{"id":1620,"date":"2019-09-29T23:22:34","date_gmt":"2019-09-29T19:22:34","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=1620"},"modified":"2024-01-27T19:43:32","modified_gmt":"2024-01-27T15:43:32","slug":"muradxan-b%c9%99y-dilagarda-aslanduz-m%c9%99glubiyy%c9%99tinin-baiskari-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=1620","title":{"rendered":"Muradxan b\u0259y Dila\u011farda: Asland\u00fcz m\u0259\u011flubiyy\u0259tinin baiskar\u0131 &#8212; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"\n<p>Muradxan b\u0259y t\u0259xmin\u0259n 1771-ci ild\u0259 Cavan\u015fir-Dizaq mahal\u0131n\u0131n Dila\u011farda obas\u0131nda anadan olmu\u015fdu. Molla yan\u0131nda oxumu\u015fdu. Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n atl\u0131 alay\u0131nda xidm\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Muradxan b\u0259yin M\u0259ml\u0259k\u0259ti-m\u0259hrus\u0259yi-Qacariyy\u0259nin Asland\u00fcz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn uduzmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli rolu olmu\u015fdu. Rus general\u0131 Pyotr Kotlyarevskinin (1782-1852) d\u0259st\u0259sin\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7ilik etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"290\" height=\"174\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/refrefe.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1622\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Abbas mirz\u0259 Araz\u0131n sa\u011f sahilind\u0259ki Asland\u00fcz k\u0259ndinin \u0259traflar\u0131na 30 minlik qo\u015fun toplam\u0131\u015f, \u00f6z\u00fc is\u0259 Araz\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Soltanl\u0131 k\u0259ndinin \u0259halisini qovub burada yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. Onun m\u0259qs\u0259di rus komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n diqq\u0259tini Asland\u00fczd\u0259n yay\u0131nd\u0131r\u0131b Asland\u00fcz istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k idi. Bu zaman Abbas mirz\u0259nin adamlar\u0131 Arazboyu k\u0259ndl\u0259ri soyur, \u0259halinin v\u0259 rus \u0259sg\u0259rl\u0259rinin atlar\u0131n\u0131 o\u011furlay\u0131b \u00f6z qo\u015funlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rir, mal-qaran\u0131 s\u00fcr\u00fcb apar\u0131rd\u0131lar. Buna baxmayaraq A\u011fo\u011flan t\u0259p\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salan polkovnik P. Kotlyarevski Qacarlar d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 Rusiya aras\u0131nda ba\u015flanan s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 pozmaq \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u0259m\u0259liyyata ba\u015flamayaraq Abbas mirz\u0259y\u0259 bel\u0259 bir m\u0259ktub yazd\u0131: \u00abSiz \u015fahzad\u0259siniz. Ruslar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131ndan istifad\u0259 edib b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259 il\u0259 \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lm\u0259k ist\u0259yirsiniz, \u00fcst\u0259lik atlar\u0131m\u0131z\u0131 da o\u011furlay\u0131b apar\u0131rs\u0131n\u0131z. Siz b\u00f6y\u00fck n\u0259sild\u0259nsiniz, bel\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r siz\u0259 yara\u015fmaz\u00bb. Abbas mirz\u0259 m\u0259ktubu ald\u0131qdan sonra at o\u011furlu\u011funu qada\u011fan etdi v\u0259 t\u0259cili olaraq Soltanl\u0131 k\u0259ndind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Asland\u00fcz\u0259 yolland\u0131. P. Kotlyarevski d\u00fc\u015fm\u0259ni qabaqlay\u0131b \u00f6z\u00fc h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259yi q\u0259rara ald\u0131. Lakin 30 minlik \u0130ran ordusuna qar\u015f\u0131 onun c\u0259misi 1525 piyada v\u0259 495 s\u00fcvarisi var idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 P. Kotlyarevski q\u0259fil h\u00fccum taktikas\u0131n\u0131 se\u00e7di. Bu i\u015fd\u0259 Dila\u011farda obas\u0131ndan Muradxan b\u0259y ona b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rdi. Bu yerl\u0259r\u0259 yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d olan Muradxan b\u0259yin m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 rus qo\u015fun d\u0259st\u0259si C\u0259r\u0259k\u0259n-Horovlu-Da\u015fk\u0259s\u0259n- Quycaq-Maralyan k\u0259ndl\u0259ri istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 1812-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 dan yeri a\u011farmam\u0131\u015f