u0259rbaycan tarixi, co\u011frafiyas\u0131, musiqi, Z\u0259f\u0259r tarixi f\u0259nl\u0259ri v\u0259 maraq kurslar\u0131 hesab\u0131na nail olunur. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 m\u00fcvafiq qanunvericilik aktlar\u0131na (\u00dcmumi t\u0259hsil haqq\u0131nda &#171;Qanun&#187;, &#171;Milli Kvalifikasiya \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259si&#187; v\u0259 s.) d\u0259yi\u015fiklik edilm\u0259si g\u00fcnd\u0259md\u0259 durur. \u00a0 \u00a0\u00a0<br>6.3. Yaranm\u0131\u015f t\u0259dris situasiyas\u0131 v\u0259 xarici t\u0259cr\u00fcb\u0259 t\u0259sdiq edir ki, tam orta t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 (X-XI sinifl\u0259rd\u0259) h\u0259ft\u0259lik 35-37 saat d\u0259rs y\u00fck\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmur v\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 b\u00fcdc\u0259 v\u0259saitinin m\u0259qs\u0259dsiz x\u0259rcl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Qabaqc\u0131l Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 \u0259saslansaq, bu t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259ft\u0259lik d\u0259rs y\u00fck\u00fcnun 26-30 saat t\u0259klif olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. \u018fg\u0259r haz\u0131rk\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 sosial m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6n\u0259m veril\u0259rs\u0259, onda dig\u0259r saatlar t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00fczr\u0259 v\u0259 ya V-IX sinifl\u0259rd\u0259 m\u00fcnbit bilinqval v\u0259 polilinqval t\u0259lim m\u00fchitinin t\u0259min olunmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldil\u0259 bil\u0259r.\u00a0<br>Tam orta t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259lim dill\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 saxlan\u0131lmaqla texniki v\u0259 t\u0259bi\u0259t f\u0259nl\u0259ri \u00fczr\u0259 t\u0259may\u00fcll\u0259rin ingilis dilind\u0259 t\u0259\u015fkili m\u0259qbul hesab oluna bil\u0259r. Eyni qaydan\u0131n \u00fcmumi t\u0259dris planlar\u0131 \u00fczr\u0259 (bilinqval t\u0259lim modeli) t\u0259hsil alan X-XI sinifl\u0259r\u0259 \u015famil olunmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edilir. \u00a0<br>\u00a0 \u00a0Dill\u0259rin m\u0259nims\u0259dilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn intensiv ya\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn VI sinifd\u0259 yekunla\u015fmas\u0131 v\u0259 VII sinifd\u0259n dig\u0259r f\u0259nl\u0259rin t\u0259dris planlar\u0131na daxil olunmas\u0131 t\u0259may\u00fcll\u0259rin m\u0259hz bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n t\u0259\u015fkilini v\u0259 dil d\u0259rsl\u0259rin\u0259 yana\u015fmaya yeni m\u00fcnasib\u0259tin v\u0259 metodologiyan\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>7. \u00d6lk\u0259nin qabaqc\u0131l universitetl\u0259ri xarici t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259 v\u0259 dil da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan \u0259cn\u0259bi m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259ri c\u0259lb etm\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259rinin n\u0259zdind\u0259 olan liseyl\u0259r v\u0259 ya baza-t\u0259cr\u00fcb\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259si kimi onlara ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00fcmumt\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin X-XI sinifl\u0259rind\u0259 t\u0259limin t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00fczr\u0259 v\u0259 xarici dild\u0259 t\u0259\u015fkilind\u0259n n\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r?\u00a0<\/em><br><\/span><\/strong>Tam orta t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 (X-XI sinifl\u0259r) t\u0259limin t\u0259may\u00fcll\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259\u015fkili, \u00a0 texniki v\u0259 t\u0259bi\u0259t f\u0259nl\u0259ri \u00fczr\u0259 t\u0259may\u00fcl sinifl\u0259rind\u0259 t\u0259dris prosesinin ingilis dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131 abituriyentl\u0259r\u0259 \u00f6lk\u0259 v\u0259 xarici ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 (ATM-l\u0259rd\u0259) t\u0259hsilalma imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259r, ingilisdilli ixtisaslarda haz\u0131rl\u0131q ilin\u0259 ehtiyac\u0131 aradan qald\u0131rar.\u00a0<br>Bu, dar ixtisaslar \u00fczr\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 aparan ATM-l\u0259r\u0259 h\u0259m d\u0259 dilbilm\u0259 s\u0259viyy\u0259si bax\u0131m\u0131ndan haz\u0131rl\u0131ql\u0131 abituriyentl\u0259ri q\u0259bul etm\u0259y\u0259 v\u0259 keyfiyy\u0259tli kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 aparmaq imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259r. \u00a0 \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>8. G\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqi m\u0259kt\u0259b h\u0259yat\u0131na, universitetl\u0259rimizin t\u0259hsil m\u00fchitin\u0259 \u00a0hans\u0131 t\u0259siri g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k?\u00a0<\/em><br><\/span><\/strong>Bilinqval (polilinqval) t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqi t\u0259kc\u0259 t\u0259lim ingilis v\u0259 rus dilinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 apar\u0131lan m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 deyil, eyni zamanda, haz\u0131rda d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan \u00fcmumi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 yeni t\u0259dris situasiyas\u0131 v\u0259 m\u00fchiti formala\u015fd\u0131rmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k. M\u0259kt\u0259bl\u0259rin kadr potensial\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq, ikidilli t\u0259dris planlar\u0131 rus v\u0259 ya ingilis dilinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 6.1, 6.2 v\u0259 6.3 b\u0259ndl\u0259ri il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f qaydada qurula bil\u0259r.