{"id":16082,"date":"2022-04-23T01:32:57","date_gmt":"2022-04-22T21:32:57","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=16082"},"modified":"2024-01-27T19:23:43","modified_gmt":"2024-01-27T15:23:43","slug":"qondarma-erm%c9%99ni-gunu-24-aprel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=16082","title":{"rendered":"Qondarma erm\u0259ni g\u00fcn\u00fc 24 aprel&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:40% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"540\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/273725601_146993397742706_3305872305978269209_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-16083 size-full\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/273725601_146993397742706_3305872305978269209_n.jpg 720w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/273725601_146993397742706_3305872305978269209_n-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Abbas H\u00fcseynli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>AVMV\u0130B s\u0259drinin h\u00fcquqi v\u0259 sosial m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 sabiq m\u00fcavini, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q!<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">T\u018fKRAR<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abSoyq\u0131r\u0131m\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 c\u0259zaland\u0131rlmas\u0131 haqq\u0131nda\u00bb 09 dekabr 1948-ci ild\u0259 BMT Konvensiya q\u0259bul etmi\u015fdir. Bu kovensiya d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z parlamentl\u0259rind\u0259 \u00abRatfikasiya\u00bb edilmi\u015fdir. H\u0259min Konvensiyada qeyd edilir ki, soyq\u0131r\u0131m h\u0259r-hans\u0131 milli, etnik, irqi v\u0259 ya dini qrupu, bir qrup kimi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n m\u0259hv etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 qrup \u00fczv\u00fcl\u0259rinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na a\u011f\u0131r z\u0259r\u0259r vurma v\u0259 ya onlar\u0131n \u0259qli qabiliyy\u0259tin\u0259 ciddi z\u0259r\u0259r vurma, qrupun b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n fiziki m\u0259hvin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raiti yaratma, qrup daxilind\u0259 do\u011fumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259. Bir qrupa m\u0259nsub olan u\u015faqlar\u0131 zorla ba\u015fqa qrupa ke\u00e7irm\u0259dir.<br><br>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, h\u0259r-hans\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ya qrup, el\u0259c\u0259 d\u0259 konkret \u015f\u0259xs qeyd edil\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n birisini t\u00f6r\u0259dirs\u0259, h\u0259min \u015f\u0259xsin \u0259m\u0259lind\u0259 soyq\u0131r\u0131m cinay\u0259tinin \u0259lam\u0259tl\u0259ri vard\u0131r. Erm\u0259ni-haylar \u00f6z havadarlar\u0131 vasit\u0259si il\u0259 uzun ill\u0259rdir ki, T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131na qar\u015f\u0131 iddia ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r ki, vaxt\u0131 il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti 1915-ci ild\u0259 erm\u0259ni-haylara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir. M\u0259n bir h\u00fcquq\u015funas v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fcst\u0259ntiq i\u015fl\u0259mi\u015f bir \u015f\u0259xs kimi g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, erm\u0259nil\u0259rin g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m iddias\u0131 yalan v\u0259 c\u0259f\u0259ng bir iddiad\u0131r. Bunu s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k olmaz, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 faktlarla g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, erm\u0259nil\u0259rin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc soyq\u0131r\u0131m iddias\u0131 \u0259ksin\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00fcrk soyq\u0131r\u0131m kimi d\u00fcnya parlamentl\u0259rind\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<br><br>1-ci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l 1912-ci ild\u0259 Balkanlarda Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 gedirdi. Bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u0259sas