{"id":1271,"date":"2019-09-03T00:38:23","date_gmt":"2019-09-02T20:38:23","guid":{"rendered":"http:\/\/veteran.az\/?p=1271"},"modified":"2019-09-03T00:38:26","modified_gmt":"2019-09-02T20:38:26","slug":"aga-musa-nagiyevin-olumund%c9%99n-yuz-il-kecir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veteran.az\/?p=1271","title":{"rendered":"A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yevin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n y\u00fcz il ke\u00e7ir&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em> M\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan milyon\u00e7usu, neft hasilat\u00e7\u0131s\u0131, xeyriyy\u0259\u00e7i A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yevin (1848-1919) \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n y\u00fcz il ke\u00e7ir&#8230;\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O, Bak\u0131da n\u0259 az, n\u0259 \u00e7ox 98 bina tikib. Biz, tarix\u0259 ba\u015f vuraraq, Musa Na\u011f\u0131yevin ziddiyy\u0259tli h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Xeyriyy\u0259\u00e7inin h\u0259yat\u0131 bar\u0259d\u0259 Oxu.Az-a \u0259trafl\u0131 onun n\u0259v\u0259si, publisist Dilar\u0259 Na\u011f\u0131yeva &#8212; Muxtarova dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Saman satan tacirin ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n milyon\u00e7u<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Na\u011f\u0131yev 1848-ci ild\u0259, Bil\u0259c\u0259ri q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259, saman satmaqla m\u0259\u015f\u011ful olan kas\u0131b tacirin ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. 11 ya\u015f\u0131nda o, limanda y\u00fckda\u015f\u0131yan i\u015fl\u0259yib. S\u00fcbh saat be\u015fd\u0259n i\u015f ba\u015f\u0131nda olan M.Na\u011f\u0131yev 18 ya\u015f\u0131nda pul y\u0131\u011faraq torpaq sah\u0259si al\u0131b. Burada o, \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq ist\u0259yib, lakin su \u00fc\u00e7\u00fcn quyu qazan zaman, onun torpa\u011f\u0131nda neft fontan vurub. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n o, neft ticar\u0259tiyl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M.Na\u011f\u0131yev neft m\u0259d\u0259nil\u0259 ciddi maraqlanma\u011fa ba\u015flay\u0131b v\u0259 tezlikl\u0259 savadl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssis-neft\u00e7il\u0259ri i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Bir ne\u00e7\u0259 il sonra Bin\u0259q\u0259di q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 olan, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn quyular M.Na\u011f\u0131yevin olub. O, Nobel qarda\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xmaqla, Bak\u0131n\u0131n \u0259n z\u0259ngin neft hasilat\u00e7\u0131lar\u0131ndan olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Bibiheyb\u0259td\u0259ki m\u0259d\u0259nl\u0259rin b\u00fct\u00fcn quyular\u0131ndan b\u00f6y\u00fck miqdarda neft hasil olunurdu. Bu is\u0259 k\u00f6rf\u0259z sular\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u0259n z\u0259ngin neft yataqlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rirdi. \u015e\u0259h\u0259r idar\u0259si suyun alt\u0131nda olan neft m\u0259d\u0259nl\u0259rini satma\u011fa ba\u015flad\u0131qda, h\u0259ngam\u0259 qopdu. Bir pud neftin qiym\u0259ti 20 q\u0259pik oldu\u011fu halda neft hasilat\u00e7\u0131lar\u0131 x\u0259zin\u0259y\u0259 100.000 pud neft \u00fc\u00e7\u00fcn 300.000 rubl (y\u0259ni bir puda 3 rubl) \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 yaz\u0131l\u0131 sur\u0259td\u0259 \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar i\u00e7ind\u0259 milyon ton neft &#171;gizl\u0259d\u0259n&#187; torpaqlar\u0131 n\u0259 bahas\u0131na olursa olsun \u0259ld\u0259 etm\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u00f6hd\u0259likl\u0259ri \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. \u00c7\u00fcnki \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259ri neft onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn x\u0259rcl\u0259rini art\u0131qlamas\u0131yla \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn M.Na\u011f\u0131yev tikinti v\u0259 m\u00fclk\u0259 s\u0259rmay\u0259 qoyma\u011fa ba\u015flad\u0131. O, 100 bina tikm\u0259yi arzu edirdi, lakin arzusuna qovu\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi iki bina \u00e7atmad\u0131. M.Na\u011f\u0131yev \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra Bak\u0131 sakinl\u0259rin\u0259 98 bina miras qoyub.