\u00a0<br>Bu t\u0259tbiqin h\u0259m d\u0259 ciddi sosial-ictimai \u0259h\u0259miyy\u0259ti \u015f\u00fcbh\u0259sizdir: t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri v\u0259 t\u0259hsilalanlar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 qeyri-b\u0259rab\u0259r imkanlar\u0131, t\u0259hsil ehtiyaclar\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n b\u0259z\u0259n ail\u0259l\u0259rin paytaxta v\u0259 iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 \u00fcz tutmas\u0131, M\u0130Q imtahanlar\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r bal toplam\u0131\u015f g\u0259ncl\u0259rin rayon m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 i\u015f yeri il\u0259 t\u0259min olunmas\u0131, b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri infrastrukturunun inki\u015faf\u0131 v\u0259 sair probleml\u0259r t\u0259dric\u0259n \u00f6z h\u0259llini tapa bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 yarad\u0131lacaq t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, onlar\u0131n t\u0259dris proqramlar\u0131 h\u0259m yeni t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259, h\u0259m d\u0259 n\u00fcmun\u0259vi ikidilli t\u0259hsil m\u00fchitin\u0259 malik olmu\u015f \u015eu\u015fa Realni M\u0259kt\u0259bi, Qazax M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131 kimi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimizin klassik t\u0259hsil modell\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259lidirl\u0259r. \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<br>Bilinqval (polilinqval) t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqi ATM-l\u0259rd\u0259 t\u0259hsil ixtisaslar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 proqramlar\u0131n\u0131n yenil\u0259nm\u0259sin\u0259, m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi \u00a0t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ikidilli v\u0259 ya \u00fc\u00e7dilli pedaqoji kadrlarla t\u0259min olunmas\u0131 probleminin aradan qalxmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k. \u00a0\u00a0<br>M\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil pill\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259klif olunan bilinqval v\u0259 ya polilinqval t\u0259hsil modeli ali t\u0259hsil pill\u0259sind\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 proqramlar\u0131n\u0131n dil problemini aradan qald\u0131rmaqla icras\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131racaq, yeni kadr v\u0259 t\u0259dris resurslar\u0131 hesab\u0131na m\u00fcnbit t\u0259lim \u015f\u0259raiti yarad\u0131lacaq. \u00a0<br>ATM-l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259lim metoduna diqq\u0259tin art\u0131r\u0131lmas\u0131 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 linqvistik t\u0259may\u00fcll\u00fc universitetl\u0259rimiz\u0259 \u00f6z ixtisaslar\u0131na, m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 proqramlar\u0131na, elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q istiqam\u0259tl\u0259rin\u0259 yenid\u0259n n\u0259z\u0259r salmaq, \u0259n yeni t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun \u00f6zl\u0259rinin transformasiyas\u0131 imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k. \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>9. Hans\u0131 t\u0259dris standartlar\u0131na (proqramlar\u0131na) d\u0259yi\u015fiklik edilm\u0259si vacibdir?<\/em><br><\/span><\/strong>Bilinqval (polilinqval) t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqi m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsilin v\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil pill\u0259sind\u0259 f\u0259nn kurikulumlar\u0131n\u0131n yenil\u0259nm\u0259sini, ali t\u0259hsilin bakalavriat s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259hsil ixtisaslar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 proqramlar\u0131n\u0131n t\u0259dris dili aspektind\u0259 yenid\u0259n n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ATM-l\u0259r\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin verilm\u0259sini (ixtisas blokuna daxil olan 120 + universitetl\u0259rin s\u0259r\u0259ncam\u0131nda olan 60 kreditin m\u00fcasir yana\u015fmalara uy\u011fun istifad\u0259sini) lab\u00fcd edir. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"><em>10. T\u0259klif olunan t\u0259hsil modelinin \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mi n\u0259dir?<\/em><br><\/span><\/strong>D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si v\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259ril\u0259n bu t\u0259lim modelinin t\u0259tbiqinin etnik, dini v\u0259 milli z\u0259nginliy\u0259, multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 v\u0259 siyas\u0259t\u0259 malik Az\u0259rbaycana \u00f6z t\u0259hsil sistemini Avropa v\u0259 d\u00fcnya t\u0259hsil m\u0259kan\u0131na real inteqrasiya etm\u0259y\u0259, regionlarda t\u0259hsil\u0259 mara\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 canlanmaya \u015f\u0259rait yaradacaq, g\u0259nc n\u0259slin t\u0259hsil v\u0259 karyera inki\u015faf\u0131 imkanlar\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ld\u0259c\u0259k. \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Telman C\u018fF\u018fROVBak\u0131 Slavyan Universitetinin professoru, filologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada geni\u015f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16856,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-16855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosial"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov.jpg",1365,1365,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-300x300.jpg",300,300,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-768x768.jpg",640,640,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-1024x1024.jpg",640,640,true],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov.jpg",1365,1365,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov.jpg",1365,1365,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-1365x1020.jpg",957,715,true],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-936x897.jpg",522,500,true],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-1024x1024.jpg",1024,1024,true],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-720x380.jpg",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Telman_Jafarov-675x450.jpg",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=5\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","tag_info":"Sosial","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16855"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16859,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16855\/revisions\/16859"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}