rol oynayan q\u00fcvv\u0259 Rusiya d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 erm\u0259nil\u0259r olmu\u015flar. H\u0259tta bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00abq\u0259h\u0259rmanl\u0131qlar\u00bb g\u00f6st\u0259r\u0259n, yerli t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259n minl\u0259rl\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Andronk Bolqar \u00e7ar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n polkovnik r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<br>1914-c\u00fc il 1-c\u0131 D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti daxil olmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l art\u0131q \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n erm\u0259nil\u0259r, h\u0259m Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259, h\u0259m d\u0259 Car Rusiyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 silahlan\u0131r v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259si ke\u00e7irdil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sinin \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00fcsyan, h\u00fccum v\u0259 dinc sakinl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fczl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 h\u0259m 1-ci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u00dc\u00e7l\u0259r \u0130ttifaq\u0131na daxil olan, h\u0259m d\u0259 Antanta d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin arxivl\u0259rind\u0259 minl\u0259rl\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r vard\u0131r. H\u0259min s\u0259n\u0259dl\u0259rin he\u00e7 birisind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259tm\u0259si faktlarf yoxdur. \u018fksin\u0259 erm\u0259nil\u0259rin qeyd etdiyim m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m faktlar\u0131 is\u0259 yet\u0259rinc\u0259dir. M\u0259n onlardan yaln\u0131z birisini \u00c7ar Ordusunun podpolkovniki Tverdoxlebovun &#171;G\u00f6rd\u00fckl\u0259rim, Ya\u015fad\u0131qlar\u0131m&#187; m\u0259qal\u0259si s\u0259h 8-11-d\u0259 olan yaz\u0131lar\u0131 Siz\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Orada Tverdoxlebov yazm\u0131\u015fd\u0131r: &#171;\u018frzincandan \u018frzuruma ged\u0259n erm\u0259ni s\u00fcr\u00fcs\u00fc, yollar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6nl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xan b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini q\u0259tl etmi\u015fdirl\u0259r \u2026 Q\u0131r\u011f\u0131nlar heyvani bir v\u0259h\u015filikl\u0259 edilirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, leytenant Mzivani \u018frzurum h\u0259rbi qarnizonunun top\u00e7u zabitl\u0259ri konfrans\u0131nda, bel\u0259 bir hadis\u0259y\u0259 \u015fahid oldu\u011funu bildirmi\u015fdir: A\u011f\u0131r yaral\u0131 v\u0259 yerd\u0259 \u00e7an verm\u0259kd\u0259 olan bir k\u00fcrd\u0259, bir erm\u0259ni \u0259sg\u0259ri qa\u00e7araq yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 a\u011fz\u0131na bir \u00e7ubuq soxma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Di\u015fl\u0259ri s\u0131x\u0131lan v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00f6lm\u0259kd\u0259 olan adam\u0131n a\u011fz\u0131na \u00e7ubu\u011fu soxa bilm\u0259dikd\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259ki paltarlar\u0131 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni, \u00f6lm\u0259kd\u0259 olan adam\u0131n \u00e7\u0131lpaq qar\u0131n\u0131na \u00e7\u0259km\u0259sinin d\u0259mir uclu dabanlar\u0131 il\u0259 vurma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u0130lica mahal\u0131nda qa\u00e7ma\u011f\u0131 bacara bilm\u0259y\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 q\u0259tl edilmi\u015fdi. Ordu Komandan\u0131 (Odi\u015felidze), boyunlar\u0131 k\u00fct b\u0131\u00e7aqla par\u00e7a-par\u00e7a edil\u0259r\u0259k k\u0259silmi\u015f u\u015faq c\u0259s\u0259dl\u0259ri g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u0259yirdi.