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;1913-c\u00fc ild\u0259, Qor\u00e7akovski k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 (haz\u0131rda Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev, 13) M.Na\u011f\u0131yev pol\u015fal\u0131 memar \u0130osif (Yusif) Plo\u015fkonu c\u0259lb ed\u0259r\u0259k, &#171;Yeni Avropa&#187; mehmanxanas\u0131n\u0131 tikib. Bu g\u00fcn h\u0259min binada Rusiyan\u0131n LUKOYL neft \u015firk\u0259tinin ofisi yerl\u0259\u015fir. \u0130.Plo\u015fko Musa Na\u011f\u0131yevin dig\u0259r binalar\u0131n\u0131n tikintisind\u0259 d\u0259 i\u015ftirak edib&#187;, &#8212; dey\u0259 Dilar\u0259 Na\u011f\u0131yeva-Muxtarova qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130.Plo\u015fkonun z\u0259ngin arxitekturas\u0131 bu binalarda izini qoyub:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u0130stiqlaliyy\u0259t, 10 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259ki (ke\u00e7mi\u015fd\u0259 Nikolayevin k\u00fc\u00e7\u0259si) &#171;\u0130smailiyy\u0259&#187; (1908-1913 ild\u0259 tikilib),<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; 28 may, 10 v\u0259 4-6 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259ki (Telefonnaya k\u00fc\u00e7\u0259si) 4-m\u0259rt\u0259b\u0259li (\u00e7oxm\u0259nzilli) evl\u0259r (\u0259kiz binalar 1908-1910-cu ill\u0259rd\u0259 tikilib),<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nizami, 91 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 4 m\u0259rt\u0259b\u0259li ya\u015fay\u0131\u015f binas\u0131, 91 (1908-1910, Torqovaya k\u00fc\u00e7\u0259si);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Marinski, 4-6 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 3 m\u0259rt\u0259b\u0259li ev (1909-1910);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Ta\u011f\u0131yev, 13 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 &#171;Yeni Avropa&#187; mehmanxanas\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Molokan v\u0259 Krasnovodski k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 \u00e7oxm\u0259nzilli ev (1913),<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Molokan, 47 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 4 m\u0259rt\u0259b\u0259li ev (1912) v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>Ana v\u0259 U\u015faqlar\u0131n M\u00fchafiz\u0259 \u0130nstitutu Bak\u0131n\u0131n qalan binalar\u0131n\u0131n fonunda se\u00e7ilir. &#171;Zabitl\u0259r evi&#187;ni h\u0259m\u00e7inin M.Na\u011f\u0131yev tikdirib. M\u0259hk\u0259m\u0259 ekspertizas\u0131 M\u0259rk\u0259zinin binas\u0131nda is\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r &#171;MN&#187; venzeli saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259miryol va\u011fzal\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra \u015f\u0259h\u0259rin tarixi m\u0259rk\u0259zinin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. K\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 &#171;Telefonnaya&#187; ad\u0131 verilir, \u00e7\u00fcnki Musa Na\u011f\u0131yev k\u00fc\u00e7\u0259 boyu yar\u0131mstansiya il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n telefon s\u00fctunlar\u0131 qura\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Neft maqnat\u0131 \u00f6z binalar\u0131n\u0131 o vaxt\u0131n apar\u0131c\u0131 ofisl\u0259rin\u0259 kiray\u0259 verirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 &#171;Birja&#187; neft istehsal\u0131 ofisi, qara \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 &#8212; neft zavodlar\u0131, B\u00fclb\u00fcl prospektind\u0259 &#8212; b\u00f6y\u00fck fabrik, h\u0259m\u00e7inin g\u0259mi\u00e7ilik idar\u0259si yerl\u0259\u015firdi. Ramana q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 neft k\u0259m\u0259ri stansiyalar\u0131, F\u00fczuli v\u0259 X\u0259lil Rza k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 mexaniki sex f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O zamanlar bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l g\u0259zirdi ki, A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yevin vurdu\u011fu mismar\u0131 \u00e7\u0131xarmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Onun x\u0259sis oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 formala\u015fan fikrin \u0259ksin\u0259, M.Na\u011f\u0131yev xeyriyy\u0259\u00e7iliy\u0259 \u00e7ox pul x\u0259rcl\u0259y\u0259rdi, \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259n birinin \u0259sas sponsoru olub. Haz\u0131rda Bak\u0131 m\u0259kt\u0259binin binas\u0131nda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universiteti yerl\u0259\u015fir. H\u0259r il mesenat 25 m\u00fcs\u0259lman q\u0131z\u0131n m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsil x\u0259rcl\u0259rini \u00f6d\u0259yirdi v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin m\u00f6ht\u0259r\u0259m q\u0259yyumu kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n M.Na\u011f\u0131yev Andreyevsk lentind\u0259 q\u0131z\u0131l medal v\u0259 III d\u0259r\u0259c\u0259li m\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdu&#187;, &#8212; dey\u0259 mesenat\u0131n n\u0259v\u0259si dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Na\u011f\u0131yevin evl\u0259nm\u0259si<\/p>\n\n\n\n<p>1872-ci ild\u0259, h\u0259l\u0259 neft maqnat\u0131 olmadan \u00f6nc\u0259, M.Na\u011f\u0131yev Ruhiyy\u0259 Seyid q\u0131z\u0131yla ail\u0259 qurur. Onlar\u0131n \u0130smay\u0131l adl\u0131 o\u011flu v\u0259 Ummulbanu ad\u0131nda q\u0131z\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lir. Sonralar t\u0259dbirl\u0259rin birind\u0259 M.Na\u011f\u0131yev g\u00fcrc\u00fc y\u0259hudisi olan Yelizaveta Qriqoryevna il\u0259 tan\u0131\u015f olur. Onlar\u0131n aras\u0131nda ill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n \u00e7ox yax\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaran\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M.Na\u011f\u0131yev orta boylu v\u0259 orta \u00e7\u0259kili biri olub. O, barmaqlar\u0131n\u0131n uclar\u0131n\u0131 x\u0131naya salard\u0131. H\u0259min zamanlar bu d\u0259bd\u0259 idi. \u0130nsanlarla dolu m\u0259kana daxil olanda, ham\u0131 ona h\u00f6rm\u0259t \u0259lam\u0259ti olaraq, aya\u011fa qalx\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Milyon\u00e7u qonaql\u0131qlara h\u0259mi\u015f\u0259 Yelizavetayla ged\u0259rdi. \u00d6z\u00fc d\u0259, onu arvad\u0131 kimi t\u0259qdim ed\u0259rdi, Ruhiyy\u0259ni is\u0259 xan\u0131m\u0131 &#8212; \u00f6vladlar\u0131n anas\u0131 adland\u0131rard\u0131. Ruhiyy\u0259 xan\u0131m\u0131n onlar\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259ri var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>1900-c\u00fc ild\u0259 Musa Na\u011f\u0131yevin q\u0131z\u0131 Ummulbanu ail\u0259 qurur, lakin, \u00e7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n, do\u011fu\u015f zaman\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>1902-ci ild\u0259 Florensiyada onun yegan\u0259 o\u011flu \u0130smay\u0131l v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra Ruhiyy\u0259 xan\u0131m G\u00fcl passaj\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n ba\u015fqa ev\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k yolda\u015f\u0131ndan ayr\u0131 ya\u015fama\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nakam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n