{"id":1357,"date":"2019-09-09T13:56:30","date_gmt":"2019-09-09T09:56:30","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=1357"},"modified":"2019-09-09T13:56:32","modified_gmt":"2019-09-09T09:56:32","slug":"dunyanin-%c9%99n-q%c9%99dim-yazilari-7500-illik-tartaria-tabletl%c9%99ri-ola-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=1357","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim yaz\u0131lar\u0131 7500 illik Tartaria tabletl\u0259ri ola bil\u0259r!"},"content":{"rendered":"\n<p>Q\u0259dim tarix v\u0259 ilk yaz\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 haqq\u0131nda bilikl\u0259rimiz k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fczr\u0259dir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r, q\u0259dim Avropa sivilizasiyas\u0131ndak\u0131 tabletl\u0259rin \u0259n q\u0259dim oldu\u011funu iddia edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r bilin\u0259n \u0259n q\u0259dim kitab\u0259l\u0259r e.\u0259. 3500-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015eumer kitab\u0259l\u0259ri hesab edilirdi. Elm adamlar\u0131 k\u00f6hn\u0259 Tartaria kitab\u0259l\u0259rinin \u015fumerl\u0259rd\u0259n 2000 il \u00f6nc\u0259 oldu\u011funu a\u015fkar etdil\u0259r. Tartaria tabletl\u0259rini ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 d\u0259lil olaraq t\u0259qdim etdil\u0259r. B\u0259zi 7500 illik kitab\u0259l\u0259r bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr (Foto):<\/p>\n\n\n\n<p>Tartaria Tabletl\u0259ri, 1961-ci ild\u0259 Rum\u0131niyan\u0131n Tartaria b\u00f6lg\u0259sind\u0259 bir Neolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid \u00fc\u00e7 \u0259s\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Onlar\u0131n k\u0259\u015ffind\u0259n b\u0259ri \u00fc\u00e7 sirli tablet arxeoloqlar v\u0259 tarix\u00e7il\u0259r aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 yaratma\u011fa davam edir. Bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 aliml\u0259rin fikrinc\u0259, bu sirli tabletl\u0259r planetd\u0259ki \u0259n q\u0259dim yaz\u0131n\u0131n s\u00fcbutudur.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"533\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/trgfes.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1359\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/trgfes.png 800w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/trgfes-300x200.png 300w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/trgfes-768x512.png 768w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/trgfes-675x450.png 675w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130lkin yaz\u0131 iddias\u0131n\u0131n s\u00fcbutlar\u0131 daha maraql\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u0259sas elm adamlar\u0131n\u0131n m\u00fcbahis\u0259 etdiyi kimi, q\u0259dim \u015fumerl\u0259r, e.\u0259. 3500-c\u00fc ild\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan \u0259n q\u0259dim yaz\u0131 \u00fcslubunu icad ed\u0259n ilk insanlar olmaya bil\u0259rl\u0259r &#8212; a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki n\u00fcmun\u0259ni g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz (Foto).<\/p>\n\n\n\n<p>Tartaria tabletl\u0259rinin k\u00f6hn\u0259 \u015eumer kitab\u0131ndan 2000 il \u0259vv\u0259l yaranan bir yaz\u0131 sisteminin s\u00fcbutu oldu\u011funu iddia ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131 g\u00fcnb\u0259g\u00fcn art\u0131r. Q\u0259dim Avropa termini il\u0259 tan\u0131\u015f olmayan qulaqlar\u0131m\u0131z, b\u0259lk\u0259 d\u0259 inki\u015faf etmi\u015f sivilizasiyalar\u0131n yaln\u0131z Mesopotamiya b\u00f6lg\u0259sind\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tap\u0131la bil\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yimiz\u0259 mane ola bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tabletl\u0259rin m\u0259zmunu v\u0259 aid oldu\u011fu sivilizasiya haqq\u0131nda n\u0259 dem\u0259k olar?<\/p>\n\n\n\n<p>Tabletl\u0259r 1961-ci ild\u0259 arxeoloq Nikolae Vlassa t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259\u015ff edilmi\u015fdir. M\u0259zmun olduqca m\u00fcbahis\u0259lidir, lakin oldu\u011fu kimi m\u0259nal\u0131 oldu\u011fu ifad\u0259 edildi. Vlassa, tabletl\u0259rd\u0259ki yaz\u0131lar\u0131n piktoqram oldu\u011funu v\u0259 karbon testl\u0259ri kimi tan\u0131\u015fl\u0131q \u00fcsullar\u0131n\u0131n, tabletl\u0259rin hans\u0131 zaman\u0131 a\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u0259qiq bir \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259yin ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri haqq\u0131nda \u015fayi\u0259l\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"927\" height=\"589\" src=\"http:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/zxcv.