<br><br>Q\u0259tlamdan \u00fc\u00e7 h\u0259ft\u0259 sonra \u0130licaya ged\u0259n podpolkovnik Qryaznov 26 fevralda geri d\u00f6nd\u00fckd\u0259, m\u0259n\u0259 orada bel\u0259 bir m\u0259nz\u0259r\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259di: &#171;K\u0259ndl\u0259r\u0259 ged\u0259n yollarda v\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f c\u0259s\u0259dl\u0259r el\u0259c\u0259 yat\u0131rd\u0131lar. \u00d6nd\u0259 ged\u0259n h\u0259r erm\u0259ni, m\u00fctl\u0259q g\u00f6rd\u00fcy\u00fc c\u0259s\u0259d\u0259 t\u00fcp\u00fcr\u00fcr v\u0259 s\u00f6y\u00fcrd\u00fc. T\u0259xmin\u0259n, 55-70 metr kvadrat sah\u0259d\u0259ki bir m\u0259scid h\u0259y\u0259tind\u0259 1,5 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcnd\u0259, \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f t\u00fcrk-qoca ki\u015fi, qad\u0131n v\u0259 u\u015faq-c\u0259s\u0259dl\u0259ri vard\u0131. Qad\u0131n c\u0259s\u0259dl\u0259rind\u0259 t\u0259cav\u00fcz izl\u0259ri vard\u0131r\u2026 26 fevraldan 27 fevrala (1918) ke\u00e7\u0259n gec\u0259 erm\u0259nil\u0259r rus zabitl\u0259rini aldad\u0131b \u018frzurumda q\u0259tlam v\u0259 insan q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 t\u00f6r\u0259tdil\u0259r\u2026\u018frzurumda o gec\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n say\u0131 3.000-\u0259 yax\u0131n idi. Daha a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015fmaq laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, q\u0131r\u011f\u0131n t\u0259sad\u00fcf\u00fc deyil, \u0259vv\u0259ld\u0259n edil\u0259n haz\u0131rl\u0131qlar v\u0259 h\u0259bsl\u0259rl\u0259, m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil bir \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdi\u00bb<br><br>Bir fakt\u0131 dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, erm\u0259nil\u0259r 1915-ci il aprel ayn\u0131n 24-n\u00fc erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edirl\u0259r. B\u0259s sual ortaya \u00e7\u0131x\u0131r ki, bu g\u00fcn\u00fc n\u0259 hadis\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir?<br><br>Harada, hans\u0131 erm\u0259ni t\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 ya h\u0259r-hans\u0131 bir soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalm\u0131\u015flar?<br>Bel\u0259 bir fakt yoxdur. B\u0259s ortada n\u0259 var?<br><br>Ortada olan odur ki, erm\u0259ni \u00fcsyanlar\u0131n\u0131n getdikc\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7ar Rusiyas\u0131 il\u0259 s\u0259rh\u0259d \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk-k\u00fcrd \u0259halisinin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00f6z yurdlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131nd\u0131qlar \u00fc\u00e7\u00fcn Osmanl\u0131 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi 1915-ci ilin 24 aprelind\u0259 q\u0259rar q\u0259bul edir. H\u0259min q\u0259rarda g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdi: \u00bbErm\u0259ni komit\u0259l\u0259rinin Osmanl\u0131 \u00f6lk\u0259sind\u0259 separat\u00e7\u0131 fikirl\u0259rl\u0259 muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri, Da\u015fnak Komit\u0259sinin Rusiyada olan erm\u0259nil\u0259ri t\u0259hrik s\u0259yl\u0259ri, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziy\u0259tind\u0259 olmas\u0131n\u0131 f\u00fcrs\u0259t bil\u0259r\u0259k, Anadolunun bir \u00e7ox vilay\u0259tind\u0259 \u00fcsyan qald\u0131rmalar\u0131, bomba, silah t\u0259dar\u00fckl\u0259ri, k\u00f6n\u00fcll\u00fc alaylar yaratmalar\u0131 v\u0259 ruslarla birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k Osmanl\u0131 ordusunu t\u0259hdid etm\u0259l\u0259ri, bu komit\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 son verm\u0259k do\u011furdu\u011fundan; komit\u0259l\u0259rin vilay\u0259tl\u0259rid\u0259ki \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rinin ba\u011flanmas\u0131na, h\u0259r c\u00fcr s\u0259n\u0259dl\u0259rin yox edilm\u0259l\u0259rin\u0259 imkan verilm\u0259y\u0259r\u0259k \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259, komit\u0259 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qda olan erm\u0259nil\u0259rin t\u0259qib v\u0259 n\u0259zar\u0259t\u0259 al\u0131nmalar\u0131na, \u0259ll\u0259rind\u0259ki silahlar\u0131n toplad\u0131lmas\u0131na v\u0259 h\u0259bs olunan \u015f\u0259xsl\u0259rin H\u0259rbi Divan\u0131na ( H\u0259rbi Tirbunala) s\u00f6vq edilsinl\u0259r\u2026\u00bb<br><br>Bu q\u0259rardan sonra bir \u00e7oz erm\u0259nil\u0259r