o\u011flunun xatir\u0259sin\u0259 M.Na\u011f\u0131yev 1907-ci ild\u0259 \u0130osif Plo\u015fkoya Nikolay k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 &#171;\u0130smailiyy\u0259&#187; Saray\u0131n\u0131 tikm\u0259yi, i\u00e7ind\u0259 is\u0259 o\u011flunun heyk\u0259lini qoyma\u011f\u0131 sifari\u015f edir. Bu g\u00fcn h\u0259min yerd\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n R\u0259yas\u0259t hey\u0259ti yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>27 ya\u015fl\u0131 o\u011fulun \u00f6l\u00fcm\u00fc xeyriyy\u0259\u00e7iy\u0259 o q\u0259d\u0259r t\u0259sir edir ki, o, x\u0259st\u0259xana tikm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. M.Na\u011f\u0131yev burada a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likl\u0259rin profilaktikas\u0131 v\u0259 effektiv m\u00fcalic\u0259sinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini, x\u00fcsusil\u0259 cavanlar\u0131n vaxts\u0131z d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7m\u0259m\u0259sini \u00e7ox ist\u0259yirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stedadl\u0131 m\u00fch\u0259ndis N.Bayevin layih\u0259si \u00fczr\u0259 tikilmi\u015f x\u0259st\u0259xanan\u0131n binas\u0131 1918-ci ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilib. Onun tikintisi Musa Na\u011f\u0131yeva q\u0131z\u0131lla 300 min rubla ba\u015fa g\u0259lib. 1992-ci ild\u0259 binaya yenid\u0259n M.Na\u011f\u0131yevin ad\u0131 qaytar\u0131l\u0131b. Binada uzun m\u00fcdd\u0259t Musa Na\u011f\u0131yev ad\u0131na t\u0259cili tibbi yard\u0131m Klinik X\u0259st\u0259xanas\u0131 yerl\u0259\u015fib. 2010-cu ilin iyunundan is\u0259 burada Az\u0259rbaycan S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;X\u0259sis Musa&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>XIX \u0259srin sonunda \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 neft t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n artmas\u0131 milli burjuaziyan\u0131n da y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bak\u0131n\u0131n 11 milyon\u00e7usunun s\u0259rv\u0259ti o vaxt\u0131n b\u0259zi hakim q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin s\u0259rv\u0259tind\u0259n \u00e7ox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>1913-c\u00fc ild\u0259 M.Na\u011f\u0131yevin var-d\u00f6vl\u0259ti 413 milyon rubla \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M.Na\u011f\u0131yevin v\u0259 dig\u0259r xeyriyy\u0259\u00e7il\u0259rin \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 ziyal\u0131 n\u0259sil formala\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 Manaf S\u00fcleymanov \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;E\u015fitdikl\u0259rim, oxuduqlar\u0131m, g\u00f6rd\u00fckl\u0259rim&#187; kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, M.Na\u011f\u0131yeva &#171;x\u0259sis&#187; l\u0259q\u0259bi verilmi\u015fdi v\u0259 bu ad bir m\u00fcdd\u0259t onun xeyriyy\u0259\u00e7iliyini k\u00f6lg\u0259d\u0259 qoymu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir g\u00fcn xeyriyy\u0259 t\u0259dbirl\u0259rind\u0259n birind\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131 onu az pul ian\u0259 etm\u0259kd\u0259 q\u0131nam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 o\u011flu \u0130smay\u0131l b\u0259yin on qat daha \u00e7ox verdiyini \u00fcz\u00fcn\u0259 vurmu\u015fdu. Cavab\u0131nda M.Na\u011f\u0131yev bel\u0259 deyir: &#171;Burda n\u0259 var ki? O, milyon\u00e7unun o\u011fludur, m\u0259n is\u0259 sad\u0259 saman satan\u0131n&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u018fslind\u0259 M.Na\u011f\u0131yev x\u0259sis yox, q\u0259na\u0259tcil olub. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, o, dig\u0259rl\u0259rind\u0259n qat-qat \u00e7ox xeyriyy\u0259\u00e7ilik edirdi: tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 insanlara b\u00f6y\u00fck miqdarda pul borc verir, g\u0259ncl\u0259rin xaricd\u0259 t\u0259hsilinin x\u0259rcl\u0259rini \u00f6d\u0259yirdi, kas\u0131b ail\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Neft milyon\u00e7usu M.Na\u011f\u0131yev XX \u0259srd\u0259 Bak\u0131 camaat\u0131n\u0131n x\u00fcsus\u0259n ehtiyac duydu\u011fu sah\u0259l\u0259rin dir\u00e7\u0259li\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn inan\u0131lmaz s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdi. Bu, onun \u00f6z xalq\u0131na n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f edir. M.Na\u011f\u0131yevin s\u0259rv\u0259ti saya g\u0259lm\u0259z&#187;, dey\u0259 publisist qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun ictimai f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 e\u015fitdikc\u0259, xalq ona daha \u00e7ox d\u0259y\u0259r verir. Tarix\u0259 \u0259fsan\u0259vi milyon\u00e7u kimi yaz\u0131lan M.Na\u011f\u0131yev \u00f6z s\u0259rv\u0259tini tikintiy\u0259, c\u0259hal\u0259td\u0259 bo\u011fulan xalq\u0131n\u0131n t\u0259hsilinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259rf ed\u0259r\u0259k, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc geni\u015fl\u0259ndirirdi. M.Na\u011f\u0131yevin v\u0259fat\u0131ndan sonra is\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u0259zetl\u0259r \u0259n n\u00fcfuzlu v\u0259 h\u00f6rm\u0259tli \u015f\u0259xsin d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7d\u00fcy\u00fcn\u00fc yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1919-cu ild\u0259, milyon\u00e7unun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Na\u011f\u0131yevin varisl\u0259ri miras\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259r. M\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 i\u015f\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131r. O zamanlar ruhani idar\u0259si (\u015fi\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn) Na\u011f\u0131yevin s\u0259rv\u0259tinin onda bir hiss\u0259sini m\u0259scidl\u0259r\u0259 verm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir. Bununla ba\u011fl\u0131 ruhanil\u0259r h\u0259tta r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u0259 t\u0259qdim edir. Onlar\u0131n iddialar\u0131ndan narahat olan varisl\u0259r A\u011fa Musan\u0131n &#171;b\u0259hai&#187; oldu\u011funa dair s\u00fcbutlar g\u0259tir\u0259r\u0259k bildirirl\u0259r ki, milyon\u00e7u h\u0259tta m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin birind\u0259 \u015fahid qismind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n \u0259lini &#171;Quran&#187;a basmaqdan imtina edib v\u0259 \u015feyx B\u0259haullah\u0131n kitab\u0131na and i\u00e7ib.<\/p>\n\n\n\n<p>Milyon\u00e7unun qa\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqabilind\u0259 b\u00f6y\u00fck miqdarda pul almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 M.Na\u011f\u0131yevi iki d\u0259f\u0259 qa\u00e7\u0131r\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u0259f\u0259 onu g\u00fccl\u0259 faytona bas\u0131b, g\u00f6zl\u0259rini ba\u011flay\u0131b hans\u0131sa daxmaya g\u0259tiribl\u0259r. O\u011frular on min rubl t\u0259l\u0259b edib. Lakin milyon\u00e7u \u00f6z\u00fcn\u00fc itirm\u0259d\u0259n deyib: &#171;Min rubldan bir q\u0259pik d\u0259 art\u0131q verm\u0259r\u0259m&#187;. Cinay\u0259tkarlar onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259dikd\u0259, o, sad\u0259c\u0259 g\u00fcl\u0259r\u0259k deyib: &#171;Atam, m\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259rs\u0259n, amma onda he\u00e7 o mini d\u0259 ala bilm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n&#187;. M.Na\u011f\u0131yev \u00fc\u00e7 g\u00fcn h\u0259min daxmada saxlan\u0131l\u0131b: yedizdiribl\u0259r, i\u00e7izdiribl\u0259r, dil\u0259 tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar, h\u0259d\u0259-qorxu g\u0259libl\u0259r, amma min rubldan art\u0131\u011f\u0131n\u0131 &#171;qopara&#187; bilm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci o\u011furluq 1908-ci il ilin