{"id":14157,"date":"2022-01-01T13:23:17","date_gmt":"2022-01-01T09:23:17","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=14157"},"modified":"2022-01-01T13:23:17","modified_gmt":"2022-01-01T09:23:17","slug":"klinton-covh%c9%99r-dudayevi-rusiyaya-niy%c9%99-satdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=14157","title":{"rendered":"Klinton C\u00f6vh\u0259r Dudayevi Rusiyaya niy\u0259 SATDI?"},"content":{"rendered":"\n<p>Bu yaz\u0131m\u0131z\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n ilk prezidenti C\u00f6vh\u0259r Dudayevin m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr etmi\u015fik. Dudayevin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r gizli qalan faktlarla sizi tan\u0131\u015f ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n\n\n\n<p>1944-c\u00fc ild\u0259 anadan olan C\u00f6vh\u0259r Dudayev ilk \u00e7e\u00e7en aviasiya general\u0131 idi. 1990-c\u0131 ild\u0259 art\u0131q SSR\u0130-nin s\u00fcqutu lab\u00fcdl\u0259\u015fmi\u015fdi. Qorba\u00e7ov hakimiyy\u0259tinin m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 ged\u0259n m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131 \u0259ld\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259klif etdiyi yeni konstitusiya layih\u0259si q\u0259bul olunmad\u0131. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 1990-c\u0131 ild\u0259 \u00c7e\u00e7enistana qay\u0131dan Dudayev \u00c7e\u00e7enistan\u0131n da Rusiyan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xaraq \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini elan ed\u0259c\u0259yini bildirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1994-c\u00fc il dekabr\u0131n 12-d\u0259 konstitutsioan hakimiyy\u0259tin b\u0259rpas\u0131 ad\u0131 il\u0259 \u00c7e\u00e7enistana rus qo\u015funlar\u0131 yeridildi. Qrozn\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n he\u00e7 yer\u0259 ayr\u0131lmayan Dudayev 1994-c\u00fc ilin 31 dekabr\u0131nda rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259r\u0259 u\u011fursuz h\u00fccumunnu qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli rol oynad\u0131. Lakin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r bundan sonra iki ay davam etdi. 1995-ci ilin fevral\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r ruslara t\u0259slim oldu. Dudayev hakimiyy\u0259tinin simvolu olan v\u0259 u\u011frunda amans\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin getdiyi Prezident iqam\u0259tgah\u0131 ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n partlad\u0131ld\u0131. Lakin Dudayevi \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhali aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik olan Dudayev c\u0259nuba-da\u011flara \u00e7\u0259kildi. M\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259n rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u0259d\u0259find\u0259 olan Dudayev\u0259 qar\u015f\u0131 ilk \u00fc\u00e7 sui-q\u0259sd c\u0259hdi u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Birinci sui-q\u0259sd zaman\u0131 snayperin s\u0259hvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Dudayev sa\u011f qald\u0131. Bundan sonrak\u0131 c\u0259dd\u0259 is\u0259 yola qoyulmu\u015f mina Dudayevin ma\u015f\u0131n\u0131n ke\u00e7idi zaman\u0131 partlad\u0131, lakin \u00e7e\u00e7en lideri y\u00fcng\u00fcl x\u0259sar\u0259t ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-114128-3bzu91nsj8xvlp2krg46.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14158\" width=\"578\" height=\"474\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-114128-3bzu91nsj8xvlp2krg46.jpg 450w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-114128-3bzu91nsj8xvlp2krg46-300x246.