{"id":1513,"date":"2019-09-23T13:08:02","date_gmt":"2019-09-23T09:08:02","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=1513"},"modified":"2019-09-23T13:08:04","modified_gmt":"2019-09-23T09:08:04","slug":"az%c9%99rbaycan-baranli-sulal%c9%99sinin-hakimiyy%c9%99ti-ill%c9%99rind%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=1513","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Baranl\u0131 s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259"},"content":{"rendered":"\n<p><em>(Y\u018fHYA B\u0130N \u018fBD\u00dcLL\u018fT\u0130F Q\u018fZV\u0130N\u0130N\u0130N \u201cL\u00dcBB\u00dcT-T\u018fVAR\u0130X\u201d \u018fS\u018fR\u0130 \u00dcZR\u018f)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Zabil Bayraml\u0131<br>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitet\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n XV \u0259sr tarixinin t\u0259dqiqi sah\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda xeyli i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, d\u0259y\u0259rli monoqrafiyalar, elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan Y.M.Mahmudov, C.\u0130brahimov, \u015e.F\u0259rz\u0259liyev, F.S\u00fcm\u0259r v\u0259 L.P.Petru\u015fevskinin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olur. Adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n tarix\u00e7il\u0259rin irih\u0259cmli \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq m\u0259qal\u0259d\u0259 XVI \u0259srin Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi Y\u0259hya bin \u018fbd\u00fcll\u0259tif Q\u0259zvinin \u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259ki Baranl\u0131 (\u201cBaranl\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 haqq\u0131nda bax: F. S\u00fcmer. Karakoyunlular. Cilt 1, Ankara, 1967, s. 16-18) s\u00fclal\u0259sinin Az\u0259rbaycanda idar\u0259\u00e7ilik ill\u0259rin\u0259 aid materiallar\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na c\u0259hd g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<br>\u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201din be\u015finci f\u0259sli \u201cT\u00fcrk pad\u015fahlar\u0131 haqq\u0131nda\u201d adlan\u0131r v\u0259 iki yar\u0131mf\u0259sild\u0259n ibar\u0259tdir. Birinci yar\u0131mf\u0259sild\u0259 sultanlar\u0131n\u0131n nisb\u0259si Baranl\u0131 olan Qaraqoyunlu, ikinci d\u0259 is\u0259 A\u011fqoyunlu (Bayandurlu) s\u00fclal\u0259sinin Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259td\u0259 olduqlar\u0131 ill\u0259rin siyasi tarixi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs edilir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/bvfefe.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1515\" width=\"377\" height=\"286\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/bvfefe.png 450w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/bvfefe-300x227.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 377px) 100vw, 377px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Y\u0259hya bin \u018fbd\u00fcll\u0259tif Q\u0259zvini yaz\u0131r ki, Baranl\u0131 s\u00fclal\u0259sinin XV \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n ilk n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layirin (C\u0259lairil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti \u015eeyx H\u0259s\u0259n C\u0259layir t\u0259r\u0259find\u0259n 1340-c\u0131 ild\u0259 Ba\u011fdadda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ondan sonra Ba\u011fdadda hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n \u015eeyx \u00dcveys C\u0259layir (1358-1374) 1359-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 da tutub C\u0259layir d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edir. 1360-c\u0131 ild\u0259n T\u0259briz C\u0259layir d\u00f6vl\u0259tinin paytaxt\u0131 olur. C\u0259layir d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisi D\u0259rb\u0259nd d\u0259 daxil olmaqla b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan, \u0130raq-i \u018fc\u0259m, \u0130raq-i \u0259r\u0259b v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 \u0259hat\u0259 edirdi. \u015eeyx Uveysd\u0259n sonra hakimiyy\u0259t o\u011flu sultan H\u00fcseyn, ondan sonra is\u0259 Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layir ke\u00e7mi\u015fdi.) \u0259mirl\u0259rind\u0259n Qara Yusif bin Qara M\u0259h\u0259mm\u0259d bin Bayram Xoca T\u00fcrkmand\u0131r. O, Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r Qaraqoyunlu ulusunun s\u0259rdar\u0131 olmu\u015fdu. Babas\u0131 Bayram Xoca Sultan \u00dcveysin v\u0259fat\u0131ndan (1374) sonra Mosul, S\u0259ncar v\u0259 \u018frci\u015f hakimi olub h.782-ci ild\u0259 (m.1380) v\u0259fat etmi\u015fdi. Bayram Xocadan sonra Qaraqoyunlu ulusunun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olan Qara M\u0259h\u0259mm\u0259d (1380-1389) v\u0259 o\u011flu Qara Yusif Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t u\u011frunda Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layirl\u0259 sava\u015fd\u0131qlar\u0131 vaxtda \u018fmir Teymur Orta \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rini f\u0259th etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 bu zaman Qaraqoyunlu Qara Yusifl\u0259 \u018fmir Teymur aras\u0131nda da ciddi d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik yaran\u0131r. \u018fmir Teymur Ankara d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 (1402) Osmanl\u0131 Sultan\u0131 Bay\u0259zid \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra \u0130raqi \u018fr\u0259bi d\u0259 f\u0259th edib Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131r. Bu zaman Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layirl\u0259 Qara Yusif aras\u0131nda ziddiyy\u0259t olmas\u0131na baxmayaraq onlar \u018fmir Teymura qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birl\u0259\u015firl\u0259r. M\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, \u018fmir Teymur \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131n\u0131 n\u0259v\u0259si \u018fbub\u0259kr\u0259 verib. Onu Qara Yusif v\u0259 \u018fhm\u0259d C\u0259layiri d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Ba\u011fdada g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 h\u00f6km verdi ki, dig\u0259r n\u0259v\u0259si R\u00fcst\u0259m bin \u00d6m\u0259r\u015feyx d\u0259 H\u0259m\u0259dan h\u00fcdudunda Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr\u0259 k\u00f6m\u0259k etsin. Onlar \u0130raqi \u018fr\u0259b\u0259 g\u0259lib Hill\u0259 alt\u0131nda Qara Yusif\u0259 \u00e7atd\u0131lar v\u0259 onunla c\u0259ng etdil\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Qara Yusifin qarda\u015f\u0131 Yar\u0259lini \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r, Qara Yusif m\u0259\u011flub olub Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layirl\u0259 birlikd\u0259 Misir\u0259 qa\u00e7d\u0131. Y\u0259hya Q\u0259zvinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Misir pad\u015fah\u0131 onlar\u0131 \u018fmir Teymurun h\u00f6km\u00fc \u0259sas\u0131nda h\u0259bsxanaya sald\u0131r\u0131r.