dekabr\u0131n\u0131n sonunda, onun Ba\u011f\u0131rov ba\u011f\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 evinin qaba\u011f\u0131nda ba\u015f verib. O, tan\u0131\u015flar\u0131na onu nec\u0259 qa\u00e7\u0131rtd\u0131qlar\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 sev\u0259rdi, ona g\u00f6r\u0259 bu hadis\u0259nin sora\u011f\u0131 biz\u0259 d\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Biz Baba S\u0259m\u0259nd\u0259ro\u011fluyla birg\u0259 fayton g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k m\u0259nim evim\u0259 g\u0259ldik. Faytondan ilk m\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fcm, Baba is\u0259 fayton\u00e7uyla hesabla\u015fd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 bir az l\u0259ngidi. Pill\u0259k\u0259nl\u0259rl\u0259 yuxar\u0131 qalx\u0131rd\u0131m ki, q\u0259fild\u0259n \u0259ll\u0259rind\u0259 tapan\u00e7a tutmu\u015f 4 ki\u015fi peyda olaraq m\u0259ni m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131. &#171;Bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dem\u0259, s\u0259sini \u00e7\u0131xarsan, yerind\u0259c\u0259 s\u0259ni g\u00fcll\u0259l\u0259y\u0259rik!&#187; dedil\u0259r. Onlara tabe olma\u011fa m\u0259cbur oldum. Atam, \u00fcst\u00fcn\u0259 4 revolver tutulanda, ba\u015fqa n\u0259 ed\u0259 bil\u0259rs\u0259n ki?! N\u0259 is\u0259, \u00e7\u0131x\u0131\u015fa t\u0259r\u0259f getdim, g\u00f6rd\u00fcm, Baba biz\u0259 t\u0259r\u0259f g\u0259lir. Onlar onu da qamarlad\u0131lar. K\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131q&#187;, &#8212; dey\u0259 Musa Na\u011f\u0131yev \u00f6z xatir\u0259l\u0259rini payla\u015fard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Cinay\u0259tkar \u00f6z &#171;qurbanlar\u0131&#187; il\u0259 &#171;Bol\u015faya Morskaya&#187; k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k, &#171;Torqovaya&#187; k\u00fc\u00e7\u0259sin\u0259 d\u00f6n\u00fcbl\u0259r, sonra &#171;Kolubyatskaya&#187;, oradan da &#171;Borontsovskaya&#187; k\u00fc\u00e7\u0259sin\u0259. Yol bolu M.Na\u011f\u0131yevin tan\u0131\u015flar\u0131 ona \u0259l edib, papaqlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xararaq salamlay\u0131blar, o is\u0259 he\u00e7 n\u0259 olmam\u0131\u015f kimi onlara g\u00fcl\u00fcms\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu o\u011furluqda \u0130osif Vissarionovi\u00e7 Stalinin \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259li olub. \u00c7ar rejimini devirib inqilab etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn pula ehtiyac var idi, \u00e7\u00fcnki &#171;\u00fcr\u0259k yand\u0131ranlar&#187;\u0131n verdikl\u0259ri azl\u0131q edirdi. O zaman marksizm n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7isi v\u0259 Rusiya Sosial-demokrat i\u015f\u00e7i Partiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 Vladimir Lenin \u00f6z \u0259traf\u0131nda \u0259n sadiq silahda\u015flar\u0131n\u0131 y\u0131\u011fm\u0131\u015fd\u0131. Onlar\u0131n aras\u0131nda Koban\u0131n da ad\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nqilab\u00e7\u0131lar soy\u011fun\u00e7uluq v\u0259 reketlikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan bir ne\u00e7\u0259 qrupla\u015fma yaratm\u0131\u015fd\u0131. Cinay\u0259t yoluyla \u0259ld\u0259 olunan pullar partiyan\u0131n ehtiyaclar\u0131na x\u0259rcl\u0259nirdi. El\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 25 ya\u015fl\u0131 bol\u015fevik Koba 1904-1905-ci ill\u0259rd\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>Neft s\u0259naye\u00e7isi azad edilmi\u015fdi, lakin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck pul m\u00fckafat\u0131 &#8212; y\u00fcz min rubl m\u00fcqabilind\u0259. Pulu ald\u0131qdan sonra quldur d\u0259st\u0259sinin \u00fczvl\u0259ri A\u011fa Musan\u0131 birba\u015fa Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin evin\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259d\u0259n sonra Na\u011f\u0131yev daha da