h\u0259bs edilmi\u015fl\u0259r. H\u0259tta h\u0259min h\u0259bsl\u0259r bar\u0259d\u0259 erm\u0259ni tarix\u00e7isi Kirokasiyan \u00abZapadnaya Armeniya v qodu Pervoy Mirovoy Voyn\u0131\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 24-29 aprel 1915-ci il tarixl\u0259rind\u0259 h\u0259bs olunan erm\u0259ni f\u0259allar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n 800 n\u0259f\u0259ri a\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<br><br>T\u00fcrk h\u00f6kum\u0259t k\u00f6\u00e7 siyas\u0259tini sonralar, art\u0131q erm\u0259nil\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u00f6zm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f t\u0259dbirl\u0259rin bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn 1915-ci il 17 may tarixind\u0259 \u00abK\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 v\u0259 Yerl\u0259\u015fdirm\u0259\u00bb qanununa uy\u011fun olaraq h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131ld\u0131. \u00d6z\u00fc d\u0259 \u00f6z \u0259razisind\u0259 \u0259mlaklar\u0131 toxunulmaz qalmaqla bir yerd\u0259n dig\u0259r bir \u0259raziy\u0259. Onu da bildirim ki, k\u00f6\u00e7\u0259n erm\u0259nil\u0259rin mallar\u0131 qoruma alt\u0131na al\u0131naraq bu bar\u0259d\u0259 \u00abT\u0259rk edilmi\u015f Mallar Komissiyas\u0131\u00bb yarad\u0131ld\u0131. Bir fakta diqq\u0259t edin ki, Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z \u0259razisind\u0259 olan erm\u0259ni \u0259halisini, yaln\u0131z Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc h\u0259yata ke\u00e7irirdi. Bu vaxt x\u0259st\u0259l\u0259r v\u0259 korlar, katolik v\u0259 protestant m\u0259zh\u0259bind\u0259n olanlar, \u0259sg\u0259rl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259l\u0259ri, m\u0259murlar, tacirl\u0259r, b\u0259zi i\u015f\u00e7i, f\u0259hl\u0259 v\u0259 ustalara s\u00fcrg\u00fcn t\u0259tbiq edilm\u0259di.(Osmanl\u0131 Belgel\u0259rind\u0259 Erm\u0259nil\u0259r (1915-1920) s\u0259h.133-139)<br><br>H\u0259tta \u00abK\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 v\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259 \u00abq\u0259rar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin qeyd edildiyi kimi ham\u0131s\u0131na t\u0259tbiq edilm\u0259mi\u015fdir. \u0130stanbul, K\u00fctahaya q\u0259zalar\u0131 v\u0259 Ayd\u0131n vilay\u0259tind\u0259ki erm\u0259nil\u0259r, Antaliya erm\u0259nil\u0259ri-komit\u0259 \u00fczv\u00fcl\u0259ri istisna olmaqla \u2013k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fdirl\u0259r. El\u0259 bunun \u00f6z\u00fcn\u00fc ara\u015fd\u0131rark\u0259n m\u0259lum olur ki, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 insanlar\u0131n q\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya onlara qar\u015f\u0131 milli, irqi z\u0259mind\u0259 h\u0259r-hans\u0131 bir h\u0259r\u0259k\u0259t ba\u015f verm\u0259mi\u015fdir. H\u0259tta k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 zaman\u0131 bel\u0259 b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fl\u0259r.<br><br>Erm\u0259ni haylar d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ki, Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti 1915-ci ild\u0259 1 milyon 500 min erm\u0259nini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Erm\u0259nil\u0259r 1914-c\u00fc ild\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 saylar\u0131 773,430 n\u0259f\u0259r oldu\u011fu, 1919-cu ilin noyabr ay\u0131nda is\u0259 saylar\u0131n\u0131n 658,900 n\u0259f\u0259r olmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<br><br>M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, a\u011fl\u0131 ba\u015f\u0131nda olan h\u0259r bir \u015f\u0259xs mill\u0259tind\u0259n, dinind\u0259n, irqind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq bilir ki, erm\u0259nil\u0259rin soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalmas\u0131 bar\u0259d\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n iddialar \u0259sass\u0131zd\u0131r. Lakin \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furan hal ondan ibar\u0259tdir ki, d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri art\u0131q erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 iddialar\u0131n\u0131 \u00f6z qanunverici orqanlar\u0131nda