<br>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlunun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u018fmir Teymur K\u00fcr\u0259kan\u0131 Misir sultan\u0131 F\u0259r\u0259c\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda Qara Yusifin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si, Sultan \u018fhm\u0259din is\u0259 tutulub onun d\u0259rgah\u0131na g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etmi\u015f, ancaq Misir sultan\u0131 onlar\u0131n h\u0259r ikisini D\u0259m\u0259\u015fqd\u0259 h\u0259bsxanaya sald\u0131raraq, \u018fmir Teymurun t\u0259l\u0259bin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259mi\u015fdir. Onlar h\u0259bsxanada olduqlar\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 Qara Yusifin sadiq m\u00fclaziml\u0259rind\u0259n Pir \u00d6m\u0259r D\u0259m\u0259\u015fq bazarlar\u0131nda su sat\u0131b, dolan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir.<br>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu yaz\u0131r ki, Qara Yusifl\u0259 \u018fhm\u0259d C\u0259layir h\u0259bsxanada olark\u0259n \u00f6z aralar\u0131nda \u015f\u0259rt k\u0259sdil\u0259r ki, \u0259g\u0259r bu b\u0259ladan nicat tapmsalar, Az\u0259rbaycan Qara Yusifin, \u0130raqi-\u018fr\u0259b is\u0259 Sultan \u018fhm\u0259din olsun. Qara Yusifin h\u0259bsxanada anadan olan v\u0259 ad\u0131 Pirbudaq qoyulan o\u011flunu Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layir d\u0259 o\u011fullu\u011fa q\u0259bul ed\u0259r\u0259k aralar\u0131ndak\u0131 andla\u015fman\u0131 r\u0259smil\u0259\u015fdirirl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, Qara Yusif T\u00fcrkman\u0131n Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layirl\u0259 siyasi ba\u011fla\u015fma qurmas\u0131 onun n\u0259slin\u0259 Az\u0259rbaycanda tam h\u00fcquqlu d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmalar\u0131 h\u00fcququnu qazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/ef\u00fcrfed\u00fcef.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1516\" width=\"267\" height=\"208\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu D\u0259m\u0259\u015fq m\u0259lik\u00fcl\u00fcm\u0259ras\u0131 \u015eeyx Xas\u0259ginin (\u015eeyx Xas\u0259gi 1401-ci ild\u0259 Sultan F\u0259r\u0259c t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eam (D\u0259m\u0259\u015fq) m\u0259lik\u00fcl\u00fcm\u0259ras\u0131 t\u0259yin edilmi\u015f, 1412-ci ild\u0259 M\u0259ml\u00fck sultan\u0131 olmu\u015f v\u0259 1421-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdi) Sultan F\u0259r\u0259c\u0259 qar\u015f\u0131 hakimiyy\u0259t iddia\u00e7\u0131s\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131b m\u00fcxaliflik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, sultan F\u0259r\u0259cin Qara Yusif v\u0259 Sultan \u018fhm\u0259di h\u0259bsd\u0259n azad etdiyini, onlara \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ehtiram g\u00f6st\u0259rdiyini yaz\u0131r. Tarix\u00e7inin fikrinc\u0259, sultan F\u0259r\u0259c Qara Yusifi h\u0259bsd\u0259n azad edib, bu zaman D\u0259m\u0259\u015fq \u0259traf\u0131nda b\u0259yl\u0259rinin h\u0259bsd\u0259n azad olmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n 1000 n\u0259f\u0259r t\u00fcrkman g\u0259ncind\u0259n \u015eeyx Xas\u0259giy\u0259 qar\u015f\u0131 istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. Ancaq H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumludan f\u0259rqli olaraq, Y\u0259hya Q\u0259zvini zaman\u0131n tarixi ger\u00e7\u0259kliyind\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 yana\u015f\u0131b bildirir ki, \u018fmir Teymurun \u00f6l\u00fcm (1405) x\u0259b\u0259ri Misir\u0259 \u00e7atd\u0131qda, d\u0259rhal Qara Yusifi zindandan \u00e7\u0131xard\u0131lar. D\u0259m\u0259\u015fq \u0259traf\u0131nda b\u0259yl\u0259rinin azad olmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n min n\u0259f\u0259r t\u00fcrkman atl\u0131s\u0131 onun \u0259traf\u0131nda c\u0259m oldular. Onlar Misird\u0259n F\u0259rat \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r s\u0259rh\u0259d m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259ri v\u0259 qala \u0259mirl\u0259ri il\u0259 c\u0259ng edib b\u00fct\u00fcn m\u0259r\u0259k\u0259d\u0259 qalib g\u0259ldil\u0259r. Bu yolla o v\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259ri hara \u00e7atd\u0131larsa, oran\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. El\u0259 ki, Diyarb\u0259kr\u0259 \u00e7atd\u0131lar \u00f6gey qarda\u015flar\u0131, qohumlar\u0131 da onunla birl\u0259\u015fdil\u0259r v\u0259 Avnik qalas\u0131n\u0131 tutdular. Hicri-q\u0259m\u0259ri tarixi il\u0259 c\u0259madiol\u0259vv\u0259l ay\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00fc 809-cu ild\u0259 (m.1406) Nax\u00e7\u0131van \u0259traf\u0131nda Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr bin Miran\u015fahla da d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb onu da m\u0259\u011flub etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"747\" height=\"492\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/ef\u00fcfefe.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1517\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/ef\u00fcfefe.png 747w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/ef\u00fcfefe-300x198.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 747px) 100vw, 747px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Qara Yusifl\u0259 Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f sava\u015flar \u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201dl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 daha geni\u015f t\u0259svir edilmi\u015fdir. \u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Qara Yusif v\u0259 \u018fhm\u0259d C\u0259layir h\u0259bsd\u0259n azad olunduqdan sonra \u018fhm\u0259d C\u0259layir Ba\u011fdadda yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7dikd\u0259, Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr ona qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fsa da, Qara Yusifin u\u011furlar\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k ist\u0259yind\u0259n daha \u00e7ox ehtiyat etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Nax\u00e7\u0131vana h\u0259r\u0259k\u0259t edib ilk z\u0259rb\u0259ni onun t\u00fcrkman ordusuna vurma\u011f\u0131 q\u0259rara al\u0131r. D\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 h\u0259r iki t\u00fcrk ordusundan \u00e7oxlu adam t\u0259l\u0259f oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, Qara Yusif Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kri t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f, ancaq o yerind\u0259n bel\u0259 t\u0259rp\u0259nm\u0259mi\u015fdir. Nax\u00e7\u0131van sava\u015f\u0131nda Mirz\u0259 \u018fbub\u0259krin ordusu m\u0259\u011flub olmu\u015f, t\u00fcrkmanlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib edilm\u0259s\u0259 d\u0259, s\u00fcr\u0259tl\u0259 geri \u00e7\u0259kildik\u0131rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Araz \u00e7ay\u0131ndan \u00e7oxlu \u0259sg\u0259rl\u0259ri q\u0259rq olmu\u015fdur. Ki\u00e7ik d\u0259st\u0259 il\u0259 T\u0259briz\u0259 g\u0259l\u0259n Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisind\u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259bl\u0259\u011f t\u0259l\u0259b edir. Bu zaman \u015f\u0259h\u0259r \u0259traf\u0131nda \u015eeyx Q\u0259ssab\u0131n qalatd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxlu tonqal\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259, Qara Yusifin ordusunun g\u0259lib \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesab ed\u0259r\u0259k T\u0259brizi t\u0259rk edirl\u0259r. Mirz\u0259 \u018fb\u00fcb\u0259kr \u00fcz\u0259rind\u0259 Qara Yusif T\u00fcrkman\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra zaman\u0131n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n olan Xoca Seyid M\u0259h\u0259mm\u0259d Ke\u00e7\u0259\u00e7i onun d\u0259rgah\u0131na g\u0259lib, onu T\u0259briz\u0259 gedib hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 alma\u011fa t\u0259hrik edir. Ancaq Qara Yusif T\u00fcrkman ona cavab\u0131nda bildirir ki, hakimiyy\u0259tl\u0259 i\u015fi yoxdur. And i\u00e7mi\u015fdir ki, Sahibiqran \u018fmir Teymur K\u00fcr\u0259kan \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 \u0259dav\u0259t etm\u0259y\u0259c\u0259kdir. Nax\u00e7\u0131vanda ba\u015f vermi\u015f sava\u015fa is\u0259 Mirz\u0259 \u018fbub\u0259krin bais oldu\u011funu bildirdi. O, bu b\u0259yanat\u0131 il\u0259 h\u0259l\u0259lik \u018fmir Teymurun \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131b, Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda r\u0259qibl\u0259rini aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcb bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 tam sabitlik yaratd\u0131qdan sonra hakimiyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u00fcrd\u00fc. Ancaq bu zaman \u015eirvan \u015fah\u0131 \u015eeyx \u0130brahim (1382-1417) T\u0259briz\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 \u018fhm\u0259d C\u0259layir is\u0259 Ba\u011fdadda hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 alm\u0131\u015f, bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u00fcrkman v\u0259 k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n ordu toplay\u0131b Qara Yusifl\u0259 aralar\u0131ndak\u0131 Ba\u011fdad andla\u015fmas\u0131na x\u0259yan\u0131\u0259t ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycana do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Ondan ehtiyat ed\u0259n \u015eeyx \u0130brahim T\u0259brizi d\u0259rhal t\u0259rk edir. T\u0259brizi Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layir \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Ancaq T\u0259brizd\u0259 onun \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n naraz\u0131l\u0131q ba\u015f verdi. \u015e\u0259h\u0259rin bir ne\u00e7\u0259 ba\u015fbil\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259ti Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kri T\u0259briz\u0259 d\u0259v\u0259t etdil\u0259r. O, T\u0259briz\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131qda \u018fhm\u0259d C\u0259layirin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yerli \u0259halinin etimad\u0131n\u0131 qazana bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Ba\u011fdada qa\u00e7d\u0131. \u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 Mirz\u0259 \u018fbub\u0259krl\u0259 Qara Yusif aras\u0131nda 1408-ci ild\u0259 S\u0259rdrudda ba\u015f vermi\u015f sonuncu d\u00f6y\u00fc\u015f bir c\u00fcml\u0259 il\u0259 ifad\u0259 edil\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rilir ki, 24 zilq\u0259de 810-cu ild\u0259 (1408) Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr yen\u0259 d\u0259 T\u0259briz s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 Qara Yusifl\u0259 c\u0259ng etdi v\u0259 m\u0259\u011flub oldu. \u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda S\u0259rdrudda ba\u015f vermi\u015f sava\u015f geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilmi\u015fdir. Qaynaqda qeyd edilir ki, 1408-ci ild\u0259 T\u0259brizd\u0259 \u015e\u0259nbi-Qazanda ordusu il\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Qara Yusif \u0130raq \u0259mirl\u0259rini (t\u00fcrkman \u0259mirl\u0259ri \u2013 Z.B.) \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b deyir: \u201cM\u0259n t\u00fcrkman q\u0259bil\u0259sind\u0259n\u0259m. &#8230;\u0130ndi Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kr d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 vuru\u015f meydan\u0131na g\u0259lm\u0259kd\u0259dir. &#8230;\u018fg\u0259r onun t\u0259r\u0259fin\u0259 gets\u0259niz, q\u0259tiyy\u0259n m\u0259nim k\u00f6nl\u00fcm\u0259 a\u011f\u0131r g\u0259lm\u0259z\u201d. M\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, b\u00fct\u00fcn \u0259mirl\u0259r Qara Yusif\u0259 s\u0259daq\u0259tini ifad\u0259 etmi\u015f v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin d\u00fc\u015fm\u0259nin\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 vuru\u015facaqlar\u0131n\u0131 elan etmi\u015fl\u0259r. Qara Yusifin 20000 s\u00fcvari v\u0259 piyadadan ibar\u0259t ordusu \u015fahzad\u0259ni (Mirz\u0259 \u018fbub\u0259kri) qar\u015f\u0131lama\u011fa \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda sava\u015f 24 zilq\u0259de (z\u00fclq\u0259d\u0259) 810-cu ild\u0259 (21.04.1408) S\u0259rdrudda ba\u015f vermi\u015fdir. Sava\u015fda Mirz\u0259 \u018fbub\u0259krin ordusu m\u0259\u011flub oldu. Mirz\u0259 Miran\u015fah\u0131 \u018fmir Musa D\u00fcg\u0259rlinin qulam\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirdi v\u0259 onun bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Qara Yusif d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi q\u0259nim\u0259t\u0259 tamah salmad\u0131 v\u0259 \u018fbub\u0259krin geri \u00e7\u0259kil\u0259n ordusunun da t\u0259qib edilm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259di. Mirz\u0259 Miran\u015fah\u0131n c\u0259s\u0259dini T\u0259briz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 S\u00fcrxabda d\u0259fn etdirib, onu q\u0259tl\u0259 yetir\u0259n qulam\u0131 da \u00f6ld\u00fcrtm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259nb\u0259nin verdiyi m\u0259lumatlar\u0131n t\u0259hlilind\u0259n ayd\u0131n olur ki, bu q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra, 1408-ci ild\u0259 Qara Yusif o\u011flu Pirbuda\u011f\u0131 h\u00f6kmdar elan edib, onun ad\u0131na x\u00fctb\u0259 oxutdurub, sikk\u0259 k\u0259sdirmi\u015f v\u0259 buyurmu\u015fdu ki, \u201cPirbudaq xan yarl\u0131\u011f\u0131nda \u018fbu-N\u0259sr Yusif Bahadur s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u201d (\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix) yaz\u0131ls\u0131n.<br>\u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 Qara Yusifin 1410-cu ild\u0259 Qara Osman Bayanduru Diyarb\u0259krd\u0259 ba\u015f ver\u0259n sava\u015fda m\u0259\u011flub etm\u0259si, h\u0259min ild\u0259 Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259lairi d\u0259 T\u0259briz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k edam etdirm\u0259si, \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131n\u0131 da tutub ora o\u011flu \u015eah M\u0259h\u0259mm\u0259di hakim g\u00f6nd\u0259rm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 az da olsa toxunulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/nhgtgbf.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1518\" width=\"307\" height=\"436\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/nhgtgbf.jpg 653w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/nhgtgbf-211x300.