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 578px) 100vw, 578px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc c\u0259hd zaman\u0131 is\u0259 Dudayev \u00f6z m\u00fchafiz\u0259 xidm\u0259ti il\u0259 birlikd\u0259 gizl\u0259ndiyi evin partlad\u0131lmas\u0131ndan 5 d\u0259qiq\u0259 qabaq oran\u0131 t\u0259rk etdi. Lakin 1996-c\u0131 ilin yaz\u0131nda ba\u015f ver\u0259n bir ne\u00e7\u0259 qanl\u0131 terror aksiyalar\u0131 rus x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131 daha d\u0259qiq \u0259m\u0259liyyat haz\u0131rlama\u011fa s\u00f6vq etdi. X\u00fcsus\u0259n 1996-c\u0131 ilin aprelin ortalar\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u0131n Sa\u00e7i rayonun Yar\u0131\u015f-Mard\u0131 k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u0259rbi karvan\u0131na h\u00fccum Dudayev\u0259 qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi \u0259m\u0259liyyat\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. H\u0259min h\u00fccum n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7e\u00e7enl\u0259r 90 rus \u0259sg\u0259rini \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, 50 n\u0259f\u0259ri yaralad\u0131. Onlarla h\u0259rbi texnika yarars\u0131z hala sal\u0131nd\u0131. Bundan sonra \u0259hali aras\u0131nda n\u00fcfuzdan d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flayan prezident Boris Yelt\u00e7in n\u00f6vb\u0259ti prezident se\u00e7kil\u0259ri \u00f6nc\u0259si Federal T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Xidm\u0259ti v\u0259 Ba\u015f K\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259sin\u0259 Dudayevi n\u0259yin bahas\u0131na olursa-olsun m\u0259hv edilm\u0259si g\u00f6st\u0259ri\u015fini verir. X\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 1 milyon dollar qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yerli informatorlardan Dudayevin telefonla dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259razini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirirl\u0259r. X\u00fcsusi \u0259m\u0259liyyat\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 2 SU-25 q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259si ayr\u0131l\u0131r. Q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259l\u0259r x\u00fcsusi h\u0259d\u0259fi \u00f6z\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n lazer ba\u015fl\u0131qlarla t\u0259chiz edilir. Telefonun siqnal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nan kimi h\u0259min t\u0259yyar\u0259l\u0259r havaya qalxaraq h\u0259d\u0259fi m\u0259hv etm\u0259li idil\u0259r. B\u00fct\u00fcn sutka boyu \u0259razini n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259n ruslar Dudayevin telefonla z\u0259ng etm\u0259sini g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, 1996-c\u0131 ilin aprelin 21-d\u0259 Qrozn\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 30 km c\u0259nubda yerl\u0259\u015f\u0259n Qexi-\u00c7u k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Dudayevin telefonla dan\u0131\u015faca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 Rusiya k\u0259\u015ffiyyat xidm\u0259tin\u0259 \u00e7e\u00e7en casuslar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259lumat \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. D\u0259rhal havaya qalxan t\u0259yyar\u0259l\u0259r h\u0259d\u0259fi m\u0259hv edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ad\u0259t\u0259n, telefonla 5 d\u0259qiq\u0259d\u0259n art\u0131q dan\u0131\u015fmayan Dudayev h\u0259min g\u00fcn telefonla 10 d\u0259qiq\u0259y\u0259 yax\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131. \u018ftraf\u0131nda h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259ri olan Dudayev son telefon dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 Rusiya D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n deputat\u0131 Konstantin Borovoyla etdi. Dudayev\u0259 doqru at\u0131lan iki raketd\u0259n biri d\u00fcz onun ba\u015f\u0131na d\u0259ymi\u015f v\u0259 o, yerind\u0259c\u0259 ke\u00e7indi. \u0130ki m\u00fchafiz\u0259\u00e7isi d\u0259 onunla birlikd\u0259 h\u0259lak oldu. \u018ftrafdak\u0131 insanlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 o, d\u0259fn olundu. Lakin onun d\u0259fn olundu\u011fu yer nam\u0259lum olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131 bir yaz\u0131n\u0131 is\u0259 2001-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u201cH\u00fcrriy\u0259t\u201d q\u0259zetinin AB\u015e-dak\u0131 m\u00fcxbiri Kaz\u0131m Cind\u0259mir yaz\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259li jurnalist bu yaz\u0131s\u0131nda etiraf edirdi ki, C\u00f6vh\u0259r Dudayev AB\u015e v\u0259 Rusiya x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n birg\u0259 i\u015fi