Araz\u0131 ke\u00e7ib Asland\u00fcz\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131. Bu vaxt Abbas mirz\u0259nin qo\u015funu h\u0259rbi t\u0259liml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. Ruslar\u0131n Araz\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n g\u00f6r\u00fcnm\u0259si h\u0259rbi m\u0259\u015fql\u0259r ke\u00e7\u0259n \u0130ran \u0259sg\u0259rl\u0259rini vahim\u0259y\u0259 sald\u0131. Bu \u00e7axna\u015fmadan istifad\u0259 ed\u0259n rus d\u0259st\u0259l\u0259ri \u0130ranl\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 at\u0131ld\u0131lar. \u00dc\u00e7 saat davam ed\u0259n s\u00fcnk\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Qacar ordusu p\u0259rak\u0259nd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131nd\u0131. Abbas mirz\u0259nin \u00f6z\u00fc bir t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n qurtar\u0131b qa\u00e7d\u0131. Qacar ordusunda istifad\u0259 edil\u0259n iki ingilis topu \u0259l\u0259 ke\u00e7irildi. 1200-d\u0259n \u00e7ox \u0130ran s\u0259rbaz\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, 587 n\u0259f\u0259r \u0259sir al\u0131nd\u0131. Qacar qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 bayra\u011f\u0131 ruslar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7di ki, onlardan biri d\u0259 Abbas mirz\u0259nin \u00f6z \u015f\u0259xsi bayra\u011f\u0131 idi. Ruslardan is\u0259 \u00f6l\u0259n 26, yaralanan 99 n\u0259f\u0259r oldu. Maraql\u0131d\u0131r ki, bir \u0130ran tarix\u00e7isi bu hadis\u0259ni \u00abtaleyin h\u00f6km\u00fc bel\u0259 imi\u015f\u00bb dey\u0259r\u0259k Abbas mirz\u0259y\u0259 t\u0259skinlik vermi\u015fdi. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 D. Vatey\u015fvili yaz\u0131r ki, Asland\u00fcz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 ruslara k\u00f6m\u0259k ed\u0259n Dila\u011farda Muradxan b\u0259y\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0130ran m\u0259scidl\u0259rind\u0259 l\u0259n\u0259t oxuyurdular.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Yusif Qaraba\u011fi &#171;Tarixi-Safi&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: &#187; 1227 (1812)-ci ilin fevral\u0131nda general-leytenant Rti\u015f\u015fev Qafqaz v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131na t\u0259yin olub Tiflis\u0259 g\u0259ldi. Bu yerl\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259ri qanun-qaydaya salma\u011fa ba\u015flad\u0131. H\u0259min ilin oktyabr\u0131nda A\u011fz\u0131para ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan general-mayor Kotlyarevski gec\u0259 A\u011fo\u011flandan Asland\u00fcz\u0259 Abbas mirz\u0259nin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7ib, onun qo\u015fununu da\u011f\u0131td\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu i\u015fin t\u0259fsili bel\u0259dir: h\u0259min general \u015fam vaxt\u0131 bir batalyon qani\u00e7\u0259n qo\u015funla Qazax atl\u0131lar\u0131ndan v\u0259 bir d\u0259st\u0259 Qaraba\u011f\u0131n igidl\u0259rind\u0259n ekspedisiya d\u00fcz\u0259ldib A\u011fo\u011flandan, Muradxan adl\u0131 bir adam\u0131n b\u0259l\u0259d\u00e7iliyi v\u0259 \u00e7\u0131raq i\u015f\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Arazdan ke\u00e7ib, Abbas mirz\u0259nin ordusunun \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum etdi. G\u00fcn \u00e7\u0131xan vaxt ona yeti\u015fdi, top s\u0259sl\u0259rini e\u015fid\u0259n q\u0131z\u0131lba\u015flar yuxudan s\u0259rs\u0259m oyand\u0131lar. \u00c7ad\u0131r v\u0259 orduya laz\u0131m olan \u015feyl\u0259ri at\u0131b, Asland\u00fcz t\u0259p\u0259sind\u0259 tikdikl\u0259ri qalaya t\u0259r\u0259f getdil\u0259r. General ordugah\u0131 tutub burada qald\u0131. (Qaraba\u011fnam\u0259l\u0259r. II kitab. Bak\u0131, &#171;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#187;, 2006, 288 s\u0259h. s.67-68) N. F. Dubrovin rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n b\u0259l\u0259d\u00e7isinin Qaraba\u011fl\u0131 Muradxan oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. (\u0414\u0443\u0431\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d \u041d. \u0424. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u044b \u0438 \u0432\u043b\u0430\u0434\u044b\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043d\u0430 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0435: \u0432 6 \u0442\u043e\u043c\u0430\u0445. \u2014 \u0421\u041f\u0431., 1888. \u2014 \u0422. 