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 307px) 100vw, 307px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu Y\u0259hya bin \u018fbd\u00fcll\u0259tif Q\u0259zvinid\u0259n f\u0259rqli olaraq 1410-cu ild\u0259 Qara Yusifl\u0259 \u018fhm\u0259d C\u0259layir aras\u0131ndak\u0131 T\u0259briz sava\u015f\u0131 haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat vermi\u015fdi\u015f O, yaz\u0131r ki, Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layir oyrat t\u00fcrkmanlar\u0131, K\u00fcrdistan v\u0259 Luristan a\u015fir\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan ordusu il\u0259 Qara Yusif T\u00fcrkman\u0131n \u015e\u0259rqi Anadoluda, Qara Osman T\u00fcrkmanla sava\u015fda olmas\u0131ndan istifad\u0259 edib T\u0259briz\u0259 daxil oldu. Qara Yusif t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259min ild\u0259 m\u0259\u011flub edilib \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259layir onun t\u0259kidi il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Pirbuda\u011fa, \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131n\u0131n is\u0259 Qiyas\u0259ddin \u015eah M\u0259h\u0259mm\u0259d Bahadura verilm\u0259sin\u0259 aid f\u0259rman yaz\u0131b m\u00f6h\u00fcrl\u0259di. Pirbudaqla yana\u015f\u0131, onun m\u0259nsub oldu\u011fu Baharl\u0131 s\u00fclal\u0259sinin ondan sonra hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri tam m\u00fcst\u0259qil h\u00f6kmdar statusuna sahiblik h\u00fcququ qazanm\u0131\u015f oldular.<br>\u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 Qara Yusifl\u0259 \u015eirvan pad\u015fah\u0131 Sultan \u0130brahim aras\u0131nda el\u00e7ilik m\u00fcbadil\u0259si v\u0259 ba\u015f vermi\u015f sava\u015f da \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilmi\u015fdir. M\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, h\u0259l\u0259 1410-cu ild\u0259 Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259lair T\u0259briz\u0259 h\u00fccum ed\u0259rk\u0259n Sultan \u0130brahimd\u0259n d\u0259 k\u00f6m\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. Lakin Sultan \u0130brahimin o\u011flu K\u0259yum\u0259rsin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00f6nd\u0259rdiyi qo\u015fun h\u0259min ild\u0259 T\u0259briz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrkmanlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131n\u0131b \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Sultan \u0130brahim Qara Yusif\u0259 el\u00e7i il\u0259 \u00e7oxlu t\u00f6hf\u0259 g\u00f6nd\u0259rib o\u011flunu azad etmi\u015f, ancaq onun Qara Yusifl\u0259 gizli ittifaq\u0131ndan ehtiyat edib edam etdirmi\u015fdir. Qara Yusifin Az\u0259rbaycan\u0131 vahid m\u0259rk\u0259zd\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u015eirvana h\u00fccum etm\u0259sinin qa\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015e\u0259ki hakimi \u018fmir Seyid \u018fhm\u0259d v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan valisi K\u00fcst\u0259ndill\u0259 (1407-1412) m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flay\u0131b, h. 816-c\u0131 ild\u0259 (1413) T\u0259briz\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edirl\u0259r. M\u0259nb\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda sava\u015f\u0131n h. 816-c\u0131 ild\u0259 (1413-c\u00fc il) K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 ba\u015f verdiyi yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq \u201cL\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 qeyd edilir ki, Qara Yusifl\u0259 \u015eirvan valisi \u018fmir \u015eeyx \u0130brahim \u015eirvani, G\u00fcrc\u00fcstan m\u0259liyi K\u00fcst\u0259ndill\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f h.815-ci ild\u0259 olmu\u015fdu. Qara Yusifin ordusu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alm\u0131\u015f, \u015eeyx \u0130brahimi g\u00fcrc\u00fc \u0259silzad\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f (1412), onun qarda\u015f\u0131n\u0131, \u0259mirl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015f, K\u00fcst\u0259ndili v\u0259 onun b\u00fct\u00fcn qohumlar\u0131n\u0131 d\u0259rhal old\u00fcrtm\u00fc\u015fd\u00fc. \u015eeyx \u0130brahimi is\u0259 T\u0259briz\u0259 g\u0259tirdib qan bahas\u0131 ba\u011flad\u0131qdan sonra azad edib \u015eirvana yola salm\u0131\u015fd\u0131. \u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201d\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eirvan\u015fah d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 200 \u0130raq t\u00fcm\u0259ni \u00f6d\u0259m\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, bunu \u018fxi Q\u0259ssab v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r T\u0259briz varl\u0131s\u0131 Sultan \u0130brahimin \u015eamax\u0131ya qay\u0131td\u0131qdan sonra qaytaraca\u011f\u0131 \u015f\u0259rti il\u0259 \u00f6d\u0259mi\u015fdil\u0259r. \u015eeyx \u0130brahim bundan sonra be\u015f il d\u0259 \u015eirvanda \u015fahl\u0131q etmi\u015f h.820-ci ild\u0259 Allah\u0131n r\u0259hm\u0259tin\u0259 qovu\u015fmu\u015fdu. Ondan sonra o\u011flu \u018fmir X\u0259lil onun yerin\u0259 pad\u015fah oldu. O da 48 il hakimiyy\u0259td\u0259 olmu\u015f, h. 868-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu Qara Yusifin h.816-c\u0131 ild\u0259 (1414-c\u00fc il) Diyarb\u0259kr yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda min ba\u015f qoyun v\u0259 y\u00fcz madyan k\u0259sdirib o\u011flu Pirbuda\u011fa \u015fahan\u0259 toy etm\u0131sind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259 geni\u015f \u0259razil\u0259rin ona tabe oldu\u011funu yaz\u0131r. G\u00f6st\u0259ril\u0259n ild\u0259 Bitlis hakimi \u018fmir \u015e\u0259ms\u0259ddin Qara Yusif\u0259 tabe olub, T\u0259rcan\u0131n idar\u0259\u00e7iliyi t\u00fcrkman \u0259mirl\u0259rind\u0259n Qara Bahadura tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, Diyarb\u0259kr yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Germ\u00fck qalas\u0131 da \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f, Qara Osmanla sava\u015fda o, m\u0259\u011flub olaraq Diyarb\u0259krin \u015fimal-q\u0259rbind\u0259ki Erqan\u0131 qalas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu zaman \u018fmir Bistam \u00c7ag\u0131rl\u0131 Qara Yusifin b\u00f6y\u00fck \u0259mirl\u0259rind\u0259n olub, Sultaniyy\u0259, \u018frd\u0259bil, Mu\u011fan ona tiyul \u015f\u0259klind\u0259 idar\u0259\u00e7ilik h\u00fcququ il\u0259 verilmi\u015fdir. M\u0259nb\u0259d\u0259 bu il \u015eahrux pad\u015fah\u0131n Az\u0259rbaycana y\u00fcr\u00fc\u015f m\u0259qs\u0259di il\u0259 Heratdan Ni\u015fapura g\u0259lm\u0259si haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat Q\u0259zvin, Germ\u00fck\u00fcn, \u0130raq, \u0130raqi \u018fc\u0259min d\u0259 tabe oldu\u011fu Az\u0259rbaycan\u0131n bir t\u00fcrkman d\u00f6vl\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131nda ad\u0131n\u0131n siyasi m\u0259na k\u0259sb etm\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. M\u0259nb\u0259d\u0259 1419-1420-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edil\u0259rk\u0259n Qara Yusif Az\u0259rbaycan pad\u015fah\u0131 kimi t\u0259qdim edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlunun Turan\u0131n Aslan\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Qara Yusif T\u00fcrkman 1419-cu ild\u0259 \u015eahruxun el\u00e7isi S\u0259diqini p\u0259ri\u015fanedici s\u00f6zl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131b Herata yola sal\u0131r. S\u0259diqi Herata qay\u0131d\u0131b \u015eahruxa bildirir. \u201cQara Yusif T\u00fcrkman \u00f6z\u00fcn\u00fc o diyarda m\u00fcst\u0259qil padi\u015fah say\u0131r v\u0259 \u0259trafdak\u0131 hakiml\u0259r, yan-y\u00f6r\u0259d\u0259ki s\u0259rdarlar ona tabe edirl\u0259r\u201d. \u015eahrux 01.09.1419-cu ild\u0259 Herat\u0131n Za\u011fan ba\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b Az\u0259rbaycana do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir.<br>Y\u0259hya bin \u018fbd\u00fcll\u0259tif Q\u0259zvini yaz\u0131r ki, Qara Yusif h. 816-c\u0131 ild\u0259 (1414) \u0130raqa ged\u0259rk\u0259n yolda x\u0259st\u0259l\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259m\u0259dandan geri d\u00f6n\u00fcb Sultaniyy\u0259, Q\u0259zvin, Tarom v\u0259 Sav\u0259ni yen\u0259 tutur. O, h.822-ci ild\u0259 (1419) H\u0259l\u0259b\u0259 qo\u015fun \u00e7\u0259kmi\u015f, ancaq h. 823-c\u00fc ild\u0259 (1420) Mirz\u0259 \u015eahrux Xorasandan onun \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u0259ldiyini e\u015fidib, onu qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn geri qay\u0131dark\u0259n Ucanda p\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc 7 zilq\u0259de h. 823-c\u00fc ild\u0259 \u00f6z \u0259c\u0259li il\u0259 v\u0259fat et. Bu zaman onun o\u011fullar\u0131ndan, \u0259mirl\u0259rind\u0259n he\u00e7 biri orada yox idi. \u00c7\u0131lpaq g\u00f6t\u00fcr\u00fcb yer\u0259 atd\u0131lar. M\u0259nb\u0259l\u0259r yaz\u0131rlar ki, onun v\u0259fat\u0131ndan iki g\u00fcn iki gec\u0259 ke\u00e7dikd\u0259n sonra axta\u00e7\u0131lar g\u0259lib (\u015fah ilx\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 atabaxanlar\u0131, \u0259miraxur v\u0259 s.- Z.B) onu \u018frci\u015f\u0259 apard\u0131lar ata-baba v\u0259 \u0259cdadlar\u0131n\u0131n q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn etdil\u0259r. Onun hakimiyy\u0259t m\u00fcdd\u0259ti on d\u00f6rd ild\u0259n bir az \u00e7ox olmu\u015fdu. \u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 Qara Yusif T\u00fcrkman\u0131n \u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tinin \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259ri, igidliyi, \u0259dal\u0259ti, r\u0259iyy\u0259tl\u0259 yax\u015f\u0131 r\u0259ftar\u0131, m\u0259ml\u0259k\u0259tinin co\u011frafi h\u00fcdudular\u0131 haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verilmi\u015fdir. M\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, o, g\u00f6z\u0259l, \u0259xlaql\u0131, Ulu Tanr\u0131n\u0131n qorxusunun g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 saxlayan, insanlarla \u0259dal\u0259tli r\u0259ftar ed\u0259n, igid tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t olub, \u0259kin\u00e7iliyin art\u0131r\u0131lmas\u0131na, al\u0259m \u0259hlinin \u0259rzaq t\u0259minat\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bkar\u0131 olan k\u0259ndlil\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259kin\u00e7il\u0259r\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259sin\u0259 s\u0259y edib diqq\u0259t yetirirdi. M\u0259ml\u0259k\u0259ti Az\u0259rbaycan, \u0130raqi-\u018fr\u0259b, \u0130raqi-\u018fc\u0259md\u0259n v\u0259 Diyarb\u0259krin b\u0259zi yerl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi. Qara Yusifin alt\u0131 o\u011flu vard\u0131. Pirbudaq xan\u0131 Qara Yusif hakimiyy\u0259t\u0259 oturtmu\u015fdu. Ancaq o, atas\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fdi. Ondan sonra hakimiyy\u0259ti Qara Yusif \u00f6z ad\u0131na ke\u00e7irmi\u015fdi. Dig\u0259r o\u011flu \u018fmir \u015eah Mahmud 20 il \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131nda hakim olmu\u015fdu. H.836-c\u0131 ild\u0259 (1432) qarda\u015f\u0131 \u018fmir \u018fsban Ba\u011fdad\u0131 onun \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131. \u015eah Mahmud qorxudan Ba\u011fdad\u0131 t\u0259rk edib Mosula g\u0259lmi\u015f, Mosul v\u0259 \u018frbili \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. Bundan sonra Ba\u011fdada t\u0259r\u0259f yola d\u00fc\u015f\u00fcb Yaqubiyy\u0259ni qar\u0259t edib D\u0259rt\u0259ng\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. M\u0259qs\u0259di S\u0259ncar\u0131 da tutmaq idi. Ancaq orada Hac\u0131 H\u0259m\u0259dani t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u018fmir \u018fsban is\u0259 qarda\u015f\u0131 \u015eah Mahmudu Ba\u011fdaddan \u00e7\u0131xard\u0131qdan sonra on iki il orada hakim olmu\u015fdu. O, 28 zilq\u0259de 848-ci ild\u0259 (1445) \u00f6z \u0259c\u0259li il\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdi.<br>Y\u0259hya Q\u0259zvini yaz\u0131r ki, Qara Yusifin o\u011fullar\u0131ndan \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 c\u0259sar\u0259tli \u015f\u00fcca\u0259tli v\u0259 qorxmaz idi. Qaraqoyunlu tayfas\u0131nda o \u015f\u00fcca\u0259td\u0259 bir n\u0259f\u0259r yox idi, ancaq d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi z\u0259if idi. Atas\u0131ndan sonra Qaraqoyunlu qo\u015funu onun \u0259traf\u0131nda c\u0259m olmu\u015fdu. O, \u015f\u0259\u015fenb\u0259 g\u00fcn\u00fc 27 r\u0259c\u0259b h. 824-c\u00fc ild\u0259 (1421) \u015e\u0259rqi Anadoluda \u018fl\u0259\u015fg\u0259rdin (\u018fl\u0259\u015fg\u0259rd oval\u0131\u011f\u0131) s\u0259rh\u0259ddind\u0259 Y\u0259x\u015fi deyil\u0259n yerd\u0259 Mirz\u0259 \u015eahruxla d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 onlar\u0131n aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259 alovunun q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131n \u015f\u00f6l\u0259si iki g\u00fcn davam etdi. Ax\u015famlar t\u0259r\u0259fl\u0259rin qo\u015funu qaravulda durur, g\u00fcnd\u00fczl\u0259r is\u0259 sava\u015f\u0131rd\u0131lar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn Mirz\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r m\u0259\u011flub oldu v\u0259 F\u0259rat h\u00fcduduna qa\u00e7d\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201dd\u0259 Mirz\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rl\u0259 \u015eahruxun ordusu aras\u0131ndak\u0131 bu sava\u015fda t\u00fcrkmanlar\u0131n \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259 vuru\u015fdu\u011fu, h\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r d\u0259 \u00e7almas\u0131 qeyd edilir. M\u0259nb\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn \u015eahruxun ordusunun q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atmas\u0131n\u0131 onun ordusunun sayca \u00e7ox olmas\u0131, d\u00f6y\u00fc\u015f fill\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259si v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn gedi\u015find\u0259 \u015eahruxun S\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rind\u0259n \u018fmir \u015eahm\u0259liyin hiyl\u0259 i\u015fl\u0259d\u0259r\u0259k, sevinc na\u011faras\u0131 \u00e7ald\u0131r\u0131b Mirz\u0259 \u0130sf\u0259han\u0131n (Qara Yusifin o\u011flu Mirz\u0259 \u018fsban \u0259sir tutduqlar\u0131n\u0131 elan etm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u00fcrkman ordusunun p\u0259ri\u015fan olmas\u0131 nizam-intizam\u0131n pozulmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlunun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u015eahrux Xoy yolu il\u0259 T\u0259briz\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 bu diyar\u0131n idar\u0259\u00e7iliyini Qara Osman\u0131n o\u011flu \u018fli b\u0259y\u0259 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Y\u0259hya Q\u0259zvini yaz\u0131r ki, h.828-c. i ild\u0259 (1424) \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259r yen\u0259 T\u0259briz\u0259 g\u0259lib taxtda oturdu v\u0259 Az\u0259rbaycana sahib oldu. O, h\u0259min ild\u0259 ona m\u00fcxalif olan \u0130zz\u0259din M\u0259lik K\u00fcrd\u00fc, \u018fhl\u0259t hakimi \u018fmir \u015e\u0259ms\u0259ddini d\u0259 edam etdirdi. 