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1360\" srcset=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/zxcv.png 927w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/zxcv-300x191.png 300w, https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/zxcv-768x488.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 927px) 100vw, 927px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Neolit Vin\u00e7a m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin simvollar\u0131 olan kitab\u0259l\u0259r C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Avropan\u0131n bir b\u00f6lg\u0259sind\u0259 hakim olan Vin\u00e7alara aiddir. \u0130ndi b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259 Serbiya, Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan, Bosniya, Monteneqro, Makedoniya v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 edir. Bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lan arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259rind\u0259 ox\u015far yaz\u0131larla min\u0259 yax\u0131n par\u00e7an\u0131n olmas\u0131, bilikl\u0259rimizi sars\u0131da bil\u0259r. M\u00f6vcudlu\u011fu bilin\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f Tuna sivilizasiyalar\u0131, arxalar\u0131nda az iz qoymu\u015f v\u0259 Avropan\u0131n q\u0259dim tarixinin b\u0259zi sirl\u0259rini \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Tabletl\u0259rin \u0259slind\u0259 yaz\u0131lar\u0131n \u0259n erk\u0259n formas\u0131 oldu\u011funa inananlar qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259rini \u00fc\u00e7 \u0259sas n\u0259tic\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rlar:<br>&#8212; B\u0259nz\u0259r i\u015far\u0259l\u0259rin Balkanlardak\u0131 q\u0259dim Dunay sivilizasiyalar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131 m\u00fctl\u0259qdir.<br>&#8212; Standart\u0131n yax\u015f\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir yaz\u0131 dili olmas\u0131 bir h\u0259qiq\u0259tdir.<br>&#8212; Bu q\u0259dim yaz\u0131 tipinin simvollar\u0131 geni\u015f istifad\u0259 olunur v\u0259 dig\u0259r q\u0259dim \u0259lifbalarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k standartla\u015fd\u0131rma d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r bir simvol, termin v\u0259 yaz\u0131lar\u0131n d\u0259qiq m\u0259nas\u0131 il\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n m\u0259lumatlar, \u00fcf\u00fcqi v\u0259 ya \u015faquli s\u0131ralarda d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq i\u015fl\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u0259k b\u00f6lg\u0259d\u0259ki ara\u015fd\u0131rmalar q\u0259ti iddialar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259diyimiz v\u0259 bildiyimiz tarixi bilgil\u0259ri d\u0259yi\u015fdir\u0259c\u0259k n\u0259tic\u0259l\u0259r ver\u0259c\u0259kmi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dim tarix v\u0259 ilk yaz\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 haqq\u0131nda bilikl\u0259rimiz k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fczr\u0259dir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r, q\u0259dim Avropa sivilizasiyas\u0131ndak\u0131&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1358,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1357","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",905,452,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds-300x150.png",300,150,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds-768x384.png",640,320,true],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",640,320,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",905,452,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",905,452,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",905,452,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",800,400,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds.png",905,452,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds-720x380.png",540,285,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gfds-675x450.png",375,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1357"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1361,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1357\/revisions\/1361"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}