n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Jurnalist yaz\u0131rd\u0131:\u201d AB\u015e k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f \u0259m\u0259kda\u015f\u0131, polkovnik Vayne Madson bildirir ki, C\u00f6vh\u0259r Dudayev\u00a0 ordu \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan hava telefonlar\u0131 istifad\u0259 edirdi. M\u0259rk\u0259zi K\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259si C\u00f6vh\u0259r Dudayevin yerini d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k bu o zamnk\u0131 AB\u015e prezidenti Bill Klintona vermi\u015fdi. S\u00f6zs\u00fcz Klinton Rusiyaya s\u0259f\u0259r edirdi v\u0259 o Rusiyada Boris Yeltsinin prezident se\u00e7ilm\u0259sini ist\u0259yirdi. Bu d\u0259qiqdir ki , C\u00f6vh\u0259r Dudayevin yerini Boris Yeltsin\u0259 Bill Klinton verib. \u201d<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f6vh\u0259r Dudayevin \u00f6l\u00fcm\u00fc Boris Yeltsinin reytinqini bir q\u0259d\u0259r qald\u0131rsa da, \u00fcmumilikd\u0259 bu m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015fini d\u0259yi\u015f\u0259 bilm\u0259di. 1996-c\u0131 il 6 avqustda ba\u015flayan v\u0259 \u201cCihad\u201d ad\u0131 veril\u0259n x\u00fcsusi \u0259m\u0259liyyat n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00c7e\u00e7enistan qo\u015funlar\u0131 paytaxt Qrozn\u0131 daxil olmaqla \u0259ks\u0259r \u0259razil\u0259ri rus qo\u015funlar\u0131ndan azad etdil\u0259r. H\u0259rbi m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259rin n\u0259tic\u0259si idi ki, 1996-c\u0131 il avqustun 31-d\u0259 Xasavyurt m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131. Rusiya t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fcqavil\u0259ni T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n katibi Aleksandr Lebed, \u00c7e\u00e7enistan t\u0259r\u0259find\u0259n is\u0259 silahl\u0131 \u00e7e\u00e7en d\u0259st\u0259l\u0259rinin q\u0259rargah r\u0259isi Aslan M\u0259sh\u0259dov imzalad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, Rusiya t\u0259r\u0259fi q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u00f6z qo\u015funlar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00c7e\u00e7enistan \u0259razisind\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u00c7e\u00e7enistan q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t olsa da, de-fakto m\u00fcst\u0259qil \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00f6vh\u0259r Dudayev is\u0259 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn azadl\u0131q simvoluna \u00e7evrilib. Onun ad\u0131na Pol\u015fda, Ukraynda v\u0259 Pribaltikada k\u00fc\u00e7\u0259 v\u0259 meydanlar m\u00f6vcuddur. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u00f6nc\u0259 is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 onun ad\u0131na park a\u00e7\u0131l\u0131b. S\u00f6zs\u00fcz ki, bu park\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 Rusiyan\u0131n q\u0259z\u0259bl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qo\u015fqar Salmanl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Alp.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu yaz\u0131m\u0131z\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n ilk prezidenti C\u00f6vh\u0259r Dudayevin m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr etmi\u015fik. Dudayevin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14159,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-14157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avmvib"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1-300x163.jpg",300,163,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",600,326,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",540,293,false],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/media-99-7g0b1oilpnq36sfk84cv-600x326-1.jpg",400,217,false]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=10\" rel=\"category\">AVMV\u0130B<\/a>","tag_info":"AVMV\u0130B","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14157"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14157\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14160,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14157\/revisions\/14160"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}