m\u00fczakir\u0259 ed\u0259r\u0259k q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r. Son q\u0259bul edilm\u0259 m\u0259rasimi is\u0259 \u0130taliya d\u00f6vl\u0259tind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Bunun s\u0259b\u0259bi kimi \u00e7ox \u015feyl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 olan m\u0259s\u0259l\u0259 T\u00fcrk xalqar\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259rin i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131ra bilm\u0259m\u0259l\u0259ri, bu sah\u0259d\u0259 t\u0259bli\u011fat, t\u0259\u015fviqat i\u015finin laz\u0131m\u0131 qaydada apar\u0131lmamas\u0131d\u0131r.Biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n \u00abXocal\u0131\u00bb soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t m\u0259clisind\u0259 t\u0259sdiq edilm\u0259sin\u0259 bel\u0259 nail olmam\u0131\u015f\u0131q. Bir n\u0259f\u0259r T\u00fcrk alimi il\u0259 bu bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259timiz olmu\u015fdu. O, m\u0259n\u0259 bildirdi ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisind\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunsa da q\u0259bul edilm\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 ki, T\u00fcrky\u0259nin apar\u0131c\u0131 partiyas\u0131 AKP bu m\u0259s\u0259l\u0259nin tarix\u00e7il\u0259rin i\u015fi olmas\u0131n\u0131 bildirdi. M\u0259n onlar\u0131 q\u0131nam\u0131ram. Ona g\u00f6r\u0259 ki, onlar\u0131n ba\u015fkan\u0131 h\u00f6rm\u0259tli R\u0259c\u0259b Tayyub \u018frdo\u011fan \u00f6z\u00fc d\u0259 Argentinada erm\u0259ni jurnalistinin \u00abNiy\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131r\u00bb sual\u0131na bel\u0259 cavab vermi\u015fdi: &#171;Bu m\u0259s\u0259l\u0259 tarix\u00e7il\u0259rin i\u015fl\u0259ridir. Biz \u00f6z arxivimzi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya d\u00f6v\u0259tl\u0259rinin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7m\u0131\u015f\u0131q, qoy g\u0259lib \u00f6zl\u0259ri h\u0259qiq\u0259ti g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r&#187; dey\u0259r\u0259k erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259dilm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br><br>M\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti, h\u00f6rm\u0259tli R\u0259c\u0259b Tayyub \u018frdo\u011fana tutaraq dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259t g\u0259lib Sizin d\u00f6vl\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bu soyq\u0131r\u0131m iddias\u0131n\u0131 ara\u015f\u0131dmayacaq. Bunu T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z\u00fc etm\u0259lidir. Bunu etdikd\u0259n sonra is\u0259 d\u00fcnyada hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t c\u0259f\u0259ng \u00abErm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131\u00bb tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131sa, h\u0259min d\u00f6vl\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259tini a\u015fa\u011f\u0131layan bel\u0259 bir q\u0259rar q\u0259bul etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 verm\u0259lidir. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259tind\u0259 Beyn\u0259lxalq h\u00fcquq sah\u0259sind\u0259 savadl\u0131 h\u00fcquq\u015funaslar \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. Laz\u0131m g\u0259ls\u0259 Siz\u0259 bu sah\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda olan h\u00fcquq\u015funaslarda yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259klik ed\u0259 bil\u0259r. Qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131yan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n birisid\u0259 Rusiya d\u00f6vl\u0259tidir.H\u0259min d\u00f6vl\u0259t \u00f6z dumas\u0131nda iki d\u0259f\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259ni g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirmi\u015f v\u0259 utanmadan ikisind\u0259 d\u0259 bu qondarma soyq\u0131r\u0131m\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdir. Bir r\u0259smi arxiv material\u0131n\u0131 dumada oturan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259k bildim\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, ay deputatlar, m\u0259hz erm\u0259ni-haylar\u0131 Qafqaza Az\u0259rbaycan