x\u0259sisl\u0259\u015fdi. \u00d6z i\u015f\u00e7il\u0259rini son n\u0259f\u0259s\u0259d\u0259k i\u015fl\u0259d\u0259r\u0259k q\u0259pik-quru\u015f verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Na\u011f\u0131yevin Az\u0259rbaycandak\u0131 varisl\u0259ri<\/p>\n\n\n\n<p>Dilar\u0259 Na\u011f\u0131yeva-Muxtarova F\u0259r\u0259c Na\u011f\u0131yevin q\u0131z\u0131d\u0131r. O\u011flu \u0130smay\u0131l\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Musa Na\u011f\u0131yev \u00fc\u00e7ayl\u0131q F\u0259r\u0259ci o\u011fullu\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. F\u0259r\u0259c Na\u011f\u0131yev milyon\u00e7unun qarda\u015f\u0131 A\u011fa \u018flinin o\u011flu olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktyor v\u0259 rejissor olan F\u0259r\u0259c Na\u011f\u0131yev 1929-cu ild\u0259n \u00f6z soyad\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131. Teatrla m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 o, ya Az\u0259rbaycan\u0131n xaricind\u0259, ya da ucqar yerl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131b. H\u0259yat yolda\u015f\u0131 Z\u0259hra b\u00fct\u00fcn m\u0259hrumiyy\u0259t v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259r\u0259k be\u015f u\u015faqla onun arxas\u0131nca g\u0259lirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259r\u0259c Na\u011f\u0131yev Bak\u0131 v\u0259 Da\u011f\u0131stan\u0131n gerid\u0259qalm\u0131\u015f rayonlar\u0131nda teatr\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u015fey edib. O, 1928-ci il\u0259d\u0259k m\u00fcxt\u0259lif teatrlarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. Lakin sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda &#171;Na\u011f\u0131yev&#187; soyad\u0131 art\u0131q m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t simvolu hesab olunmurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda Dilar\u0259 Na\u011f\u0131yeva-Muxtarovan\u0131n 79 ya\u015f\u0131 var. O, publisistdir v\u0259 &#171;Musa Na\u011f\u0131yevin sahibkarl\u0131\u011f\u0131, ictimai f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7iliyi&#187; m\u00f6vzusunda dissertasiya m\u00fcdafi\u0259 edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan milyon\u00e7usu, neft hasilat\u00e7\u0131s\u0131, xeyriyy\u0259\u00e7i A\u011fa Musa Na\u011f\u0131yevin (1848-1919) \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n y\u00fcz il ke\u00e7ir&#8230;\u00a0 O,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1272,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1271","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"thumbnail":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf-300x225.png",300,225,true],"medium_large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"large":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"1536x1536":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"2048x2048":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"covernews-slider-full":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"covernews-slider-center":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"covernews-featured":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf.png",620,465,false],"covernews-medium":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf-620x380.png",540,331,true],"covernews-medium-square":["https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/6t5grf-620x450.png",344,250,true]},"author_info":{"display_name":"Veteran.az","author_link":"https:\/\/veteran.az\/?author=3"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/veteran.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Tarix<\/a>","tag_info":"Tarix","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1271","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1273,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1271\/revisions\/1273"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veteran.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}