6 : \u0420\u0442\u0438\u0449\u0435\u0432 \u0438 \u0415\u0440\u043c\u043e\u043b\u043e\u0432. \u2014 756 \u0441. c.82).<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Abbas mirz\u0259 Sisiyanovun qatili \u0130brahim b\u0259y\u0259 Muradxan b\u0259yin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sini tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. 11 avqust 1819-cu ild\u0259 general Velyaminov general Yermolova m\u0259ruz\u0259 edirdi: &#171;Abbas mirz\u0259 bizim knyaz Sisiyanovu \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcy\u00fc kimi \u0130brahim b\u0259yd\u0259n Muradxan b\u0259yi \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 qatil g\u00f6nd\u0259rib. Bununla bel\u0259 siz\u0259 T\u0259brizd\u0259 xatirc\u0259mlik g\u00f6st\u0259rirdi. O, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131 ki, Muradxan b\u0259yi \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259yirmi\u015f. Sonradan d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, Muradxan b\u0259yi \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259y\u0259n qatil onlara xidm\u0259t etm\u0259k ist\u0259yirmi\u015f. \u018fslind\u0259 Muradxan b\u0259y Qacarlar d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 kims\u0259dir, kims\u0259 onun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sini ist\u0259mir. O, he\u00e7 kimin diqq\u0259tin\u0259 layiq deyil&#187; (AKAK, 6-2 cild, s\u0259n\u0259d 398, s. 216) Muradxan b\u0259y Qafqaz cani\u015finind\u0259n poru\u00e7ik h\u0259rbi r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Poru\u00e7ik Muradxan b\u0259y 7 noyabr 1822-ci ild\u0259 Q\u0131r\u00e7\u0131 q\u0131\u015fla\u011f\u0131nda R\u00fcst\u0259m b\u0259yin ilx\u0131s\u0131na m\u0259sul idi. S\u0259n\u0259dd\u0259 yaz\u0131l\u0131r: &#187; Xan\u0131n \u0259mlak\u0131 vacib ola bilm\u0259z v\u0259 n\u0259 qal\u0131bsa, h\u0435\u00e7 bir \u0259h\u0259miyy\u0259ti yoxdur. B\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259 Q\u0131r\u00e7\u0131da kapitan R\u00fcst\u0259m b\u0259yin v\u0259 onun o\u011flu \u018fs\u0259din da\u015f\u0131nar \u0259mlak\u0131n\u0131 siyah\u0131ya almaq \u00fc\u00e7\u00fcn iki zabitin v\u0259 poru\u00e7ik Muradxan b\u0259yin yan\u0131nda bir n\u0435\u00e7\u0259 g\u00fcn olan podpolkovnik fon-Dist\u0435rlona gizli qasidl\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n s\u0259r\u0259ncama g\u00f6r\u0259 art\u0131q qorunub, saxlan\u0131lan yaln\u0131z t\u0259kc\u0259 ilx\u0131dan ibar\u0259tdir. D\u0259rhal ilx\u0131ya 50 kazakdan ibar\u0259t k\u0435\u015fik\u00e7i d\u0259st\u0259si t\u0259yin \u0435tm\u0259k \u0259mr olunmu\u015fdur&#187;. (AKAK, 6-1 cild, s\u0259n\u0259d 1292, s. 848-849) Muradxan b\u0259yin M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n b\u0259y, A\u011fah\u0259s\u0259n b\u0259y adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"935\" height=\"499\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/efed\u00fcdf.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1623\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/efed\u00fcdf.png 935w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/efed\u00fcdf-300x160.png 300w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/efed\u00fcdf-768x410.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 935px) 100vw, 935px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flu,<br><em>jurnalist-etnoqraf<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Muradxan b\u0259y t\u0259xmin\u0259n 1771-ci ild\u0259 Cavan\u015fir-Dizaq mahal\u0131n\u0131n Dila\u011farda obas\u0131nda anadan olmu\u015fdu. Molla yan\u0131nda oxumu\u015fdu. Qaraba\u011f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1621,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1620","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc-300x174.png",300,174,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",640,372,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",640,372,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc.png",697,405,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc-697x380.png",540,294,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/redffre\u00fc-675x405.png",400,240,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1620"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1625,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1620\/revisions\/1625"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}