830-cu ild\u0259 (1426) is\u0259 K\u00fcrd Sultan \u018fhm\u0259di d\u0259 \u00f6ld\u00fcrtd\u00fc. Onun ordusu h. 831-ci ild\u0259 (1427) \u015eirvana daxil olub \u015eamax\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irir, 832-ci ild\u0259 (1428) Sultaniyy\u0259ni tutub buradan Mirz\u0259 \u015eahruxun adamlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 h\u0259min ild\u0259 Mirz\u0259 \u015eahrux ikinci d\u0259f\u0259 ona z\u0259rb\u0259 vurub s\u0131radan \u00e7\u0131xarmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix\u201d \u015eahruxun ikinci d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycana qo\u015fun \u00e7\u0259kib, \u0130sg\u0259nd\u0259r T\u00fcrkmanla m\u00fcharib\u0259 etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilmi\u015fdir. M\u0259nb\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Mirz\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r T\u00fcrkman 1429-cu ild\u0259 b\u00f6y\u00fck ordu il\u0259 \u0130raqi \u018fc\u0259m\u0259 daxil olub, Sultaniyy\u0259, Z\u0259ncan, \u018fbh\u0259r, Q\u0259zvini tutmu\u015f v\u0259 bu diyara \u015eahruxun hakim t\u0259yin etdiyi \u0130lyas Xoca o\u011flu \u018fmir Yusifi d\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcb T\u0259briz\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. Bu diyara D\u0259li T\u00fcrkman\u0131 v\u0259 \u018fla\u00fcdd\u00f6vl\u0259ni hakim t\u0259yin etmi\u015fdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u015eahrux f\u0259rman g\u00f6nd\u0259rib, G\u00fcrc\u00fcstan, M\u0259v\u0259r\u0259\u00fcnn\u0259hr, B\u0259d\u0259x\u015fan, Kabil, Zabil b\u00fct\u00fcn Xorasan, Kirman, Fars, Xuzistan \u0259sg\u0259rl\u0259rini vahid c\u0259bh\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fdirib Az\u0259rbaycana do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. \u0130sg\u0259nd\u0259r T\u00fcrkman\u0131n ordusu il\u0259 sava\u015f 10 zilhicc\u0259 1429-cu ild\u0259 S\u0259lmasda ba\u015f verir. \u0130ki qo\u015fun aras\u0131nda iki g\u00fcn q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131n olur. \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259r bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259n h\u00fccumlar etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00e7ox yorulub taq\u0259ti qalmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Ruma qa\u00e7d\u0131. \u015eahrux Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini Qara Yusif T\u00fcrknan\u0131n o\u011flu \u018fmir \u018fbus\u0259id\u0259 h\u0259val\u0259 edir. Mirz\u0259 \u015eahrux is\u0259 Xorasana qay\u0131td\u0131qdan sonra h. 834-c\u00fc ild\u0259 (1431) \u0130sg\u0259nd\u0259r yen\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 tutdu v\u0259 Mirz\u0259 \u015eahrux t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycana hakim t\u0259yin edilmi\u015f qarda\u015f\u0131 \u018fbus\u0259idi q\u0259tl etdirdi. O, h. 837-ci ild\u0259 (1433-1434) ikinci d\u0259f\u0259 \u015eirvana h\u00fccum edib k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdi. \u015eirvan valisi X\u0259lilulla m\u00fclaziml\u0259rind\u0259n Xal\u0131qverdini \u015eahrux pad\u015fah\u0131n yan\u0131na, bir qasid is\u0259 Diyarb\u0259kr\u0259 Qara Osman Bayandurun yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rib onlardan k\u00f6m\u0259k ist\u0259yir. 2 r\u0259biolsani h. 838-ci ild\u0259 (1434) Mirz\u0259 \u015eahrux onu d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Xorasandan \u0130raqa yola d\u00fc\u015f\u00fcr. Kirmandan Qana\u015firin, Y\u0259zdd\u0259n \u018fmir \u00c7akmak \u015eami, Mazandarandan \u018fmirzad\u0259 \u018fbd\u00fclk\u0259rim, F\u0259rahdan \u015eah \u0130sg\u0259nd\u0259r, \u0130sfahandan \u018fmir Xav\u0259nd\u015fah, H\u0259m\u0259dandan Baba Hac\u0131, \u015eirazdan Mirz\u0259 \u0130brahim, 08.07.1435-ci ild\u0259 \u015eirvan valisi Mirz\u0259 X\u0259lilulla, Qaraqoyunlunun b\u00f6y\u00fck \u0259mirl\u0259rind\u0259n Sultan Qazan, Bay\u0259zid b\u0259y \u00c7ag\u0131rl\u0131, A\u011fa Piri, Seyid \u018fhm\u0259d T\u00fcrk v\u0259 Yqut Alpovut \u015eahrux Mirz\u0259y\u0259 qo\u015fuldular. \u015eahrux pad\u015fah bu zaman Van qalas\u0131nda olan Qara Yusifin o\u011flu Mirz\u0259 Cahan\u015fah\u0131n yan\u0131na qasidl\u0259r g\u00f6nd\u0259rib, onun da d\u0259rgah\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Mirz\u0259 \u015eahrux Rey\u0259 \u00e7atd\u0131qda \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259rin qarda\u015f\u0131 Mirz\u0259 Cahan\u015fah onun xidm\u0259tin\u0259 g\u0259lib qovu\u015fur. O, Mirz\u0259 \u015eahrux t\u0259r\u0259find\u0259n h\u00f6rm\u0259t v\u0259 izz\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131land\u0131 v\u0259 h\u0259m\u00e7inin. \u018fmirzad\u0259 \u015eah \u018fli bin \u018fmir \u015eah M\u0259h\u0259mm\u0259d (Mahmud) bin Qara Yusif, T\u00fcrkman \u0259mirl\u0259rind\u0259n \u018fmir B\u0259yazid A\u011fqoyunlu da Mirz\u0259 \u015eahruxla birl\u0259\u015fdil\u0259r. Mirz\u0259 \u015eahrux Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259f\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k haqq\u0131nda g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi. \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259rin bu d\u0259f\u0259 onunla qar\u015f\u0131la\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259si yox idi. Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259rk edib \u015e\u0259rqi Anadoluya qa\u00e7ark\u0259n yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 Qara Osman Bayandurla qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r v\u0259 onu \u0259l\u0259 ke\u00e7irib \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Bu zaman Mirz\u0259 \u015eahrux Az\u0259rbaycana daxil olub Rum v\u0259 \u015eam h\u00fcduduna q\u0259d\u0259r hakimiyy\u0259ti Mirz\u0259 Cahan\u015faha verir v\u0259 ona hakimiyy\u0259t ni\u015fan\u0131 ali m\u00f6h\u00fcrl\u0259 f\u0259rman ba\u011f\u0131\u015flad\u0131 (verdi). Mirz\u0259 \u015eahrux h. 840-c\u0131 ild\u0259 Xorasana qay\u0131td\u0131. Bu x\u0259b\u0259ri e\u015fid\u0259n \u018fmir \u0130sg\u0259nd\u0259r Rumdan qay\u0131d\u0131b T\u0259brizin Sufiyan k\u0259ndind\u0259 Mirz\u0259 Cahan\u015fahla c\u0259ng edir, ancaq m\u0259\u011flub olub \u018flinc\u0259 qalas\u0131na qa\u00e7\u0131r. Orada 25 \u015f\u0259vval 841-ci ild\u0259 (1437) gec\u0259 \u00f6z o\u011flu \u015eah Qubad v\u0259 onunla aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259ti olan cariy\u0259si Leyli t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl edilir. Onun hakimiyy\u0259ti 16 il s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Mirz\u0259 Cahan\u015fah bin Qara Yusif 839-cu ild\u0259 (1435) Mirz\u0259 \u015eahruxun h\u00f6km\u00fc il\u0259 ona tabe olmaq \u015f\u0259rti il\u0259 Az\u0259rbaycana hakim t\u0259yin olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq Mirz\u0259 Cahan\u015fah\u0131n g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 hakimiyy\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259nirdi. Mirz\u0259 Cahan\u015fah \u00f6lk\u0259d\u0259 sakitlik yarad\u0131b 844-c\u00fc ild\u0259 (1440-1441) G\u00fcrc\u00fcstana m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u00fcharib\u0259y\u0259 gedib, oran\u0131 f\u0259th etdi. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n f\u0259thind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il sonra qarda\u015f\u0131 \u018fmir \u018fsban (Qara Yusif T\u00fcrkman\u0131n o\u011flu \u0130sfahan Mirz\u0259) 1443-c\u00fc ild\u0259 v\u0259fat edir. Bel\u0259likl\u0259, Mirz\u0259 Cahan\u015fah\u0131n hakimiyy\u0259t iddias\u0131nda ola bil\u0259c\u0259k r\u0259qibl\u0259rinin d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si d\u0259 onun hakimiyy\u0259tinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 az rol oynamad\u0131.