T\u00fcrkl\u0259rinin \u0259razisin\u0259 Sizin varisi oldu\u011funuz Car H\u00f6kum\u0259ti qanunzuz, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259ti yerid\u0259r\u0259k, insanl\u0131\u011fa yara\u015fmayan h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir. H\u0259tta h\u0259min \u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti 1-ci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir ki, h\u0259min d\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 \u00fcmumi r\u0259hb\u0259rliyi Qafqar Rus Ordusu komandanl\u0131\u011f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irirdi. \u00abRus Arxiv B\u0259lg\u0259l\u0259ri \u0130\u015f\u0131\u011f\u0131nda Erm\u0259ni Soyq\u0131r\u0131m \u0130ddialar\u0131na dair\u00bb arxiv s\u0259n\u0259dinin 44-45-ci s\u0259hv\u0259l\u0259rind\u0259 Qafqazda a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikl\u0259rinin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 qeyd olunmu\u015fdur:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1.\u0130randa Andranik Ozanyan \u0259mrind\u0259,<br>2.\u0130\u011fd\u0131rda Dro (Armen Garo) \u0259mrind\u0259,<br>3.Ka\u011f\u0131zmanda Amazasp \u0259mrind\u0259,<br>4.Sar\u0131qam\u0131\u015fda Keri \u0259mrind\u0259,<br>5.Qarsda Canpoladyans \u0259mrind\u0259.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bir m\u0259s\u0259l\u0259ni dem\u0259yi \u00f6z\u00fcm\u0259 borc bilir\u0259m ki, t\u0259kc\u0259 1914-c\u00fc ild\u0259n 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r olan m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259hz ruslar\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi say\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r Anadoluda, \u0130randa, Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 3 milyondan \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk\u00fc, k\u00fcrd\u00fc q\u0259tl etmi\u015fl\u0259r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>M\u0259n Siz\u0259 onu dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, ay\u0131q olun, harada erm\u0259ni olan bir \u015f\u0259xs g\u00f6rs\u0259niz v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki, bu \u015f\u0259xs insana b\u0259nz\u0259r bir m\u0259xluqdur, ona inanmay\u0131n, el\u0259 bel\u0259 deyilm\u0259mi\u015fdir ki, \u0259n yax\u015f\u0131 erm\u0259ni \u00f6l\u00fc erm\u0259nidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"526\" height=\"526\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278572794_162364296205616_3477735561734424754_n-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-16086\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278572794_162364296205616_3477735561734424754_n-1.jpg 526w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278572794_162364296205616_3477735561734424754_n-1-300x300.jpg 300w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278572794_162364296205616_3477735561734424754_n-1-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 526px) 100vw, 526px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abbas H\u00fcseynli AVMV\u0130B s\u0259drinin h\u00fcquqi v\u0259 sosial m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 sabiq m\u00fcavini, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar. R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q! T\u018fKRAR&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16085,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-16082","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n-300x156.jpg",300,156,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",640,333,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",640,333,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",700,364,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n.jpg",540,281,false],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/278567662_162364412872271_7356123021261653041_n-675x364.jpg",400,216,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","tag_info":"D\u00fcnya","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16082"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16087,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16082\/revisions\/16087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}