<br>\u015eahrux da 1447-ci ild\u0259 v\u0259fat edir. Bu zaman onun Mirz\u0259 Ulu\u011fb\u0259y, Mirz\u0259 \u0130brahim Sultan, Mirz\u0259 Baysunqur, Mirz\u0259 Suyurqatm\u0131\u015f, Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u00c7uki, Bard\u0131 v\u0259 Cano\u011flan adl\u0131 yeddi o\u011flundan ancaq Ulu\u011fb\u0259y sa\u011f idi. Ulu\u011fb\u0259y Mav\u0259ra\u00fcnn\u0259hrd\u0259 Mirz\u0259 Baycunqurun o\u011flu Mirz\u0259 \u018fla\u00fcdd\u00f6vl\u0259 Heratda, Baysunqurun Mirz\u0259 Sultan M\u0259h\u0259mm\u0259d adl\u0131 o\u011flu Luristanda idil\u0259r. M\u0259l\u0259k\u0259 \u015eahruxun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 G\u00f6vh\u0259r\u015fad b\u0259yimin ciddi c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, \u015fahzad\u0259l\u0259r aras\u0131ndak\u0131 hakimiyy\u0259t \u00fcst\u00fcnd\u0259ki \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. N\u0259hay\u0259t, hakimiyy\u0259t\u0259 Mirz\u0259 Ulu\u011fb\u0259y ke\u00e7ir (1447-1449). M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u015eahruxun v\u0259fat\u0131ndan sonra Teymurlu \u015eahzad\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 hakimiyy\u0259t \u00fcst\u00fcnd\u0259n ged\u0259n \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edil\u0259rk\u0259n, art\u0131q Cahan\u015fah baharl\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini tam b\u0259rpa etm\u0259k iddias\u0131nda oldu\u011fu a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Cahan\u015fah 851-ci ild\u0259 (1448) t\u00fcrkman ordusu il\u0259 \u0130raqi-\u018fc\u0259m\u0259 daxil olduqda, onun m\u0259qs\u0259dini hiss ed\u0259n Mirz\u0259 Sultan M\u0259h\u0259mm\u0259d ona h\u00f6km g\u00f6nd\u0259rib, vaxtil\u0259 \u015eahrux t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015f f\u0259rman\u0131 xat\u0131rlad\u0131r: \u201cPad\u015fah\u0131n (\u015eahruxun) l\u00fctfkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f \u018fmir Cahan\u015fah bilsin ki, e\u015fitdiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 onun adamlar\u0131 h\u00f6kmdar\u0131n f\u0259rman\u0131n\u0131n \u0259ksin\u0259 olaraq, bizim vilay\u0259tl\u0259rimiz\u0259 daxil olmu\u015fdur. Bu hadis\u0259 qanunsuz sur\u0259td\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. G\u0259r\u0259kdir ki, h\u0259min vilay\u0259ti ali divan\u0131n naibl\u0259rin\u0259 geri versin v\u0259 \u015eahrux pad\u015fah\u0131n onun \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259yin etdiyi m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nsin. \u018fks t\u0259qdird\u0259, sava\u015f meydan\u0131n\u0131 t\u0259yin etsin\u201d. Ordusunun g\u00fcc\u00fcn\u0259 inam\u0131 olan Cahan\u015fah Mirz\u0259 Sultan M\u0259h\u0259mm\u0259din g\u00f6nd\u0259rdiyi f\u0259rmana m\u0259h\u0259l qoymay\u0131b, \u0130raqdan Farsa do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Ancaq onu o\u011fullu\u011fa q\u0259bul etmi\u015f M\u0259l\u0259k\u0259 G\u00f6vh\u0259r\u015fad b\u0259yimin vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 sava\u015f olmad\u0131. M\u0259l\u0259k\u0259nin m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259, Cahan\u015fah\u0131n q\u0131z\u0131 Sultan M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259 nigahlan\u0131r. Q\u0259zvin v\u0259 Sultaniyy\u0259 s\u00fcd haqq\u0131 olaraq, Cahan\u015faha verilir. Bel\u0259likl\u0259, Cahan\u015fah t\u0259hdid v\u0259 nigah diplomatiyas\u0131 il\u0259 m\u0259qs\u0259din\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r. Mirz\u0259 Cahan\u015fah h. 856-c\u0131 ild\u0259 (1452) \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131n\u0131 tutub, h. 857-ci ild\u0259 (1453) \u0130sfahanda k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n ke\u00e7irdi. \u0130raqi-\u018fc\u0259md\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00f6hk\u0259m qalalar\u0131 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259ki i\u00e7 qalalar\u0131 da\u011f\u0131td\u0131rd\u0131. Fars v\u0259 Kirman\u0131 da i\u015f\u011fal etdi. H.861-ci ild\u0259 (1456) Xorasan h\u00f6kmdar\u0131 Babur Mirz\u0259nin (1447-1456) v\u0259fat etm\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n Sultan \u018fbus\u0259idin ordusu Xorasan\u0131 tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Sand\u0131q\u015fekend\u0259n ke\u00e7ib C\u00fcrcana daxil oldu. \u015ee\u015f\u0259nbe g\u00fcn\u00fc 25 m\u0259h\u0259rr\u0259m h. 862-ci ild\u0259 (1457) Mirz\u0259 \u018fla\u00fcdd\u00f6vl\u0259nin o\u011flu Mirz\u0259 \u0130brahiml\u0259 Astrabad\u0131n bir f\u0259rs\u0259hliyind\u0259 c\u0259ng etdi v\u0259 qalib oldu. Mirz\u0259 \u0130brahimin \u0259mirl\u0259rin \u00e7oxu bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu zaman Mirz\u0259 Cahan\u015fah\u0131n ordusu Xorasana daxil olur. H\u0259min ilin \u015faban ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Mirz\u0259 Cahan\u015fah Herat \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fib alt\u0131 aya q\u0259d\u0259r burada dayand\u0131. Mirz\u0259 \u018fla\u00fcdd\u00f6vl\u0259 bin Mirz\u0259 Baysunqur g\u00f6st\u0259ril\u0259n ild\u0259 Qurban bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc onun xidm\u0259tin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 ehtiram g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra Sultan \u018fbus\u0259id d\u0259 B\u0259lxd\u0259n onun yan\u0131na \u00fcz tutdu. Bu zaman Mirz\u0259 Cahan\u015faha x\u0259b\u0259r \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131 ki, Maku qalas\u0131nda m\u0259hbus olan o\u011flu H\u0259s\u0259n\u0259li h\u0259bsxanadan \u00e7\u0131x\u0131b T\u0259brizi \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 Mirz\u0259 Cahan\u015fah Sultan \u018fbus\u0259idl\u0259 s\u00fclh ba\u011flay\u0131b Xorasan\u0131 ona g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedib v\u0259 h. 863-c\u00fc ild\u0259 (1458-1459) Az\u0259rbaycana qay\u0131td\u0131. H\u0259s\u0259n\u0259lini \u0259l\u0259 ke\u00e7irib h\u0259bsxanaya sald\u0131rd\u0131. Farsda hakimi olan dig\u0259r o\u011flu Pirbuda\u011f\u0131 Ba\u011fdada hakim g\u00f6nd\u0259rdi. Cahan\u015fah ondan da \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 h. 869-cu ild\u0259 (1465) \u0130raqa qo\u015fun yeridib Ba\u011fdad\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131r. Ba\u011fdad\u0131 bir il\u0259 yax\u0131n m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlad\u0131qdan sonra, \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bildi. Ba\u011fdad\u0131 tutub o\u011flu Pirbuda\u011f\u0131 edam etdirdikd\u0259n sonra T\u0259briz\u0259 qay\u0131td\u0131. Art\u0131q b\u00fct\u00fcn \u0130raqi \u018fr\u0259b, Kirman, Oman d\u0259nizi sahili, Az\u0259rbaycan Rum s\u0259rh\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259r, \u015eam onun h\u00f6km\u00fc alt\u0131nda idi. Cahan\u015fah\u0131n ordusu h.872-ci ild\u0259 (1467) Diyarb\u0259kr hakimi H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n yaranm\u0131\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259ni d\u0259f etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Anadoluya h\u00fccum edir. Ancaq d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n qabaq q\u0131\u015f qap\u0131ya yeti\u015fdi. Bu zaman Cahan\u015fah ist\u0259di ki, geri qay\u0131ts\u0131n, lakin geri qay\u0131dan zaman ehtiyatla h\u0259r\u0259k\u0259t edilm\u0259di. \u018fsas ordu \u00f6nc\u0259 yola d\u00fc\u015fd\u00fc. Cahan\u015fah \u00f6z\u00fc ki\u00e7ik h\u0259rbi d\u0259st\u0259 il\u0259 ordunun arxas\u0131nca h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. H\u0259s\u0259n b\u0259y Cahan\u015fah\u0131n qo\u015funun \u00e7ox ir\u0259li getm\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edib 12 r\u0259biolsani 872-ci ild\u0259 (1467) min n\u0259f\u0259r m\u00fck\u0259mm\u0259l s\u00fcvari il\u0259 onun ki\u00e7ik d\u0259st\u0259sini m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131lar. Mirz\u0259 Cahan\u015fah\u0131n ki\u00e7ik d\u0259st\u0259si m\u0259hv edildi. \u00d6z\u00fc d\u0259 qa\u00e7ark\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. O\u011fullar\u0131ndan M\u0259h\u0259mm\u0259di Mirz\u0259 v\u0259 \u018fbu Yusif Mirz\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irib g\u00f6zl\u0259rin\u0259 mil \u00e7\u0259kdil\u0259r. Cahan\u015fah\u0131n c\u0259s\u0259dini T\u0259briz\u0259 g\u0259tirdil\u0259r v\u0259 burada \u00f6z\u00fcn\u00fcn in\u015fa etdirdiyi M\u00fcz\u0259ff\u0259riyy\u0259 m\u0259scidind\u0259 d\u0259fn etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu zaman Mirz\u0259 H\u0259s\u0259n\u0259li bin Mirz\u0259 Cahan\u015fah Maku qalas\u0131nda m\u0259hbus idi. O, bu hadis\u0259ni e\u015fitdikd\u0259 d\u0259rhal h\u0259bsxanan\u0131 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7diyini elan edib d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. O, \u0259mir v\u0259 m\u00fclazinl\u0259ri \u0259l\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259zin\u0259nin qap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b onlara t\u0259xmin\u0259n 150 min t\u00fcm\u0259n b\u0259x\u015fi\u015f paylad\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 20 min\u0259 yax\u0131n s\u00fcvari onun \u0259traf\u0131na c\u0259m oldular. Ancaq onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 25 il h\u0259bsxana h\u0259yat\u0131 beynind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik yaratm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259dbirli deyildi. Atas\u0131n\u0131n \u0259mirl\u0259rini m\u0259hv ed\u0259r\u0259k q\u00fcvv\u0259sini t\u00fck\u0259ndirmi\u015fdi. Bel\u0259 bir vaxtda H\u0259s\u0259n b\u0259y Az\u0259rbaycana \u00fcz tutur. H\u0259s\u0259n\u0259li onu qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7ir. H\u0259s\u0259n \u018flinin ordusu M\u0259r\u0259nd \u0259traf\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259\u011flub oldu. Bu zaman Cahan\u015fah\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi Sultan \u018fbus\u0259id Xorasandan ordusu il\u0259 ona k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sultaniyy\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. H\u0259s\u0259n\u0259li onun yan\u0131na qa\u00e7\u0131r. Sultan \u018fbu S\u0259idin ordusu Qaraba\u011fa q\u0131\u015fla\u011fa yola d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259 H\u0259s\u0259n\u0259li \u0130raqa gedib burada bir \u00e7ox \u0259mir v\u0259 m\u00fclaziml\u0259ri d\u0259rgah\u0131na d\u0259v\u0259t edib qo\u015fun t\u0259\u015fkil edir. Ancaq, H\u0259m\u0259danda U\u011furlu M\u0259h\u0259mm\u0259d bin H\u0259s\u0259n b\u0259yin r\u0259hb\u0259r oldu\u011fu \u00f6nc\u00fcl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259\u011flub olan H\u0259s\u0259n\u0259li \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcr. O, h. 873-c\u00fc ilin \u015f\u0259vval ay\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Qaraqoyunlunun da ax\u0131r\u0131 \u00e7atd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 s\u00f6nd\u00fc.<br>Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycanda yeni bir s\u00fclal\u0259 &#8212; T\u00fcrkman Bayandurlu s\u00fclal\u0259si hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7ir. Bu T\u00fcrkman s\u00fclal\u0259si Az\u0259rbaycanda 1468-ci ild\u0259n 1501-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r hakimiyy\u0259td\u0259 olmu\u015fdur.<br>Qeyd: M\u0259qal\u0259 ictimai m\u0259qs\u0259dl\u0259 yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 plagiarizmi \u00f6nl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istinadlar silinmi\u015fdir. M\u0259qal\u0259ni \u201cTarix v\u0259 onun probleml\u0259ri\u201d jurnal\u0131n\u0131n 2017-ci il say\u0131n\u0131n 3-c\u00fc n\u00f6mr\u0259sind\u0259 tam olaraq oxuya bil\u0259rsiniz. \u018flav\u0259 t\u0259klif v\u0259 fikirl\u0259riniz \u00fc\u00e7\u00fcn bu e-mail\u0259 m\u00fcraci\u0259t edin. E-mail: zabil_bayramli@mail.ru<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fD\u018fB\u0130YYAT:<br>1. Mahmudov Y.M. \u00d6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259r. Bak\u0131, 1972<br>2. \u0130brahimov C. Az\u0259rbaycan\u0131n XV \u0259sr tarixin\u0259 dair o\u00e7erkl\u0259r. Bak\u0131, 1958<br>3. F\u0259rz\u0259liyev \u015e. Az\u0259rbaycan XV-XVI \u0259srl\u0259rd\u0259. Bak\u0131, 1983<br>4. Faruk S\u00fcmer. Kara Koyunlular. I cilt, Ankara, 1967.<br>5. Petru\u015fevski \u0130.P. XV \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri: Tarix v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 institutunun \u0259s\u0259rl\u0259ri, cild 1, Bak\u0131, 1951, s.49-108.<br>6. Y\u0259hya bin \u018fbd\u00fcll\u0259tif Q\u0259zvini. L\u00fcbb\u00fct-t\u0259varix. Tehran, 1363<br>7. H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu. \u018fhs\u0259n\u00fct-t\u0259varix (Tarixl\u0259rin \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131). Fars dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rhl\u0259r: AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, tarix elml\u0259ri doktoru, professor O.\u018ff\u0259ndiyev, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent N.Musal\u0131, Kastamonu, 2017<\/p>\n\n\n\n<p>THE REIGNS` YEARS OF THE DYNASTY OF AZERBAIJAN BARANLI (BASED ON YAHYA BIN ABDUL LATIF QAZV\u012aN\u012a`S \u2018LUBB UT-TAVARIX\u2019)<\/p>\n\n\n\n<p>The Paper deals with history of the reign of the dynasty of Azerbaijan Baranli based on Yahya bin Abdul Latif Qazv\u012bn\u012b`s work by name \u2018Lubb ut-Tavarix\u2019. The role of Baranli rulers is also analyzed with the Persian language primary resources and historiography in the article. There are many new facts about Qara Yusuf, Qara Isgandar and Jahanshah.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Y\u018fHYA B\u0130N \u018fBD\u00dcLL\u018fT\u0130F Q\u018fZV\u0130N\u0130N\u0130N \u201cL\u00dcBB\u00dcT-T\u018fVAR\u0130X\u201d \u018fS\u018fR\u0130 \u00dcZR\u018f) Prof. Dr. Zabil Bayraml\u0131Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitet\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n XV&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1514,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1513","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre-300x219.png",300,219,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",600,438,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre-600x380.png",537,340,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfgre.png",342,250,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1513"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1519,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1513\/revisions\/1519"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}